Χωρίς τίτλο.jpg

ΜΕΡΟΣ Γ’

Κατά το δεύτερον ήμισυ του 10ου  και στις αρχές του 11ου μ.Χ. αιώνος, (980-1015) ο Πρίγκηψ Βλαντίμιρ Σβιατοσλάβιτς ο A’, ηγεμών του Κιέβου (στην παλαιοσκανδιναβική Valdamarr Sveinaldsson), από την δυναστεία του Ρούρικ, o αποκληθείς και Μέγας, συνήνωσε υπό την εξουσία του ένα μεγάλο μέρος των νοτίων και κεντρικών Ρως, υιοθέτησε δε την Ορθόδοξο χριστιανική πίστη ως επίσημο θρησκεία των Ρως. Ο Βλαντίμιρ εισήγαγε μια νέα ιδεολογία, κοινή για τη βαραγγική άρχουσα τάξη και για τον σλαβικό απλό λαό του κράτους του. Μακροπροθέσμως η κίνηση του αυτή ομογενοποίησε πολιτισμικώς την επικράτεια των Ρως, ενώ ταυτοχρόνως εδημιούργησε λίαν ισχυρούς δεσμούς με την στρατιωτική και οικονομική υπερδύναμη της εποχής, το «Βυζάντιον». Οι δεσμοί αυτοί επεβεβαιώθησαν και με τον γάμο του με την πριγκίπισσα Άννα, αδελφή του Αυτοκράτορος Βασιλείου Β΄ του Βουλγαροκτόνου. Η Ορθόδοξος ρωσική Εκκλησία ηκολούθησε το βυζαντινό ορθόδοξο πρότυπο και με ιδιαιτέρα οξυδέρκεια και δημιουργικότητα, ενεσωμάτωσε σε αυτό προχριστιανικές παραδόσεις που επεβίωναν στην ρωσική λαϊκή ψυχή.

Εμφανέστατα η υιοθέτηση του Ορθοδόξου βυζαντινού Χριστιανισμού από τους Ρως έπαιξε καθοριστικότατο ρόλο στην συνολική διαμόρφωση και ανάπτυξη της ρωσικής σκέψεως και λογοτεχνίας, εσηματοδότησε δε την γενικοτέρα ανάπτυξη των γραμμάτων στην Ρωσία και βεβαίως την υιοθέτηση του «κυριλλικού» αλφαβήτου. Δύο αδελφοί, μοναχοί από την Θεσσαλονίκη, ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος εδημιούργησαν αυτό το αλφάβητο για την λειτουργική ρωσική γλώσσα, το οποίον επηρεάσθηκε από τα γλωσσολογικά πρότυπα της ελληνικής και κατέστη η κοινή γραπτή γλώσσα όλων των Σλάβων Ορθοδόξων Χριστιανών.

Ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος ήσαν παιδιά του ευγενούς και υπευθύνου για τα θέματα της στρατιωτικής διοικήσεως του Βυζαντίου, Λέοντος, εγεννήθησαν και εμεγάλωσαν στην συμβασιλεύουσα της Βυζαντινής αυτοκρατορίας και πρωτεύουσα της Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη, στην ατμόσφαιρα και την ζωή της οποίας εκυριάρχει εντόνως ο Χριστιανισμός.  Και τα δύο αδέλφια ομιλούσαν προφανώς την ελληνική, ενώ εσπούδασαν την σλαβική, την εβραϊκή, την συριακή και την αραβική γλώσσα, πράγμα που τους διευκόλυνε στην μετέπειτα ιερατική διακονία τους.

Ο Μεθόδιος, (815-885) του οποίου το κοσμικόν όνομα ήταν Μιχαήλ, υπήρξε ήταν άνθρωπος της δράσεως και είχε ξεκινήσει σταδιοδρομία στον πολιτικό στίβο. Διορίσθηκε διοικητής της Θεσσαλίας, ενώ αργότερα έγινε μοναχός σε μία μονή στον Όλυμπο. Ο Κύριλλος (827-869), του οποίου το κοσμικό όνομα ήταν Κωνσταντίνος, εσπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έγινε ιερεύς και μετέπειτα έφθασε στον βαθμό του επισκόπου. Εδίδαξε Φιλολογία, Φιλοσοφία και Θεολογία.

Το 863, μετά από αίτημα του Σλάβου ηγεμόνος της Μοραβίας Ραστισλάβου ή Ροστισλάβου, (που έγινε γνωστός και ως Άγιος Ραστισλάβος και ήταν ο δεύτερος κυβερνήτης της Μοραβίας την περίοδο 863 – 870) όταν Αυτοκράτωρ της Βυζαντινής αυτοκρατορίας  ήταν ο Μιχαήλ ο Γ’. Η πρεσβεία του που έφθασε στην Κωνσταντινούπολη υπεγράμμισε επίσης την ανάγκη για «διδασκάλους» που ημπορούν να εργαστούν σε σλαβική γλώσσα. Ο Ραστισλάβος, είχε συγκαλέσει συμβούλιο με τους Μοραβούς άρχοντες και απηύθυνε έκκληση στον Αυτοκράτορα Μιχαήλ, λέγων: «Αν και οι άνθρωποι μας έχουν απορρίψει την λατρεία των ειδώλων και τηρούν χριστιανικό νόμο, δεν έχουμε έναν διδάσκαλο που ημπορεί να εξηγήσει σε εμάς στην γλώσσα μας την αληθινή χριστιανική πίστη, έτσι ώστε άλλες χώρες που προσβλέπουν σε εμάς να μας μιμηθούν. Ως εκ τούτου στείλετέ μας ένα τέτοιον επίσκοπο και διδάσκαλο για το καλό μας και για άλλα καλά ζητήματα του δικαίου». Τότε ο Πατριάρχης Φώτιος επέλεξε τους Μεθόδιο και Κύριλλο, για το δύσκολο έργο του εκχριστιανισμού των Σλάβων.

Οι δύο ιερωμένοι εδέχθησαν με μεγάλη προθυμία και χαρά, θεωρούντες ότι με αυτόν τον τρόπο υπηρετούν το θέλημα του Θεού και θα οδηγήσουν στον «δρόμο της σωτηρίας» τους λαούς των περιοχών που ευρίσκοντο πάνω από τα βόρεια σύνορα της Αυτοκρατορίας. Προκειμένου να διευκολύνουν την προσέγγισή τους προς τους λαούς αυτούς, εχρησιμοποίησαν ένα νέο αλφάβητο, βασισμένο στο ελληνικό, το οποίον ημπορούσε να αποδώσει τους φθόγγους της σλαβικής γλώσσης, τον οποίο εφηύρε ο Κύριλλος. Σε αυτό το αλφάβητο που ονομάστηκε «Γλαγολιτικό» -δηλαδή της ομιλουμένης -, (στην  παλαιοσλαβονική «γλαγόλ» σημαίνει ομιλία) μετέφρασαν την Αγία Γραφή, πολλά λειτουργικά και θεολογικά βιβλία, καθώς και την Χριστιανική λειτουργική υμνολογία. Στο Γλαγολιτικό αλφάβητο επίσης στηρίζεται και η σημερινή Κυριλλική γραφή των σλαβικών εθνών και με αυτό ανεπτύχθη ολόκληρη η γραμματεία τους. Οι δυο βυζαντινοί ιεραπόστολοι, σεβόμενοι την πολιτιστική ταυτότητα των λαών που εξεχριστιάνισαν, εφρόντισαν ώστε η νεοσυστάτη σλαβική Εκκλησία να παραμείνει πράγματι ανεξάρτητη. Η πολιτική κατάσταση, όμως, ήλλαξε συντόμως και με την επέμβαση των Φράγκων, ο Μεθόδιος εβασανίσθη και εφυλακίσθη (ο Κύριλλος είχε ήδη πεθάνει στην Ρώμη το 869 μ.Χ.). Έτσι εγκατελείφθησαν οι περιοχές, για τον εκχριστιανισμό των οποίων είχαν αγωνιστεί με όλες τους τις δυνάμεις οι δύο αδελφοί.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει τους Αγίους Κύριλλο και Μεθόδιο στις 11 Μαΐου. Επίσης, η βυζαντινή τέχνη υπήρξε σημαντική ευρυτάτη πολιτιστική γέφυρα μεταξύ Βυζαντίου και Ρωσίας καθ’ όλην την διάρκεια του Μεσαίωνος.

Ο εκχριστιανισμός των Βουλγάρων πραγματοποιήθηκε τον 9ο μ. Χ. αιώνα. Τότε εστάλη από το Βυζάντιο ο αρχιεπίσκοπος Ιωσήφ με συνοδεία κληρικών, ζωγράφων, αρχιτεκτόνων και εργάσθηκε για τον εκπολιτισμό της Βουλγαρίας. Την ίδια εποχή διεδόθη η χριστιανική πίστη και στους Σέρβους. Πολλοί ναοί και μοναστήρια ιδρύθησαν σε διάφορα σημεία της χώρας τους, ενώ η φιλολογία και η εκκλησιαστική τέχνη ανεπτύχθησαν με βάση τα ελληνικά πρότυπα.

Οι ιεραποστολικές βάσεις, τις οποίες  έθεσαν τον 9ο αιώνα οι Κύριλλος και Μεθόδιος, εβοήθησαν την Ελληνορθόδοξο Εκκλησία της Βασιλευούσης Κωνσταντινουπόλεως να μεταδώσει τις αλήθειές της και στους Ρώσους τον 10ο αιώνα. Όταν εβαπτίσθησαν οι Ρώσοι του Κιέβου και οι ηγεμών τους ο Βλαδίμηρος, ήρχισε η πολιτιστική ανάπτυξη της Ρωσίας, με τις μεταφράσεις των εκκλησιαστικών συγγραμμάτων και της Θείας Λειτουργίας, καθώς και με την ανάπτυξη της ναοδομίας.

Η δημιουργία μοναστικής ζωής στη Ρωσία περί  τα μέσα του 11ου αιώνος είχεν ως αφετηρία το Άγιον Όρος και τους μοναχούς Αντώνιο και Θεοδόσιο. Από αυτούς εδημιουργήθη η μονή του Κιέβου, η οποία ανέδειξε επισκόπους, συγγραφείς, ζωγράφους και εξήσκησε μεγάλη επίδραση στον εκκλησιαστικό βίο της Ρωσίας. Η μεγάλη ακμή του ρωσικού μοναχισμού παρετηρήθη κατά τον 12ο αιώνα.

Κατά τον 14ον αιώνα, υπό την καταλυτική επίδραση των μεγάλων Βυζαντινών ησυχαστών, εξηπλώθη ο Ησυχασμός στον πολυπληθή σλαβικό κόσμο των Βαλκανίων και στην «κυρίως Ρωσία». Ιδιαιτέρως σημαντικό ρόλο σε αυτήν την εξάπλωση του Ησυχασμού έπαιξε ο Άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης, ο κορυφαίος Βυζαντινός Ησυχαστής του 14ου αιώνος, ο οποίος, το 1325, έφυγε από το Άγιον Όρος, λόγω μιας εισβολής Τούρκων, και εγκατεστάθη σε μιαν ορεινή περιοχή, στα Παρόρια, στα όρια της Θράκης και της Βουλγαρίας. Εκεί, ο Βασιλεύς της Βουλγαρίας Ιωάννης – Αλέξανδρος Άζεν (1331-1371) τον εβοήθησε να οικοδομήσει ένα σπουδαίο μοναστικό κέντρο.

Ο Όσιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης οφείλει την επωνυμία του στο όρος Σινά, όπου έλαβε το μοναχικό σχήμα. Υπήρξε ο «εισηγητής» του Ησυχασμού και στους Σλάβους και στους Βουλγάρους, αφ’ ότου εγκατεστάθη στα Παρόρια το 1331 μ.Χ. και πάλιν το 1335 μ.Χ.

Από το εκεί μοναστήρι, εξηπλώθη ο Ησυχασμός σε ολόκληρο τον σλαβικό κόσμο, χάρη στους μεγάλους μοναχούς και ποιμένες οι οποίοι είχαν μορφωθεί πνευματικά εκεί : ο Πατριάρχης Τυρνάβου Ευθύμιος, οι ησυχαστές Ρωμύλος και Γρηγόριος, οι οποίοι διέδωσαν τον Ησυχασμό στην Σερβία, βοηθούμενοι από τον Πρίγκιπα Λάζαρο, καθώς και ο Μητροπολίτης Κιέβου Κυπριανός, ο οποίος διέδωσε τον Ησυχασμό στη Ρωσία, όπου, στον επόμενο αιώνα, ο κύριος εκπρόσωπος του ρωσικού Ησυχασμού, ο Άγιος Νείλος της Σόρας («Σόρσκι») (1433-1508) θα βασισθεί στην ησυχαστική διδασκαλία του Αγίου Γρηγορίου του Σιναΐτου. Τα Νηπτικά Έργα του Οσίου Γρηγορίου διασώζονται στην Πατρολογία και στην Φιλοκαλία. Μεταξύ δε των συγγραμμάτων του πρέπει να μνημονευθούν δύο κομβικά δοκίμια της ησυχαστικής διδασκαλίας, το «Περί ησυχίας και περί των δύο τρόπων της προσευχής» και το «Περί του πως δει καθέζεσθαι τον ησυχάζοντα εις την ευχήν».

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΙΤΗΣ

(Φ. 176)

Advertisements