delfi

Τον Μάιο του 1927, ο ποιητής Άγγελος Σικελιανός (1884-1951), μελετητής του Ομήρου, του Πινδάρου, των Πυθαγορείων και των Προσωκρατικών φιλοσόφων, κοντινός του Γκαμπριέλε Ντ’ Αννούντσιο, του Ιταλού εθνικιστή δημοσιογράφου, δραματουργού και δοκιμιογράφου, μαζί με την πρώτη του σύζυγο, την Αμερικανίδα Εύα Πάλμερ (1874 – 1952) διοργανώνουν τις πρώτες Δελφικές Εορτές. Θα ακολουθήσουν οι δεύτερες, το 1930. Υπέρ των τελέσεως των Δελφικών Εορτών εκφράστηκαν δημοσίως προσωπικότητες από όλο τον κόσμο, χαιρετίζοντας την αναβίωση του Αρχαίου Ελληνικού Πνεύματος στην ελεύθερη Ελλάδα. Κατά των Δελφικών Εορτών τάχθηκαν, σε μια ανίερη αλλά προβλέψιμη συμμαχία, οι αστοί «πατριώτες» και οι κομμουνιστές, αφού η προσπάθεια αναγέννησης και ανάδειξης του Ελληνικού Πνεύματος δεν εξυπηρετεί την προλεταριοποίηση του Έθνους και την μεταμόρφωσή του σε κίρκειο κοπάδι ψηφοφόρων.

Ο Σικελιανός με το θεόπνευστο πνεύμα του, οραματίστηκε την  Δελφική Ιδέα θέλοντας να αναδειχθούν εκ νέου οι Δελφοί ως ο πνευματικός τούτη τη φορά, «ομφαλός της γης». Ήθελε γι’ αυτό να ιδρύσει Πανεπιστήμιο στους Δελφούς. Παρά τις μετέπειτα προσπάθειες οικειοποίησης του οράματος του Σικελιανού από τους Φιλελεύθερους και τους Μπολσεβίκους παγκοσμιοποιητές στο όνομα της «Δελφικής Αμφικτυονίας» και της «Παγκόσμιας Ειρήνης», ο Σικελιανός είναι ένας εθνικιστής ποιητής που ύμνησε την Ελλάδα και τον ελληνισμό, με έργα όπως ο «Πρόλογος στη Ζωή», Η Συνείδηση της Γης μου και Η Συνείδηση της Φυλής μου (1915).

Α’ Δελφικές Εορτές

Οι Πρώτες Δελφικές Εορτές προετοιμάζονταν επί τρία χρόνια, και διήρκεσαν δύο ημέρες. Περιελάμβαναν θεατρική παράσταση του Προμηθέα Δεσμώτη του Αισχύλου, γυμνικούς αγώνες, δημοτικούς χορούς και έκθεση λαϊκής τέχνης. Ψυχή του εγχειρήματος υπήρξε η Εύα Πάλμερ-Σικελιανού, μελετητής του Αρχαίου Ελληνικού πολιτισμού και χορογράφος, η οποία ενέπνευσε περίφημες καλλιτεχνικές προσωπικότητες όπως η χορεύτρια και χορογράφος Ισιδώρα Ντάνκαν -της οποίας ο αδελφός είχε νυμφευθεί την αδελφή του Σικελιανού, Πηνελόπη-, η Κολέτ, και η Σάρα Μπερνάρ.

Η Πάλμερ σήκωσε το μεγάλο οικονομικό βάρος της διοργάνωσης, επενδύοντας ακαταπόνητα και την προσωπική της εργασία. Πολλά από  τα χρήματα των Σικελιανού δαπανήθηκαν για την διάνοιξη οδών στην περιοχή Ιτέας – Δελφών. Η Εύα ναύλωσε καράβια, και έχτισε ξενοδοχεία  για να φιλοξενηθούν οι επισκέπτες. Ανέλαβε την παραγωγή και σκηνοθέτησε την παράσταση, εκπαίδευσε τον Χορό, και ύφανε όλες τις ενδυμασίες των ηθοποιών, εμπνευσμένη από αρχαιοελληνικές παραστάσεις αγγείων και βασισμένη πάνω σε πρότυπα της Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης.  Είχε την έμπνευση οι κινήσεις του χορού να μιμούνται τα αρχαϊκά ανάγλυφα του 6ου αιώνα, όπου το κεφάλι και τα πόδια φαίνονται να κινούνται πλάγια ενώ το κεφάλι και το στήθος κοιτούν εμπρός.

Κορυφαία του Χορού ήταν, στην πρώτη της θεατρική παρουσία,  η περίφημη Κούλα Πράτσικα, η πρωτοπόρος του ελληνικού χορού και ιδρύτρια της Σχολής ορχηστρικής που δώρισε στο ελληνικό κράτος, την ως τις μέρες μας  λειτουργούσα Κρατική Σχολή Ορχηστικής Τέχνης. Η Πράτσικα θα είναι το 1936 η πρωθιέρεια η οποία άναψε την φλόγα για τους ολυμπιακούς αγώνες του Βερολίνου. Γι’ αυτήν γράφτηκε πως «…διά των ολίγων διαλογικών της μερών ήγγισε τας μυχιοτάτας χορδάς της ψυχής των θεατών. Η μεταλλική φωνή της εξήρχετο πλήρης αισθήματος και πάθους».

Τις Εορτές αποτύπωσε με τον φακό της η μεγάλη Ελληνίδα φωτογράφος Έλλη Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη (1899 -1998) γνωστή ως «Nelly’s». Η θεατρική παράσταση και οι αθλητικοί αγώνες καταγράφηκαν από τον Έλληνα κινηματογραφιστή Δημήτριο Γαζιάδη.

Τα «ανδρείκελα»

Την Άνοιξη του 1924 Άγγελος και Εύα, πραγματοποίησαν την πρώτη συγκέντρωση 100 πνευματικών ανθρώπων, για να τους παρουσιάσουν την ιδέα τους. Η ανταπόκρισή τους, όπως έγραψε η Εύα, ήταν «σαν να είχαμε μιλήσει σε ανδρείκελα». Συχνά αντιμετωπίστηκαν με χλευασμό και περιφρόνηση για το πάθος τους με τους «χωρικούς».

«Ό,τι έγινε δεν είχε ξαναγίνει ούτε μπορεί να ξαναγίνει…», γράφει ο Ν. Λαΐδης  στην Εσπερινή της 11 Μαΐου 1927. Αντίθετα, η Καθημερινή γράφει στις 10 Μαΐου 1927: «Ο αριθμός των επισκεπτών είναι περιορισμένος, μη υπερβαίνων τα 1000 άτομα. Εντύπωσιν προκαλεί η εκ των εορτών απουσία του αθηναϊκού κόσμου πλην ελαχίστων εξαιρέσεων…». Τα «ανδρείκελα» του «αθηναϊκού κόσμου» περιφρόνησαν μια διοργάνωση στην οποία δεν πίστεψαν ούτε θα μπορούσαν να πιστέψουν, αφού δεν θα τους απέφερε έσοδα και κοινωνική καταξίωση…

Και ο Ριζοσπάστης: «Η σκοτεινότης και η μυστικοπάθεια του Σικελιανού, χαρακτηρίζει σήμερα όλες τις πνευματικές εκδηλώσεις της κυρίαρχης κεφαλαιοκρατίας. Οι δελφικές εορτές αποτελούν μια κατεξοχήν εκδήλωση επί πνευματικού επιπέδου της ελληνικής κεφαλαιοκρατίας (…) οι παρακμάζουσες τάξεις, όπως τώρα η αστική, αναπολούν με νοσταλγία το παρελθόν (…) οι σιβυλλικοί λόγοι του Σικελιανού αφήνουν να υπονοηθεί ότι οι δελφικές εορτές αποτελούν την απαρχή μιας κοινωνικής και κρατικής καπιταλιστικής αναγέννησης».

Μα και άλλοι εκλεκτοί τόσο της «προοδευτικής» διανόησης όπως ο Βασίλης Ρώτας κι Φωτος Πολίτης όσο και της αστικής «πατριωτικής» διανόησης, όπως ο Κωστής Μπαστιάς, στράφηκαν εναντίον των Eορτών. Τόσο καταλάβαιναν, τόσο καταλαβαίνουν, όσοι δεν νιώθουν μέσα στο αίμα τους να κυλά η Ελλάδα, κι όσοι την νιώθουν σαν κάτι ξένο και μακρινό.

Β’ Δελφικές Εορτές

Στο πρόγραμμα των δεύτερων Δελφικών Εορτών προστέθηκε η παράσταση των «Ικέτιδων» του Αισχύλου. Σύμφωνα με το πρόγραμμα των Εορτών, την πρώτη μέρα μετά την περιήγηση στον αρχαιολογικό χώρο θα ακολουθούσε η παράσταση του «Προμηθέα Δεσμώτη» του Αισχύλου. Την δεύτερη μέρα μετά την επίσκεψη στη Βιοτεχνική Έκθεση θα παρουσιάζονταν οι «Ικέτιδες» του Αισχύλου. Την τρίτη μέρα θα διεξάγονταν οι Πυθικοί Αγώνες και θα ακολουθούσε ο Πυρρίχιος Χορός. Η μουσική που συνόδευε τα χορικά, και την οποία παρήγγειλε η Πάλμερ στον μουσικολόγο Κωνσταντίνο Ψάχο, βασιζόταν στο βυζαντινό μέλος.

Στις δεύτερες Δελφικές Εορτές υπήρξε και ένα ανεπίσημο πρόγραμμα για το ευρύ κοινό. Στις 14 και 15 Μαΐου, 3500  θεατές από τις γύρω περιοχές  παρακολούθησαν τους αγώνες και παράσταση των «Ικέτιδων». Έβρεξε, όμως όλοι αψήφησαν την βροχή. Ο Σικελιανός μίλησε στο ακροατήριο με τόσο συγκινητικά λόγια που στο τέλος όλοι σχεδόν έκλαιγαν, αναφέρει ο τύπος της εποχής. Την επόμενη μέρα το πρωί ο κόσμος επισκέφθηκε τις εκθέσεις και το απόγευμα ακολούθησε η παράσταση του «Προμηθέα Δεσμώτη». Και στις δύο αυτές παραστάσεις το θέατρο ήταν κατάμεστο, ώστε οι άνθρωποι δυσκολεύονταν να κινηθούν. Τόσος ήταν ο ζήλος του απλού λαού, ώστε πολλοί εκ των επισκεπτών χρειάστηκε να αναρριχηθούν ως τις Φαιδριάδες. Ο Λαός, ζώντας στην γη του Απόλλωνα, πλάι στις «πέτρες» του Μακρυγιάννη, ένιωθε περισσότερο από τους «μορφωμένους» Αθηναίους.

H «Δελφική Γενιά» και η επίθεση του Ριζοσπάστη

Ο «Νουμάς» τον Ιούνιο του 1930, δημοσιεύει λίβελο κατά του Σικελιανού, παραλληλίζοντάς τον με τον Μουσολίνι, με αφορμή μια φράση της «Δελφικής Έκκλησης», για την δημιουργία μιας νέας «δελφικής γενιάς». Ο «Ριζοσπάστης», στις 5 Μαΐου 1930, με υποκριτική φιλοχριστιανική έξαρση, παρομοίασε τον Σικελιανό  με τον Ιουλιανό τον Παραβάτη, υποστηρίζοντας πως οι Δελφικές εορτές ήσαν το μέσον που θα χρησιμοποιούσε για να αναστήσει τους Αρχαίους. Σε άλλο άρθρο του, δυο μέρες πριν καταφέρθηκε εναντίον των εορτών, γιατί «η προγονοπληξία ήταν ανέκαθεν λόξα της αστικής Ελλάδας. Η περιβόητη δελφική προσπάθεια δεν είναι παρά ένας παθολογικός μυστικισμός της αστικής τάξης που καταρρέει και ζητάει παρηγοριά στο ένδοξο παρελθόν… Η πρόσκληση των ξένων και η θορυβώδης υποδοχή τους απέβλεπε στην καλλιέργεια του σωβινισμού στις εργαζόμενες μάζες, ώστε να κολακεύεται κάθε Έλληνας, αφού η Ευρώπη ξεσηκώνεται να έρθει να θαυμάσει τον τόπο του, τις παραδόσεις, την κληρονομιά του…Και τι δεν ακούσαμε! Πανεπιστήμια στους Δελφούς! Πνευματικό κέντρο στους Δελφούς! Ο ιδεαλισμός χωρίς όρια στη φαντασιοπληξία του…Και πού ξέρουμε ότι ο Σικελιανός δεν φιλοδόξησε να γίνει και… Απόλλων, και η Εύα να καθίσει σε χρυσό τρίποδα και να γίνει… Πυθία…».

Παρά την επιτυχία των Δελφικών Εορτών, και την συγκινητική υποδοχή τους από τον λαό, το ζεύγος Σικελιανού καταστράφηκε οικονομικά. Το 1933 μετά από απεγνωσμένες αλλά άκαρπες προσπάθειες για να επιτευχθεί οικονομική ενίσχυση από το κράτος, η Εύα έφυγε για την Αμερική και χώρισε από τον Σικελιανό το 1934. Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1952, μετά τον θάνατό του, το 1951. Υπέστη καρδιακή προσβολή, ενώ παρακολουθούσε παράσταση στο θέατρο των Δελφών, και ετάφη εκεί. Το όραμα αναβίωσης των Δελφών ως πνευματικού ομφαλού του κόσμου δεν επετεύχθη, διαμόρφωσε όμως το κλίμα για την δημιουργία της  «Εβδομάδας Αρχαίου Δράματος»  το 1936 που μετεξελίχθηκε σε Φεστιβάλ Αθηνών, και τα Επιδαύρεια που καθιερώθηκαν το 1955, ανοίγοντας τον δρόμο για την επανάχρηση των αρχαίων θεάτρων μας με σεβασμό στην Ιστορία μας και τον λόγο για τον οποίο ανεγέρθηκαν.

Ε. Δ.

ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΕΛΦΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ μίλησε στο «ΕΜΠΡΟΣ» η κόρη του μεγάλου μας σκηνοθέτη και θεατράνθρωπου Δημήτρη Ροντήρη, κα Κωστούλα Ροντήρη.

Σύμφωνα με την κ. Ροντήρη, οι Δελφικές Εορτές, απετέλεσαν έναν «προάγγελο», ή μάλλον έναν «πρόλογο» για τις μεγαλειώδεις παραστάσεις που ακολούθησαν και έλαβαν χώρα μετά από μερικά χρόνια, το 1938- στο Ηρώδειο και μετά στην Επίδαυρο, στημένες και σκηνοθετημένες από τον Δημήτρη Ροντήρη, ο οποίος τις ξεκίνησε πρώτος ως εκδηλώσεις στα συγκεκριμένα Αρχαία Θέατρα. Παρά την ενθουσιώδη υποδοχή από τον κόσμο και ο Δ. Ροντήρης δέχθηκε ανελέητα τα «πυρά» της αριστερής «θολοκουλτούρας», πυρά που τον ακολουθούσαν μέχρι τον θάνατό του, αλλά και μετά από αυτόν.

(Φ. 200)

Advertisements