Χωρίς τίτλο.jpg

Η ζωή του μεγάλου Γερμανού συνθέτη είναι ταραχώδης, με συνεχείς μετακινήσεις σε διάφορες πόλεις της Ευρώπης, λόγω προσωπικών συγκρούσεων και οικονομικών προβλημάτων. Εργάζεται πάντα ως μουσικός και συνθέτει ακατάπαυστα. Αποκτά προσωπικές αντιπαλότητες, ενώ οι σχέσεις του με τις γυναίκες είναι σκανδαλώδεις.

Τα έργα του αγκαλιάζονται από το κοινό και καταφέρνει να αναδειχτεί ως ο μεγαλύτερος συνθέτης της εποχής του και αυτός με την μεγαλύτερη επιρροή στους μεταγενέστερους. Υπήρξε πρωτοπόρος γιατί δημιούργησε ένα είδος ολοκληρωμένου μουσικού δράματος, με στοιχεία μουσικά, ποιητικά και δραματικά.

Ιδεολογία και πολιτική

Δραστήριος στον χώρο των πολιτικών ιδεών, συμπράττει σε αποτυχημένη φιλελεύθερη εξέγερση το 1849, αλλά πολύ σύντομα στρέφεται στον εθνικισμό. Πιστεύει ότι η Γερμανία οφείλει να ενωθεί, να ισχυροποιηθεί και να αναλάβει τον ρόλο της ηγέτιδας της ανθρωπότητας στο πνευματικό και πολιτιστικό επίπεδο, βασισμένη στο άριστο φυλετικό της υλικό. Σε φυλλάδιά του, όπως το « Ο Ιουδαϊσμός στην Μουσική»(1850), διατυπώνει την πεποίθηση ότι οι εβραίοι ελέγχουν τον τύπο και σημαντικά πολιτικά πόστα, έχουν ανθρώπους τους παντού στον καλλιτεχνικό χώρο προωθώντας τους δικούς τους ή τους πιο εκφυλισμένους. Στους εβραίους μουσικούς, υποστηρίζει, απουσιάζει η πρωτότυπη έμπνευση και κυριαρχεί ο μιμητισμός και η φιλοχρηματία. Θεωρεί αδύνατο να δημιουργήσουν τέχνη που να εκφράζει τους Γερμανούς, ενώ αποστρέφεται τον Σιωνισμό, που προσβάλλει την αριστοκρατία και τους ευγενείς.

Καταγγέλλει τον πόλεμο που κηρύσσει η Βρετανία και οι υποτελείς της έναντι των τίμιων και εργατικών Μπόερς της Νοτίου Αφρικής, για να πάρουν το χρυσάφι της περιοχής τους, με αρχιεκμεταλλευτή τον Σιωνιστή Cecil Rhodes.

Η ακτιβιστική του δράση περιλαμβάνει συνεχείς δημόσιες παρεμβάσεις με τις οποίες επιδιώκει την αφύπνιση των ευρωπαϊκών λαών.

Ο Wagner είναι ο πρώτος Γερμανός που διάβασε το βιβλίο του Gobineau «Περί της ανισότητας των ανθρωπίνων φυλών» και παρουσίασε τις φυλετικές ιδέες του στο ευρύ κοινό, γεγονός που ώθησε το βιβλίο να γίνει διάσημο στην Γερμανία, ενώ παρέμενε στην σκιά, στην ίδια τη Γαλλία. Στα κείμενα του Wagner η φυλή έχει σημαίνοντα ρόλο και τονίζεται η σημασία της για τον πολιτισμό και το ιστορικό γίγνεσθαι. Δεν παραλείπει επίσης να τονίσει τον κίνδυνο εκφυλισμού μέσω μίξης με αλλόφυλους.

Περί Τέχνης

Ο Wagner θα γράψει πολλά δοκίμια για την τέχνη, όπως τα «Τέχνη και Επανάσταση» (1849), «Όπερα και Δράμα» (1851) και καταθέτει προτάσεις σχετικά με την τέχνη. Αλλά και στην τέχνη του παραμένει ένας φλογερός πατριώτης, προωθώντας τις ιδέες του μέσω του μουσικού δράματος.

Οι όπερές του «Βαλκηρία» (1851), «Ο Ιπτάμενος Ολλανδός» (1842), «Νεράιδες» (1833)  είναι γεμάτες με παραμυθένιους ήρωες, που ωθούνται σε δράση από τις αξίες του ηρωισμού, της αυταπάρνησης, της τιμής και του εθνικού συμφέροντος. Τα έργα του «ντύνονται» με έναν υπέροχο μυστικισμό, δημιουργώντας πρωταγωνιστές με αριστοκρατική ηθική, αρμόζουσα στην ψυχοσύνθεση των βόρειων λαών. Το καλλιτεχνικό έργο του συνεπαίρνει τους θεατές, οι οποίοι μέσω του δράματος ταυτίζονται με τους γενναίους Γερμανούς ιππότες που υπερνικούν κάθε λογής δυσκολίες και εμπόδια.

Ενάντια στον υλισμό

Διάχυτη είναι η απέχθεια του Wagner για τον υλισμό, τοποθετώντας στον «Χρυσό του Ρήνου» (1851) όλα τα κακά του κόσμου. Ταυτόχρονα, στα έργα του παρουσιάζει το αντίθετο του Γερμανού ήρωα, αρχέτυπο, χωρίς όμως να κατονομάζει ανοιχτά κάποιον χαρακτήρα. Οι θεατές όμως καταλαβαίνουν.

Ο ύπουλος Mime στην όπερα Siegfried (1851) θέλει διακαώς να κλέψει το δαχτυλίδι που δίνει απεριόριστη δύναμη, το οποίο φυλάει ένα θηρίο. Αφήνει τον ατρόμητο Siegfried να νικήσει το θηρίο και έπειτα προσπαθεί να κάνει τον ήρωα να πιει ένα δηλητήριο για να τον εξουδετερώσει. Εκείνος όμως τον καταλαβαίνει και τον σκοτώνει.

Στην όπερα Die Meistersinger von Nόrnberg (1868), ο Γερμανός ήρωας Walther για να πάρει τη νεαρή που έχει ερωτευτεί, πρέπει να νικήσει στον διαγωνισμό τραγουδιού όπου εκείνη δίνεται ως έπαθλο. Ο αλαζόνας, πλούσιος και άπληστος αστός Beckmesser συμμετέχει και εμφανίζεται ως βέβαιος νικητής, κυρίως λόγω της πολιτικής του δύναμης, παρά λόγω ικανοτήτων. Ο Walther αφού μαθητεύει δίπλα σε έναν λαϊκό καλλιτέχνη, μαθαίνει να τραγουδά σωστά και τελικά νικά και παίρνει το κορίτσι, με τον ηττημένο Beckmesser να γελοιοποιείται.

Στην όπερα Parsifal (1882) o μοχθηρός Klingsor εκδιώκεται από το σώμα των ιπποτών που αναζητά το Ιερό Δισκοπότηρο και περνά στο αντίπαλο στρατόπεδο. Μαθαίνει σκοτεινές τέχνες και προσπαθεί με ύπουλο τρόπο να εξουδετερώσει τον ιππότη Parsifal, αλλά αποτυγχάνει και το κάστρο του καταστρέφεται.

Οι εθνικιστικές και αντισιωνιστικές του  ιδέες αναστατώνουν το παγκόσμιο κατεστημένο. Τα πολιτικά ανδρείκελα οργανώνουν συχνά συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας έξω από θέατρα (!) όταν παίζονται έργα του. Οι περισσότερες εφημερίδες της Γερμανίας και της υπόλοιπης Ευρώπης ελεγχόμενες από τους γνωστούς κύκλους, λασπολογούν ακατάπαυστα για τα έργα του, τις ιδέες του, ακόμα και για τα προσωπικά του. Αργυρώνητοι «κριτικοί τέχνης» τον χλευάζουν, αλλά ο λαός τον επευφημεί. Ο πόλεμος που δέχεται ο Wagner είναι ανηλεής, αλλά ουδέποτε κάνει πίσω, συνεχίζοντας απτόητος μέχρι το τέλος της ζωής του, το καλλιτεχνικό και ιδεολογικό έργο του.

Το Bayreuth

Η φήμη για την καλλιτεχνική του αξία γίνεται τέτοια που ο Βασιλιάς της Βαυαρίας αποφασίζει να χτίσει όπερα στο Bayreuth, στην οποία παρουσιάζονταν αποκλειστικά έργα του Wagner. O Wagner εν μέσω του απηνούς  πολέμου που δέχεται και της φιλοδοξίας του, έχει διαρκώς οικονομικά προβλήματα, αλλά ένας άνθρωπος τέτοιου βεληνεκούς καταφέρνει και βρίσκει πόρους αξιοποιώντας το ταλέντο του. Μάλιστα ιδρύεται Σύλλογος Φίλων του Wagner, με παραρτήματα σε πολυάριθμες πόλεις της βόρειας Ευρώπης, με επίκεντρο την Γερμανία και την Αγγλία. Εκτός από την διάδοση των δραματικών έργων του, ο σύλλογος προωθεί και τις εθνικιστικές ιδέες του.

Φιλοσοφικές και πολιτικές επιδράσεις

Το έργο του εμπνέει τους μεγαλύτερους στοχαστές όπως ο Νίτσε, που ενθουσιάζεται μαζί του ακόμη και όταν συγκρούεται ιδεολογικά μαζί του για θέματα ηθικής και δύναμης. Η τελευταία του όπερα, Parsifal, αποτελεί μια ομολογία πίστεως προς τον Χριστιανισμό και τις ιδέες του, σημειώνοντας την αναγκαιότητα για επικράτηση της μεγαλοπρέπειας και του ρομαντισμού.

Ο Wagner άσκησε μεγάλη επίδραση στον Αδόλφο Χίτλερ, μέσω των ιδεών του, αλλά κυρίως με βιωματικό τρόπο μέσα από τις όπερές του. Μάλιστα η όπερα Rienzi (1838), με πολιτικό περιεχόμενο, που παρουσιάζει την άνοδο και πτώση ενός λαϊκού ηγέτη της μεσαιωνικής Ιταλίας, ήταν η αγαπημένη του Χίτλερ. Μετά την επικράτηση των Εθνικοσοσιαλιστών, ο Wagner τιμήθηκε όσο κανείς άλλος, με το φεστιβάλ του Bayreuth να αναδεικνύεται στο λαμπρότερο ετήσιο πολιτιστικό γεγονός της χώρας, με παρουσία όλης της κυβέρνησης και αποθέωση των έργων του Wagner.

Παρότι σήμερα οι περισσότεροι τον γνωρίζουν μόνο ως συνθέτη όπερας, εντούτοις, η φυσιογνωμία του ήταν πολυσχιδής. Οι «δημοκράτες» όταν μιλούν για τον Wagner, αναγκάζονται να παραδεχτούν το μουσικό του ταλέντο, αλλά ενοχλούνται από τις πολιτικές απόψεις του, τις οποίες ενίοτε προσπαθούν να κρύψουν. Η αλήθεια είναι ότι ο Wagner εκτός από μεγάλος συνθέτης μουσικού δράματος, ήταν ιδεολόγος εθνικιστής και αγωνιστής, με πλούσιο συγγραφικό έργο και μεγάλη διείσδυση των εθνικιστικών ιδεών του στον λαό.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΣΑΡΟΣ

(Φ. 154) 

 

 

Advertisements