Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ Ασάφειες, Μύθοι και Πραγματικότητες

Χωρίς τίτλο.png

Μέρος ΟΓ΄

Για την ιστορία των Βακτριανών βασιλέων από την εξέγερση του Διοδότου έως την εξαφάνισή τους, η μόνη μας πηγή είναι ο Μάρκος Ιουνιανός Ιουστίνος (περί το 500 μ. Χ.), συγγραφεύς ενός έργου με τίτλο «Trogi Pompei Philippicarum Epitoma», ένα «είδος ανθολογίας» («Velut florum corpusculum», όπως το αποκαλεί ο ίδιος), της κατ’ αυτόν «ιστορίας του Φίλιππου». Δηλαδή μια επιτομή του εκτεταμένου «Βίβλος των Φιλιππικών Ιστοριών» του Τρόγου, μια ιστορία των βασιλέων της Μακεδονίας, η οποία κατηρτίσθη στην εποχή του Αυγούστου. Ο Γναίος Πομπήιος Τρόγος (1ος  αιών π. Χ.) ήταν ένας γαλατο-ρωμαίος ιστορικός από την Κελτική φυλή των Βοκοντίων στην Ναρβωνίτιδα Γαλατία, που έζησε κατά την διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορος Αυγούστου.

Το αρχικόν έργο εχάθη, αλλά ο Ιουστίνος διαφυλάσσει αναρίθμητα γεγονότα σχετικώς με την εξέγερση της Παρθίας, της Βακτριανής και των Βακτριανών ηγεμόνων της Ινδίας, οι οποίες έχουν ανεκτίμητο αξία. Ο Ιουστίνος έχει κατηγορηθεί συχνώς για την ανακρίβειά του. «Ο Τρόγος είναι ένας θλιβερός ιστορικός, αλλιώς ο Ιουστίνος ένας κακός συνοψιστής», παρατηρεί ένας μεταφραστής του 18ου αιώνος, «αλλά καθώς έχουμε την μαρτυρία των διάσημων ανδρών υπέρ του Τρόγου, καταδικάζεται ο Ιουστίνος.»

Μερικά από τα αρχικά επιχειρήματα του Τρόγου (φερόμενα ως «πρόλογοι») διατηρούνται σε διάφορους άλλους συγγραφείς, όπως ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος. Το κύριον θέμα του Τρόγου ήταν η άνοδος και η ιστορία της Μακεδονικής Αυτοκρατορίας, ο δε Ιουστίνος με την σειρά του επέτρεψε στον εαυτό του σημαντική ελευθερία αφηγηματικών αποκλίσεων, δημιουργών μιαν ιδιότυπη ανθολογία, παρά μιαν αυστηρά επιτομή.

Πολλές αναφορές μεγαλυτέρας ή μικροτέρας αξίας για την μελέτη του θέματος εμφανίζονται σε μιαν ευρεία ποικιλία συγγραφέων, από τον Κλήμεντα της Αλεξανδρείας μέχρι τον Ισίδωρο της Σεβίλλης και τους βυζαντινούς ιστορικούς. Ένας σημαντικός αριθμός από αυτούς έχουν συλλεχθεί από τον Τζων Γουώτσον Μακ Κριντλ, (1825-1913) στην σειρά αναφορών του στην Ανατολή στους Έλληνες και Λατίνους συγγραφείς («Η Αρχαία Ινδία όπως περιγράφεται από τους Κλασικούς Συγγραφείς», πέντε τόμοι, Λονδίνο, 1896).

Για την ιστορία του Μενάνδρου, της οποίας θραύσματα διατηρούνται από τον Ιουστίνο και τον Στράβωνα, έχουμε πολύτιμες αποδείξεις στον φιλοσοφικό διάλογο σε διάλεκτο Πάλι, «Τα ερωτήματα του Μιλίντα (=Μενάνδρου)», μεταφρασμένον από τον Δόκτορα Τόμας Γουίλιαμ Ρις Ντέηβιντς (1843-1922) («Ιερά Βιβλία της Ανατολής», τόμοι XXXV-XXXVI.)

Δύο Κινέζοι συγγραφείς που αναφέρονται επαρκώς στις σκυθικές φυλές οι οποίες ανέτρεψαν τους Βακτριανούς Έλληνες ημπορούν να προσεγγισθούν από τον ερευνητή σε αξιόλογες – ακριβείς μεταφράσεις. Τα χρησιμότερα κείμενα που ασχολούνται με αυτό το θέμα είναι πιθανώς τα ακόλουθα δύο :

Oι «Έρευνες ζητημάτων τινών αφορούντων στην ιστορία των Ελλήνων βασιλέων της Βακτριανής» του Χρετιέν ντε Γκίνιε στην «Ιστορία της Βασιλικής Ακαδημίας της Επιγραφολογίας και των Καλών Γραμμάτων» – Τόμος ΚΕ’ – 1759 και

«Συνεισφορές  εκ κινεζικών  πηγών για την γνώση των τουρκικών λαών και των Σκυθών της  Κεντρικής Ασίας», του διαπρεπούς σινολόγου Δόκτορος Όττο Φράνκε (1863-1946)  στο «Δοκίμια της εν Βερολίνω Βασιλικής Ακαδημίας επιστημών/Φιλοσοφικές και ιστορικές συνεισφορές», τόμος 1904   Βερολίνο, σελίς 1-111.

Οι αγγλικές μεταφράσεις των καταγραφών των Κινέζων προσκυνητών από τον Φαξιάν ή Φα-Χιάν (400 μ.Χ,) έως τον Χιουέν Τσανγκ ή Γιουάν Τσβανγκ ή Χουανζάνγκ (629 μ.Χ.), περιλαμβάνονται στο δίτομο έργο του Σάμιουελ Μπηλ (1825 –1889)  «Σι-Γιου-Κι: Βουδιστικά αρχεία του Δυτικού Κόσμου υπό Χιουέν Τσανγκ» (1884) στην σειρά ανατολικών σπουδών των εξαιρετικών εκδόσεων Τρύμπνερ. Το έργο του Χουανζάνγκ μετέφρασε επίσης ο  Τόμας Γουώτερς (στο δίτομο «Περί των ταξιδίων του Γιουάν Τσβανγκ στην Ινδία, 629-645 μ. Χ.» -1904)

Τα ερωτήματα που προκύπτουν από τις αφηγήσεις τους έχουν συζητηθεί σε πάμπολλα άρθρα των σπουδαίων ανατολιστών ινδολόγων και σινολόγων Εντουάρ Σαβάν (1865-1918), Εντουάρ Σπεχτ (1843-1906), Συλβαίν Λεβί (1863-1935) και Τζων Φαίηθφουλ Φλητ (1847-1917) σε διάφορα περιοδικά ανατολικών σπουδών.

Ιστορία της Βακτριανής και των πέριξ χωρών

Η αρχαιοτέρα προσπάθεια διαλευκάνσεως της ιστορίας των Ινδο-Ελλήνων έγινε από τον Τεόφιλους Ζίγκφρηντ Μπάγιερ, σε ένα βιβλίον του δημοσιευθέν λατινιστί στην Αγία Πετρούπολη το 1738, με τίτλον : «Η ιστορία των ελληνικών βακτριανών βασιλείων, ταυτοχρόνως με την αρχαία μνήμη των ελληνικών αποικιών στην Ινδία». Ένα άλλο πρώιμο έργο ήταν το έργο του ανατολιστή αρχαιολόγου Τόμας Μωρίς, με τίτλον «Η σύγχρονη ιστορία του Ινδοστάν, συμπεριλαμβάνουσα αυτήν της Ελληνικής Αυτοκρατορίας της Βακτριανής, και άλλων μεγάλων ασιατικών βασιλείων που συνορεύουν με τα δυτικά σύνορά της» (1802). Αλλά η πρώτη πραγματική επιστημονική συνεισφορά στην ιστορία αυτού του τμήματος του κόσμου είναι το υπέροχον πόνημα του Χόρας Χάιμαν «Αρχαία Αριανή, ένα περιγραφικός απολογισμός των αρχαιοτήτων και των νομισμάτων του Αφγανιστάν» (1841), ένα μνημειώδες έργο υψηλοτάτης αξίας. Επίσης η «Ινδική Αρχαιογνωσία» του Λάσσεν και η «Ιρανική Αρχαιογνωσία»  (Λειψία, 1878) του Φρειδερίκου Σπήγκελ (1820-1905) εξακολουθούν να είναι πολλαπλώς χρήσιμα. Για την ιστορία της Παρθίας, η «Έκτη Ανατολική Μοναρχία» του Τζωρτζ Ρώλινσον (1812-1902) παραμένει ένα αξιόλογο έργο. Επίσης ο καθηγητής της Τυβίγγης, Χέρμαν Άλφρεντ, Βαρώνος φον Γκούντσμιτ, ησχολήθη εκτενώς με τα προβλήματα της Βακτριανής στην συνεισφορά του στην ενάτη έκδοση της Βρετανικής Εγκυκλοπαιδείας (λήμμα «Περσία», § 2), ενώ Η «Ιστορία του Ιράν» του (1888) είναι ένα λειτουργικό βιβλίο, γεμάτο λαμπρές και διαφωτιστικές υποθέσεις.

Τα βασικά έργα που ασχολούνται με την ομόχρονο Συρία και τους Σελευκίδες είναι «Κατάλογος των ελληνικών νομισμάτων : Οι βασιλείς της Συρίας, της Αρμενίας και της Κομμαγηνής» του Ερνέστ Μπαμπελόν, (1854-1924) και ο θαυμαστός «Οίκος του Σελεύκου» του Έντουιν Ρόμπερτ Μπέβαν (1870-1943). Ο Βίνσεντ Άρθουρ Σμιθ, στην «Πρώιμο ιστορία της Ινδίας» (1904), ασχολείται εν συντομία αλλά και λεπτομερώς με το όλον ζήτημα, όπως και  η ενδεκάτη έκδοση της Βρετανικής Εγκυκλοπαιδείας όπου περιέχεται ένα άρθρο του Δόκτορος Έντουαρντ Μάϊερ με τίτλο «Βακτριανή», με εξαιρετικώς  χρήσιμο βιβλιογραφία.

Α. Κωνσταντίνου

(Φ. 233)