Χωρίς τίτλο.jpg

ΜΕΡΟΣ  ΙΣΤ’

Tην αιματοβαφή βασιλεία του Τσάρου Ιβάν του Τρομερού, (Μέγας Πρίγκηψ της Μόσχας από το 1533 έως το 1547 και Τσάρος «Πασών των Ρωσιών» από το 1547 έως του θανάτου του, το 1584), ηκολούθησεν  ο ακατάπαυστος τρόμος της χαοτικής εποχής, της «Εποχής των Αναταραχών» ή «Εποχής της Αβεβαιότητος». Αυτή είναι η πλέον ταραγμένη περίοδος της Ιστορίας του Ρωσικού Βασιλείου. Διήρκεσε δεκαπέντε έτη (1598 – 1613), κατά τα οποία η Ρωσία ευρέθη στην δίνη της πλήρους ακυβερνησίας, αλλά και της ξένης κατοχής. Αποτελεί, μέχρι σήμερον, κομβικό σημείον αναφοράς στον ρωσικό λαϊκό πολιτισμό, για το κωμικοτραγικό γεγονός ότι τότε συνεκροτήθησαν τρεις διαφορετικοί στρατοί από τρία διαφορετικά πρόσωπα, τα οποία υπεστήριζαν ότι είναι ο ίδιος υιός του Ιβάν του Τρομερού, ο Δημήτριος (….ήδη από πολλού νεκρός !).

Τα πραγματικά αίτια της Εποχής των Αναστατώσεων πρέπει βεβαίως να αναζητηθούν κάποιες δεκαετίες ενωρίτερον, στα τελευταία έτη της διακυβερνήσεως του Ιβάν του Τρομερού. Επιδιώκων να περιορίσει τον παραδοσιακώς υψηλό βαθμό αυτονομίας των μεγάλων πόλεων έναντι του θρόνου, και συνάμα «τυφλωμένος» από μίσος απέναντι στους βογιάρους, τους οποίους υποψιάζετο ως δολοφόνους της αγαπημένης του συζύγου Αναστασίας, ο Ιβάν εξολόθρευσε αδιακρίτως χιλιάδες τοπικούς ευγενείς εντός  μόλις επτά ετών (1565 – 1572). Την ίδια περίοδο ενέπλεξε την χώρα σε έναν αδιάκοπο και πολυαίμακτο πόλεμο με την Πολωνο-Λιθουανική Κοινοπολιτεία και την Σουηδία στην Βαλτική. Οι διωγμοί και ο διμέτωπος πόλεμος απεδόμησαν πλήρως τον κοινωνικό και παραγωγικό ιστό της χώρας, προετοιμάζοντες την κατάρρευση.

Μετά τον Ιβάν θα βασιλεύσει επί  14 έτη ο Φιοντόρ Α’ – (Θεόδωρος Α΄ Ιωάννοβιτς, 1557 – 1598). Έχει μείνει στην ιστορία με το προσωνύμιο «Κωδωνοκρούστης», εξ αιτίας της ιδιαζούσης εμμονής του να περιδιαβαίνει τα ρωσικά εδάφη και να κτυπά όποια καμπάνα συναντούσε. «Θεοφοβούμενος», αγαθοεργός, πνευματικώς ανισόρροπος και ανίκανος να κυβερνήσει, ο υιός του Ιβάν έγινε Τσάρος επειδή ο πατέρας του σε μια στιγμή παροξυσμού είχε σκοτώσει τον πρωτότοκο αδελφό του, Ιβάν. Στην πραγματικότητα, η εξουσία ησκείτο από τον ικανότατο βογιάρο Μπορίς Φιοντόροβιτς Γκοντουνόφ, που προσεπάθησε αλλά δεν κατάφερε  να ανακόψει τον εθνικό «κατήφορο». Με τον θάνατο του δυσμοίρου Φιοντόρ στα 1598, εξεκίνησε και τυπικώς η «Εποχή των Αναστατώσεων». Στα τέλη του 1597 ησθένησε βαρέως, και στις 7 Ιανουαρίου 1598 απέθανε. Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά την μνήμην του ως Αγίου στις 7 Ιανουαρίου.  Έληξεν έτσι η κυριαρχία της δυναστείας των Ρουρικιδών (των απογόνων του Σκανδιναβού Πολεμάρχου – Βασιλέως Ρούρικ) που εκυβέρνησε την Ρωσία επί επτά αιώνες και εξεκίνησε μια περίοδος χάους, η «Εποχή των Αναστατώσεων».

Όσον κωμική και εάν φαίνεται η ιστορία των τριών (!) ψευδοδιαδόχων – ψευδο – Δημητρίων που ηκολούθησαν, καταδεικνύει τον βαθμό αποσυνθέσεως όπου έφθασαν οι ηγέτιδες τάξεις του ρωσικού βασιλείου κατά την Εποχή των Αναστατώσεων : Ο Πατριάρχης είναι αιχμάλωτος των παπικών Πολωνών, οι δύο σημαντικότερες πόλεις κατέχονται από ξένους (η Μόσχα από Πολωνούς, το Νόβγκοροντ από Σουηδούς) που μεταφέρουν στο ρωσικό έδαφος τον ανταγωνισμό τους, οι βογιάροι διαγκωνίζονται για την εύνοια των εισβολέων και αλληλοεξοντώνονται προς το συμφέρον τους, ληστές και ξένοι στρατιώτες λεηλατούν την ύπαιθρο κατά βούληση, ενώ ο απλός λαός ημπορεί να ελπίζει μόνον σε έναν θεόσταλτο σωτήρα που θα  σώσει την «Μητέρα Πατρίδα».

Μέσα σε αυτήν την φρενήρως προϊούσα σήψη, η λύση θα έλθει από έναν ελάσσονα ευγενή και παλαίμαχο στρατιωτικό, τον Ντμίτρι Ποζάρσκι και έναν άσημο κρεοπώλη, τον Κούζμα Μίνιν. Οι δύο τους εξήγειραν τον λαό του Νίζνι Νόβγκοροντ και επορεύθησαν προς την Μόσχα, εξαναγκάζοντες τελικώς τον πολωνικό στρατό κατοχής σε παράδοση και αποχώρηση, μάλιστα χωρίς καν να δοθεί μάχη. (Η ημερομηνία παραδόσεως των Πολωνών -4 Νοεμβρίου 1612 με το Νέο Ημερολόγιο- είναι μέχρις σήμερον εθνική εορτή της Ρωσίας, η «Ημέρα της Εθνικής Ενότητος»). Ολίγους μήνες αργότερον, θα συγκληθεί ένα πανηγυρικό σώμα, η «Μεγάλη Εθνοσυνέλευση», η οποία ομοφώνως θα εκλέξει στον θρόνο τον βογιάρο έφηβο Μιχαήλ Ρομανώφ, τον πρώτον άρχοντα μιας δυναστείας η οποία θα κυβερνήσει τη χώρα επί τρεις συνεχείς αιώνες. Η στέψη του Μιχαήλ σηματοδοτεί και την οριστική λήξη της «Εποχής των Αναστατώσεων».

Το επελθόν σχίσμα, οι καταστροφικές συνέπειες της εκκλησιαστικής μεταρρυθμίσεως του κατοπινού Τσάρου Πέτρου του Μεγάλου, είναι εποχές οι οποίες διήρκεσαν περισσότερον από 3 αιώνες, κατά την διάρκειαν των οποίων η κατ’ εξοχήν πνευματοθρησκευτική και ηθικοφιλοσοφική  αναζήτηση των Ρώσων, ο ρωσικός Ησυχασμός, σταδιακώς επέρασε στην λήθη.

Αλλ’ όμως και στους αιώνες της ισχυροτάτης δυτικής και σχολαστικής επιρροής στην Ρωσία, δεν διεκόπη η «συγγενική» πνευματική σχέση με το Άγιον  Όρος. Ο Άγιος Τύχων Ζαντόνσκι (του Ζαντόνσκ), με το χαρακτηριστικό του ρωσικό ανοικτό ύφος, αποκαλύπτει στην εμπειρία της προσευχής του «την αίσθηση περί Παγκοσμίου Ευαισθησίας», εδώ δε κατ’ αυτόν ευρίσκεται η φανέρωση του ακτίστου θαβωρικού φωτός, το οποίον οδηγεί την ψυχή στην απόλυτο κορύφωση του «Είναι» της Υπάρξεως.

[Κατά την Ορθόδοξο Παράδοση, το «Άκτιστον Φώς» που είδαν οι Μαθητές επί του όρους Θαβώρ και αξιώνονται μερικοί Άγιοι να ιδούν κατά την διάρκεια της «Θεοπτίας»,  είναι η θεία Χάρις και ενέργεια, η οποία θεάται μερικές φορές από τους κεκαθαρμένους ως φώς. Λέγεται «άκτιστον» ήτοι  αδημιούργητον, διότι δεν έχει αρχή, δεν έχει τροπή και δεν έχει τέλος. Διαφέρει δε σαφώς από το κτιστόν φως του ηλίου, το οποίον έχει αρχή, τροπή και τέλος, καθώς και από το κτιστόν φως της δημιουργίας. Κατά τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά το άκτιστον Φώς, όπως το είδαν οι Μαθητές στο όρος Θαβώρ, είναι απρόσιτο στις αισθήσεις οι οποίες δεν έχουν «μετασκευασθεί» από το Άγιον Πνεύμα. Η λάμψη του ακτίστου Φωτός υπερβαίνει την λάμψη του ηλίου, γι’ αυτό «καί τοις πλησιοχώροις ουκ επεφάνη καίτοι λάμψαν υπέρ τον ήλιον». Ενώ είναι απρόσιτο στις αμεταμόρφωτες αισθήσεις του μέσου – κοινού ανθρώπου, εν τούτοις είναι αληθινόν, υποστατικόν. Το άκτιστον Φώς είναι και νοητόν και «υπέρ νουν», από την άποψη ότι «εν-γίγνεται» στον νου του ανθρώπου με την δύναμη του Αγίου Πνεύματος «κατά απόπαυσιν πάσης νοεράς ενεργείας», όχι βεβαίως με  την απόπαυση και κατάργηση  της λογικής ενεργείας. Στην Ορθόδοξο θεολογία λέγεται ότι, άλλο στοιχείο είναι το άκτιστον Φώς και άλλο στοιχείο τα αποτελέσματα του ακτίστου Φωτός, καθώς επίσης και ότι  η άκτιστος ενέργεια του Θεού μεταδίδεται δια κτιστών στοιχείων. Επί παραδείγματι  η άκτιστος Θεία Χάρις αγιάζει το νερό της κολυμβήθρας και δι’ αυτού δεχόμαστε τον αγιασμό, αλλ’ όμως το νερό παραμένει «κτιστό».]

Ο Άγιος Τύχων του Ζαντόνσκ με κοσμικό όνομα Τιμοφέϊ Σαβέλιεβιτς Σοκόλωφ (1724–1783) ήταν Ρώσος Ορθόδοξος Επίσκοπος και πνευματικός συγγραφεύς που εκανονίσθη ως Άγιος της Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας το 1861. Εγεννήθη στο χωρίο Κορότσκο στην μείζονα περιφέρεια του Νόβγκοροντ. Εκάρη μοναχός σε ηλικίαν 34 ετών και αργότερον εχειροτονήθη Επίσκοπος του Βορονέζ.  Υπηρέτησε ως επίσκοπος για διάστημα ολιγότερον από επτά χρόνια και απεσύρθη στην μονή του Ζαντόνσκ λόγω της κακής υγείας του. Εκεί έζησε μέχρι τον θάνατό του. Η μονή εξεκίνησε το 1615 ως κοινοβιακός οικισμός κοντά στα τείχη της κώμης Ζαντόνσκι (κυριολεκτικώς, «υπεράνω του –ποταμού- Ντον»), από μοναχούς από την μονή Σρετένσκυ στην Μόσχα. Η μονή έγινε πασίγνωστη στην δεκαετία του 1770, όταν ο Τύχων ως θαυματουργός «στάρετς» (Άγιος «Γέρων») εγκατεστάθη εκεί. Το Ζαντόνσκ, ευημέρησε λόγω του πλήθους των προσκυνητών που επεσκέπτοντο τον τάφο του Αγίου, και εν τέλει του  εχορηγήθη καθεστώς και προνόμια πόλεως το 1779.

Στις 14 Μαΐου 1846, κατά την διάρκεια της κατασκευής του νέου καθεδρικού ναού, απεκαλύφθησαν τα άφθαρτα λείψανα του Αγίου Τύχωνος και εφυλάχθησαν στο Ζαντόνσκ. Έχει αναφερθεί ότι πολλά θαύματα εσημειώθησαν κοντά στο σκήνωμά του. Η Πανήγυρίς του εορτάζεται στις 13 Αυγούστου με το Ιουλιανό ημερολόγιο (26 Αυγούστου στο Γρηγοριανό Ημερολόγιο). Μια άλλη ημέρα εορτής εκαθιερώθη να εορτάζεται στις 14 Μαΐου, οπότε συνέβη η Αποκάλυψη των Λειψάνων του Αγίου. Η ζωή και το έργον του ενέπνευσαν τον μέγα Ντοστογιέφσκι και αντικατοπτρίζονται σε αρκετούς από τους χαρακτήρες του αριστουργήματός του, «Αδελφοί Καραμαζώφ».

Με την παρουσία σπουδαίων προσωπικοτήτων και πνευματικών ηγετών, παρά την ταραχώδη ιστορική διαδρομή του ρωσικού έθνους, η αναζωπύρωση της δραστικής ρωσικής ορθοδοξίας και η νέα «Πνευματική Αναγέννηση» του μοναχισμού στη Ρωσία, ήρχισαν στα τέλη του 18ου  αιώνος, με την συνεχή και πολυεπίπεδο δραστηριότητα του ήδη αναφερθέντος στην σειρά των άρθρων μας, Αγίου Παϊσίου Βελιτσκόφσκι, και του κύκλου των μαθητών του.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΙΤΗΣ

(Φ. 189)

Advertisements