Χωρίς τίτλο.jpg

Το αποκορύφωμα αυτής της διαδικασίας «ταυτοποιητικής αναγνώρισης» των στρωμάτων του αγγλικού λαού με τους αρχαίους Ισραηλίτες, επήλθε με την έλευση της συγκεκριμένης μορφής του προτεσταντισμού που ονομάζεται Πουριτανισμός. Όπως απορρέει μέσα από την ιστορική πραγματικότητα, οι Πουριτανοί εθεώρησαν πως ήσαν οι κληρονόμοι του λαού του Ισραήλ, όχι μόνον ιδεοπνευματικά και θρησκευτικά, αλλά ότι αποτελούσαν πραγματικά τον νέο λαό του Ισραήλ που διαδέχθηκε τον παλαιό. Έτσι, οι Πουριτανοί συνέπηξαν μια νέα διαθήκη με τον Θεό, πολύ πιο ακριβή και λεπτομερή από την παρελθούσα εκείνη που είχε δημιουργηθεί μεταξύ Γιαχβέ  και Αβραάμ. Ο αγγλικανός πουριτανός  θεολόγος Ρίτσαρντ Σιμπς (1577–1635) έγραψε: «Είναι ικανοποιημένος ο μεγάλος Θεός να αναθέσει σε εμάς, τα φτωχά πλάσματά του, μια συμφωνία και μια συνθήκη, τα άρθρα της οποίας περιλαμβάνονται εδώ. Ο Θεός, από την πλευρά του, αναλαμβάνει την υποχρέωση να μας παρέχει οτιδήποτε σχετίζεται με την ευτυχία μας, εφ’ όσον δεχόμαστε τα άρθρα αυτά με πίστη σ’ αυτόν ..». Ο Σιμπς είναι γνωστός ως σπουδαίος βιβλικός εξηγητής και ως εκπρόσωπος, του θρησκευτικού ρεύματος που ονομάζεται «Πουριτανισμός της Κύριας Γραμμής», καθώς παρέμεινε πάντοτε πιστός στην Εκκλησία της Αγγλίας και τελούσε την λατρεία σύμφωνα με το «Βιβλίο της Κοινής Προσευχής».

Ο Καθηγητής του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ και ιστορικός της διανόησης Πέρρυ Μίλλερ (1905 –1963), υπήρξε ο κορυφαίος μελετητής του αμερικανικού πουριτανισμού και ιδρυτής του πεδίου των «Αμερικανικών Σπουδών». Έγραψε το σπουδαίο βιβλίο «Ο νους της Νέας Αγγλίας: Ο δέκατος έβδομος αιών» (εκδόσεις Harvard University Press – Cambridge, Massachusetts – London, England, 1939). Σε αυτό το διάσημο βιβλίο του ο Μίλλερ υιοθέτησε μια πολιτιστική προσέγγιση ώστε να διαφωτίσει την κοσμοθεώρηση των Πουριτανών, αντίθετα με προηγουμένους ιστορικούς οι οποίοι εφήρμοσαν μόνο ψυχολογικές και οικονομικές εξηγήσεις των πεποιθήσεων και συμπεριφορών των Πουριτανών. Ο πολυγράφος Αμερικανοεβραίος συγγραφέας και κριτικός της λογοτεχνίας Άλφρεντ Κάζιν (1915–1998), -διάσημος για πολλά γραπτά του που παρουσιάζουν την μεταναστευτική εμπειρία στην Αμερική του πρωίμου 20ου αιώνος- χαρακτήρισε εύστοχα και εμφατικά τον Μίλλερ ως «αυθεντία της αμερικανικής  πνευματικής ιστορίας».

Ειδικότερα, η πουριτανική «καινή» διαθήκη πρέπει να εξετασθεί ως παραγωγός επιπτώσεων σε ένα τριπλό επίπεδο: το της «θείας χάριτος», το κοινωνικό και το εκκλησιαστικό. Μετά την μεθοδική συνεξέταση όλων αυτών απορρέει ότι οι Πουριτανοί υλοποίησαν αριστοτεχνικά με την νέα τριεπίπεδη  «διαθήκη-συμφωνία» τους με τον Θεό, αυτό ακριβώς το είδος της στάσης που η φροϋδική ψυχανάλυση ορίζει με την έννοια της απώθησης. Στην φροϋδική ψυχανάλυση ονομάζεται «απώθηση» εκείνη η ψυχική διαδικασία με την οποία ένα στοιχείο ανυπόφορα ανεπιθύμητο μεταφέρεται από την σφαίρα του «συνειδητού» σε εκείνη του «ασυνειδήτου», στο οποίο εν τέλει και  διαχωρίζεται από την ενεργό ψυχοδιανοητική ζωή. Η απώθηση αποτελεί συνεπώς την βασικότερη ψυχική άμυνα που επιτρέπει στο άτομο να παραπέμψει και να απωθήσει στο ασυνείδητο, όποιες ενορμήσεις (φαντασιώσεις, συγκινήσεις, μνήμες και εικόνες) του προκαλούν αναστάτωση και απειλούν την ακεραιότητά του. Επισημαίνεται εδώ ότι σύμφωνα με τον μεγάλο Καρλ Γκούσταβ Γιούνγκ, ορισμένες φορές το άτομο μπορεί να οδηγηθεί συνειδητά στην απώθηση και να προχωρήσει στην απώθηση σκέψεων, συναισθημάτων, διαισθήσεων, αισθήσεων, επιθυμιών και αναγκών, όχι από φόβο ή δειλία, αλλά από έλλογη αντιμετώπιση των προβλημάτων που του δημιουργούν. Αυτή την λειτουργία ο Γιούνγκ την ονόμασε «καταπίεση» σε αντιδιαστολή με την φροϋδική «απώθηση».

Έτσι, οι Προτεστάντες θεσμοποιώντας θεωρητικά και θεολογικά  «απωθητικές» θεωρήσεις και με μια συλλογική εκλογίκευση μαγικοθρησκευτικών παραδοχών, κατέστησαν ο νέος «εκλεκτός λαός» του Θεού, από τον οποίον είχε πλέον αφαιρεθεί το όνομα του θεοκτόνου, το άγος της δολοφονίας του Σωτήρος Χριστού. Το αφόρητο βάρος της φρικτής και ανίερης πράξης, για περισσότερους από δεκαπέντε αιώνες, επέπεσε μόνον στους ώμους των Εβραίων, του παλαιού «εκλεκτού λαού» του Θεού.

Επομένως, υπό αυτή την οπτική γωνία, το ταξίδι των Πουριτανών στον Νέο Κόσμο ήταν μια επανάληψη και επανερμηνεία της παλαιάς αναζητήσεως για την «Γη της Επαγγελίας». Και υπό αυτήν την έννοια μπορεί να ειπωθεί ότι το ιουδαϊκό πνεύμα διεισέδυσε  για πρώτη φορά τις αποικίες της Νέας Αγγλίας και αργότερα διεμόρφωσε τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μάλιστα πολλοί σεκταριστές προτεστάντες είχαν φθάσει στο ακραίο σημείο να αυτοπροσδιορίζονται επιλέγοντας να περιτμηθούν, όπως ο «εκλεκτός λαός»,  ενώ ο Τζων Σάντλερ, ένας φίλος του Όλιβερ Κρόμγουελ, είχε εκφράσει την πρόθεση και  το αίτημα οι αγγλοσαξονικοί νόμοι να είναι σύμφωνοι με το Ταλμούδ. Επίσης, καταγράφεται ότι η μαχητική κραυγή με την οποία η πουριτανική αστική τάξη της Αγγλίας ανέτρεψε την μοναρχία φέρνοντας τον Κρόμγουελ  στην εξουσία το 1649, ήταν: «Στις σκηνές σου, ω Ισραήλ !», (Leon Poliakov, «Ιστορία του« αντισημιτισμού», 1ος τόμος, εκδόσεις «La Nuova Italia», Φλωρεντία 1974, σελ 49). Αντιιστορικές φαλκιδεύσεις; Πιθανότατα, όμως και τέλεια ταύτιση παρελθόντος – παρόντος καθώς και ανθρώπων- ιδεών, με αξιοθαύμαστη εμπράγματη επιτυχία !

Α. Κωνσταντίνου

Συνέχεια στην έντυπη έκδοση

(Φ. 140) 

 

Advertisements