Χωρίς τίτλο.jpg

Ανανεώθηκε το πρωτόκολλο συνεργασίας μεταξύ της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λασιθίου για τα έτη 2016-20 για τον αρχαιολογικό χώρο της Δρήρου, κοντά στην Νεάπολη Λασιθίου. Η πρώτη περίοδος των ανασκαφών ξεκίνησε στις 20 Αυγούστου και θα διαρκέσει έως τις 30 Σεπτεμβρίου.

Η Δρήρος έγινε γνωστή από την αγορά, τον ναό, τα χάλκινα σφυρήλατα και, κυρίως, τον όγκο των επιγραφών που χρονολογούνται στην αρχαϊκή εποχή. Στις νέες αρχαιολογικές έρευνες θα εξετασθεί ο χώρος της αγοράς και η οικία με τον φούρνο, η οποία ανακαλύφθηκε το 2010, καθώς και το Ανατολικό άκρο της ακροπόλεως. Σκοπός των ερευνών είναι ο χρονολογικός προσδιορισμός των αρχιτεκτονικών μελών, να συνεχιστούν οι έρευνες στην οικία που χρονολογείται στους Βυζαντινούς χρόνους και να χαρτογραφηθεί το πλέγμα των οχυρώσεων.

Την αποστολή υποστηρίζει ο Δήμος Αγίου Νικολάου και τις ανασκαφές διενεργούν οι κ.κ. Farnoux εκ μέρους της EFA και Ζωγραφάκη εκ μέρους της εφορείας Λασιθίου.

Η πόλη με την πρώτη «αγορά»

Η ίδρυση της Δρήρου τοποθετείται χρονολογικά στα έτη μετά την βασιλεία του Μίνωα, περί τον 12. αι. π.Χ. Αναφέρεται γραπτώς σε κείμενο του 9ου μ.Χ. αιώνα (De orthographia του Θεογνώστου). Η πόλη φέρεται να αποικήθηκε από Ελληνες της ηπειρωτικής Ελλάδος κατά την πρώιμη  Αρχαϊκή περίοδο, μαζί με την Λατώ  (η λέξη αποτελεί την Δωρική εκδοχή του ονόματος Λητώ, μητρός του Απόλλωνος και της Αρτέμιδος από τον Δία, και η πόλη αναφέρεται στις επιγραφές της Γραμμικής Β ως RA-TO) και τον Πρινιά (αρχαία Ριζηνία, η οποία κατοικήθηκε στους υστερομινωικούς χρόνους και στην οποία έχει τεκμηριωθεί η λατρεία της θεάς των φιδιών).

Οι πρώτες ανασκαφές πραγματοποιήθηκαν το 1917 και έφεραν στο φως ευρήματα της εποχής του Σιδήρου. Η πόλη γνώρισε μεγάλη άνθιση, μεταξύ 8ου και 6ου αιώνος. Αργότερα έγινε δορυφόρος της Κνωσσού και εξακολούθησε να κατοικείται αδιάκοπα κατά την βυζαντινή περίοδο.

Στην πόλη έχει αποκαλυφθεί κοινοτική στέρνα η οποία δημιουργήθηκε μεταξύ 3ου και 2ου αιώνος, στην οποίαν βρέθηκαν οι περίφημες επιγραφές της, γραμμένες στην Δωρική διάλεκτο, μεταξύ των οποίων και «ο ιερός νόμος της Δρέρου», η αρχαιότερη πλήρης καταγραφή συνταγματικής νομοθεσίας που έχει βρεθεί στην Ελλάδα!

Από τις επιγραφές φαίνεται ότι η πόλη διέθετε συλλογικά όργανα διακυβέρνησης και οργανωμένη δημόσια  θρησκευτική λατρεία.

Είναι επίσης ενδιαφέρον ότι η λέξη «αγορά» αναφερόμενη στο κέντρο της πόλεως όπου συγκεντρώνονται οι πολίτες και γίνονται οι αγοραπωλησίες, μαρτυρείται για πρώτη φορά σε επιγραφή της Δρήρου.

Το πολίτευμα της Δρήρου

Στην Δρήρο γίνεται η αρχαιότερη αναφορά της αρχής των «κόσμων». Την κεντρική εξουσία είχαν ο κόσμος (ή οι κόσμοι) με θητεία χρονικά ορισμένη  (ίσως ενός έτους). Στο αξίωμα μπορούσαν να ξαναεκλεγούν μετά από δέκα χρόνια. Σημαντική θέση έχουν οι είκοσι της πόλεως, που ήταν το συμβούλιο των γερόντων. Και αυτό το σώμα δεν είναι γνωστό από αλλού. Ίσως ήταν οι ευγενείς, οι αρχηγοί των γενών της κεντρικής κώμης.

Τρίτο πολιτειακό όργανο ήταν οι δάμιοι, εκπρόσωποι του δήμου, των πολιτών που προέρχονταν από τις άλλες κώμες της πόλεως, ή από την ύπαιθρο. Τα δυο τελευταία σώματα πιθανόν εξέλεγαν τους κόσμους.

Άλλα πολιτειακά όργανα ήταν:

Οι Ιθυνταί, με καθήκον τον έλεγχο της οικονομικής διαχείρισης των κόσμων, και όσων ασκούσαν εξουσία. Αυτό το σώμα αρχόντων μπορεί να ταυτιστεί με τους τίτας της αρχαίας Γόρτυνας.

Ο Αγρέτας ήταν ο άρχοντας ο οποίος είχε στρατιωτικές δικαιοδοσίες και εξουσία να επιβάλει κυρώσεις.

Ο θεσμός της εφηβείας ήταν κατοχυρωμένος, με την υπαγωγή των νέων σε αγέλες, στις οποίες η εκπαίδευση ρυθμιζόταν νομοθετικά.

Οι Επιγραφές

Το 1854 το άροτρο δύο γεωργών από τη Νεάπολη έφερε στο φως την πρώτη από τις επιγραφές, η οποία αφορούσε στους νέους. Ο νόμος έθετε τις 20 Υπερβοίου (Ιουνίου) ως προθεσμία για την περάτωση της εκπαίδευσης των νέων στις αγέλες. Ακολουθούσαν οι τελετές μύησης, και αφού οι έφηβοι έδιναν τον επίσημο όρκο, εντάσσονταν στις εταιρείες.

Μεταγενέστερη επιγραφή διασώζει το κείμενο του όρκου που έδιναν οι έφηβοι της Δρήρου κατά την επιστήμη τελετή η οποία περιλάμβανε αγώνες δρόμου και ολοκληρωνόταν με το φύτεμα μιας ελιάς από τον κάθε έφηβο.

Οι Τούρκοι κατάσχεσαν το εύρημα και το μετέφεραν αρχικά στο Ηράκλειο και αργότερα στην Κωνσταντινούπολη, όπου εκτίθεται. Ακριβές αντίγραφό του υπάρχει στην αρχαιολογική συλλογή της Νεάπολης.

Ο Όρκος είναι σκαλισμένος σε ένα πεσσό, μια τετράγωνη πέτρα με επιγραφή στις τέσσερις πλευρές. Η επιγραφή περιλαμβάνει τον όρκο 180 εφήβων.

Οι λοιπές επιγραφές της Δρήρου ανακαλύφθηκαν το 1936.

Οι επιγραφές χρονολογούνται ανάμεσα στην αρχή του 7ου και στην αρχή του 6ου αιώνα. Είναι γραμμένες βουστροφηδόν όπως ήταν ο κανόνας στην αρχαϊκή εποχή, με  γράμματα σε μεγάλο μέγεθος, και ήσαν ανηρτημένες σε περίοπτη θέση στην αγορά.

Η αρχαιότερη των επιγραφών είναι δίγλωσση. Το πρώτο μέρος είναι γραμμένο σε ετεοκρητική γλώσσα με ελληνικά γράμματα. Το δεύτερο μέρος είναι σε ελληνική γλώσσα. Από τη λέξη «έFαδε» (αποφασίστηκε) συμπεραίνεται ότι πρόκειται για κανονιστικό κείμενο.

Η δεύτερη αρχαιότερη επιγραφή, που θεωρείται ο αρχαιότερος ελληνικός νόμος, μας πληροφορεί ότι η πόλις αποτελείται από τρία πολιτικά σώματα που ασκούν κανονιστική εξουσία:

«Η πόλις αποφάσισε: Όταν κάποιος διατελέσει κόσμος, να μην αναλάβει ξανά αυτό το αξίωμα επί δέκα έτη. Αν παρά ταύτα γίνει κόσμος, σε όλες τις περιπτώσεις που εξέδωσε δικαστικές αποφάσεις, να οφείλει το διπλάσιο. Να στερηθεί κάθε δικαίωμα συμμετοχής στην πόλη (άχρηστος) για όλη τη διάρκεια της ζωής του, και όσες πράξεις έχει διενεργήσει ως κόσμος να είναι άκυρες.

Να ορκιστούν ο κόσμος, οι δάμιοι και οι είκοσι της πόλεως».

«Άχρηστος» είναι συνώνυμο του «άτιμος» που αναφέρεται σε νόμους άλλων πόλεων και αφορά στην στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων.

Δυο άλλες επιγραφές αναφέρονται σε ρυθμίσεις σχετικά με τις θυσίες στους θεούς και την δημόσια λατρεία. Αναφέρονται ποια μέρη του σώματος του ζώου θα προσφέρονται στους θεούς, καθώς και στην κάθαρση, τον εξαγνισμό από το μίασμα του φόνου, αφού και η θυσία θεωρείται φόνος.

Το Δελφίνιον

Νοτίως της Αγοράς βρίσκεται ένας από τους αρχαιότερους ελληνικούς ναούς. Χρονολογείται στην γεωμετρική περίοδο (περί το 750 π.Χ). Ανασκάφτηκε το 1935 από τον ανασκαφέα της Θήρας, Σπυρίδωνα Μαρινάτο και τους Ξανθουδίδη, Demargne και Van Effenterre. Ο ναός έχει έκταση 80 τ.μ. και σώθηκε σε μεγάλο ύψος (2,5 μ.). Είναι ένας μονόχωρος οίκος με την είσοδο στην στενή βόρεια πλευρά. Στο κέντρο είναι η κτιστή ορθογώνια εσχάρα με δύο βάσεις κιόνων μπροστά και πίσω. Ενδιαφέρον έχουν το κτιστό θρανίο όπου έστεκαν τα αγάλματα της Απολλώνιας τριάδος καθώς και η πετρόκτιστη κασέλα (ο κεράτινος βωμός) που βρέθηκε γεμάτη από τα κέρατα των θυσιασμένων αιγών. Όμοιος βωμός υπάρχει στο ναό του Απόλλωνα στη Δήλο.

Η Απολλώνια τριάς

Στον ναό του Απόλλωνος, το Δελφίνιον, ανακαλύφθηκαν τρία αγαλματίδια τα οποία είναι τα παλαιότερα στον ελληνικό χώρο, που κατασκευάσθηκαν με σφυρηλάτηση. Είχαν ξύλινο εσωτερικό πυρήνα, επάνω στον οποίο ήταν καρφωμένα μεταλλικά ελάσματα. Τα μάτια, που σήμερα παραμένουν κενά, ήταν από διαφορετικό υλικό. Η κεντρική μορφή, ενός γυμνού άνδρα με περίζωμα, ταυτίζεται με τον Απόλλωνα τοξότη. Οι δύο μικρότερες γυναικείες μορφές, με ψηλό πόλο στο κεφάλι, μακρύ διακοσμημένο ένδυμα και επίβλημα στους ώμους, ταυτίζονται με τη μητέρα του, Λητώ, και την αδελφή του, Αρτέμιδα. Τα αγαλματίδια ήταν λατρευτικά, καθώς βρέθηκαν σε θρανίο μέσα στο ναό του Απόλλωνα. Σε σχέση με τα προγενέστερα χάλκινα αγαλμάτια των αρχών του 8ου αι. π.Χ. τα σφυρήλατα της Δρήρου είναι πιο στρογγυλά και ογκώδη, καθώς έχει ήδη ξεκινήσει να αναπτύσσεται στην τέχνη η αρχαϊκή ανθρώπινη μορφή με την απόδοση ανατομικών λεπτομερειών και  φυσικό ρεαλισμό.

(Φ. 164)

Advertisements