Αναζήτηση

Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ

Εβδομαδιαία εθνική εφημερίδα

Κατηγορία

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

ΙΘΑΚΗ – Ο Οδυσσέας μένει εδώ

Χωρίς τίτλο.jpg

Ελάχιστους αρχαιολόγους ξέρω που να εργάστηκαν με τόση μεθοδικότητα και συνάμα απλότητα, γνωρίζοντας το αντικείμενό τους σαν την παλάμη του χεριού τους, και ταυτόχρονα έχοντας την επιθυμία όχι να κρατήσουν ωφελιμιστικά την γνώση για τον εαυτό τους, -μιμούμενοι τον πατέρα που παραδίδει στον γιο το δικηγορικό του γραφείο με κληρονομιά την μία και μοναδική –άλυτη – υπόθεση-, αλλά επιδιώκοντας να κάνει κοινωνούς των γνώσεών της και να μοιραστεί την πλούσια στρωμένη από εκείνη, τράπεζα της γνώσης, όποιον επιθυμούσε να γίνει συνδαιτημόνας της και, κυρίως τους νέους, που ένιωθαν το ενδιαφέρον της και αγαπούσαν με φανατισμό προσήλυτου την «κυρία Λίτσα».

Με την επίσημη ανακοίνωσή τους στις 20 Αυγούστου 2010 η Λίτσα Κοντορλή-Παπαδοπούλου και ο σύζυγός της Αθανάσιος Παπαδόπουλος, καθηγητές στο Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων, σπούσαν το φράγμα της σιωπής αλλά και της αμφισβήτησης από συναδελφικούς κύκλους. Οι δύο αρχαιολόγοι αναζήτησαν τα ίχνη του Οδυσσέα στα ερείπια του Αη Θανάση, στην Ιθάκη, κι αποκάλυψαν τα ερείπια του ανακτόρου του Οδυσσέα.

Καθισμένες στον «Διόνυσο», με θέα την Ακρόπολη και το Ωδείο Ηρώδου του Αττικού, μιλήσαμε, κοντά πέντε χρόνια πριν, για τον Οδυσσέα, την Ιθάκη, τις πρωτοποριακές τεχνικές και μεθόδους τις οποίες χρησιμοποίησε στην ανασκαφή της, τις «τρικλοποδιές» και την εχθρότητα την οποία συνάντησε από τους κομματικά διορισμένους φορείς των φορέων, που επιχείρησαν να υπονομεύσουν την έρευνά της, όπως κάνουν με οποιονδήποτε τολμά να σηκώσει στους ώμους του την Ελλάδα.

Αναζητούσε την εποχή εκείνη χρηματοδότηση για να συνεχίσει την έρευνά της, για να καθαρίσει το «πλοίο του Οδυσσέα» που «είδε» ο δορυφόρος που νοίκιασε, από τον ουρανό, και το πρόσωπο του θαλασσοπόρου παππού μας, πάνω στην πέτρα. Μου χάρισε τότε ένα φάκελο με τα στοιχεία και τα σχέδια της ανασκαφής της, που κουβαλάω έκτοτε σαν ανάθημα μιας φλογερής Ελληνίδας η οποία αγάπησε πολύ, πάρα πολύ, αυτήν την υπέροχη Πατρίδα.

ΕΙΡΗΝΗ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ

Το ανάκτορο  του Οδυσσέα

Η κύρια είσοδος της ακρόπολης βρισκόταν στην ανατολική πλευρά. Μία αναβάθρα, εκτεινόμενη κατά μήκος των βράχων, γεμισμένη με χαλαρούς λίθους και χώμα και τοίχο αντιστήριξης και στηθαίο που δεν διατηρούνται, οδηγούσε στην εξωτερική διάβαση που πλαισιωνόταν από δύο πύργους σύγχρονης κατασκευής με την αναβάθρα. Η διάβαση αυτή είχε ίσως ξύλινες παραστάδες και θυρόφυλλα, όπως η αντίστοιχη της Τίρυνθας.

Η προϊστορική ακρόπολη είναι οχυρωμένη με τείχη μήκους 367 μ., είχε εμβαδόν 8.736 τ.μ. και σχήμα τετραγωνικό με αποστρογγυλεμένες γωνίες. Η κατασκευή του τείχους έχει την μορφή κυκλώπειου αναλήμματος με ακανόνιστους ογκόλιθους στην εξωτερική πλευρά, που συγκρατούν παχύ γέμισμα από μικρούς σφιχτά αρμοσμένους λίθους Κυκλώπειας κατασκευής. Σε μεταγενέστερη φάση της ακρόπολης στην οχύρωση προστέθηκε επέκταση προς ανατολάς, περίβολος μήκους 109 μ. που έκλεισε έκταση 1447 τ.μ. για να συμπεριλάβει και να προστατέψει την υπόγεια μυκηναϊκή κρήνη, που εξασφάλιζε ύδρευση των κατοίκων της ακρόπολης σε περίπτωση πολιορκίας και αναταραχών, όπως συνέβαινε με την ΒΑ επέκταση της Ακρόπολης των Μυκηνών. Συνολικά το εμβαδόν της Μυκηναϊκής Ακρόπολης της Σχολής Ομήρου είναι 10.183 τ.μ.    Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και σημαντική μαρτυρία για την Ομηρική Ιθάκη προσφέρουν οι ανευρεθείσες στο κυκλοτερές ταφικό μνημείο της Σχολής Ομήρου πήλινες πινακίδες. Η πρώτη από αυτές φέρει εγχάρακτες παραστάσεις σε δύο επίπεδα, που πιθανώς σχετίζονται με περιπέτειες του Οδυσσέα. Μορφή Σκύλλας-διακρίνεται το γυναικείο κεφάλι, η ουρά χταποδιού -γνωστή από ιστορικές απεικονίσεις- το κεφάλι του σκύλου στην καρίνα του πλοίου και το σώμα της σαν πτυχωτό θαλάσσιο ερπετό που τυλίγει το πλοίο και το κάνει μικρότερο. Ένα πτερωτό ον που έχει μάτια κουκουβάγιας και στέμμα από πτερά – σειρήνα; Ορθιο ζώο με ουρά, χέρια και κεφάλι χοίρου (Είναι μήπως σύντροφος του Οδυσσέα, μεταμορφωμένος από την Κίρκη, που φτάνει στο πλοίο για να ζητήσει βοήθεια;) Στο πλοίο διακρίνεται καθαρά μία καθιστή ανδρική μορφή, δεμένη στο κατάρτι.

Η Σπυριδούλα (Λίτσα) Κοντορλή-Παπαδοπούλου, γεννήθηκε το 1942 στην Ευρυτανία. Κόρη της Κλεοπάτρας και του Κωνσταντίνου Κοντορλή, φιλολόγου και αρχαιοδίφη, σπούδασε Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ειδικεύτηκε στην Προϊστορική Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Εκπόνησε την διδακτορική της διατριβή στο Bedford College με θέμα τους μυκηναϊκούς θαλαμωτούς τάφους.

Από το 1987 ως το 2009 δίδαξε για το Προϊστορικό Αιγαίο, την Μεσοποταμία και την Κύπρο της Εποχής του Χαλκού, στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, απ’ όπου αφυπηρέτησε με τον βαθμό της Αναπληρώτριας Καθηγήτριας. Οργάνωσε με δική της πρωτοβουλία εργαστήρια εκμάθησης αρχαιολογικού σχεδίου και φωτογραφίας για τους φοιτητές.

Από το 1970 ως το 2013 συμμετείχε αδιάκοπα σε ανασκαφές και επιφανειακές έρευνες του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας στην Αχαΐα, διηύθυνε την πανεπιστημιακή ανασκαφή στην Ιθάκη (1994-2013), και από κοινού με το σύζυγό της, ομότιμο Καθηγητή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Αθανάσιο Παπαδόπουλο, τις ανασκαφές στην Εφύρα της Ηπείρου και στην Ιορδανία. Συνέγραψε δεκάδες επιστημονικά άρθρα σε διεθνή περιοδικά, δύο μονογραφίες, και από κοινού με το σύζυγό της ένα σύγγραμμα για την «Προϊστορική Αρχαιολογία Δυτικής Ελλάδας και Ιονίων Νήσων», καθώς και την δημοσίευση του μυκηναϊκού νεκροταφείου της Βραυρώνας.

Έφυγε από την ζωή τον Φεβρουάριο του 2015.

Συνέχεια στην έντυπη έκδοση

(Φ. 211)

 

Θησαυροί του Αρχαίου Ελληνικού κόσμου Η ελληνική Τέχνη από την Κλασική εποχή στο Βυζάντιο

Η ενότητα του Ελληνικού κόσμου από την αρχαιότητα έως τον Νεότερο Ελληνισμό, είναι έκδηλη στην Τέχνη, και μάλιστα στην Τέχνη της καθημερινής ζωής. Στην Ποίηση, τα δημοτικά μας τραγούδια είναι ο αδιάψευστος μάρτυς της πνευματικής μας συνέχειας από τον Όμηρο έως τον Παλαμά και τον Ελύτη.

Η αρχαιολογική έρευνα μας παραδίδει μεταξύ άλλων αδιάψευστες μαρτυρίες για την Γλυπτική και την Χρυσοχοΐα, που αποδίδουν την συνέχεια στην αντίληψη και στις δεξιότητες των Ελλήνων καλλιτεχνών και τεχνητών. Όπως θα δούμε από τα παραδείγματα τα οποία παραθέτουμε στην συνέχεια, τα όρια μεταξύ της Κλασικής αρχαιότητας και της μεσαιωνικής περιόδου, συχνά χάνονται, σαν μια πνευματική αλλά και υλική σκυτάλη να παραδίδεται από καλλιτέχνη σε καλλιτέχνη.

Τα παραδείγματα που ακολουθούν προέρχονται από την Αρχαία Ελλάδα, την Ρώμη και το Βυζάντιο και φυλάσσονται στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης.

Κεφαλή γυναίκας λογίας ή φιλοσόφου από την Κωνσταντινούπολη. Εικονίζεται σε ώριμη ηλικία, και κρατά κυλινδρικό πάπυρο. Η διαπεραστική ματιά της, και η σκεπτική της έκφραση, καθώς και ο πάπυρος τον οποίον κρατά στο δεξί της χέρι, δείχνουν ότι είχε αποκτήσει κλασική παιδεία, ενώ ο τύπος των ενδυμάτων της την κατατάσσουν στην αριστοκρατία. Είναι κατασκευασμένη από Πεντελικό μάρμαρο. Χρονολογείται στα τέλη του 4ου-αρχές του 5ου μ.Χ. αιώνα.

Μαρμάρινη κεφαλή του φιλοσόφου Επίκουρου, κατασκευασμένη από Πεντελικό
μάρμαρο, αντίγραφο Ελληνικού αγάλματος από το πρώτο ήμισυ του 3ου π.Χ. αιώνος. Ρωμαϊκής Αυτοκρατορικής εποχής, 2ος μ.Χ. αιώνας. Ο φιλόσοφος, ο οποίος έζησε μεταξύ 341 και 271 π.Χ., εικονίζεται προς το τέλος της ζωής του, σε ένα γλυπτό το οποίο κατασκευάστηκε προς τιμήν του είτε όσο ήταν εν ζωή είτε αμέσως μετά τον θάνατό του. Υπάρχουν πολλά Ρωμαϊκά αντίγραφα αυτής της απεικόνισής του, αποδεικνύοντας την διαχρονική δημοφιλία των διδασκαλιών του Επίκουρου.

Αριστερό χέρι αγάλματος ανδρός, το οποίο κρατά κύλινδρο παπύρου. Είναι Ρωμαϊκής περιόδου, καμωμένο από μάρμαρο, και χρονολογείται στον 1ο ή 2ο μ.Χ. αιώνα.

Ανάγλυφο Μαινάδος ορχουμένης, από Πεντελικό μάρμαρο. Πρόκειται για προσαρμογή Ελληνικού έργου του 425-400 π.Χ. το οποίο αποδίδεται στον καλλιτέχνη Καλλίμαχο. Χρονολογείται μεταξύ 27 π.Χ. και 14 μ.Χ. Οι Μαινάδες, έρχονταν σε έκσταση στα όρη και τα δάση, όπου τραγουδούσαν και χόρευαν έμπλεες του πνεύματος του θεού Διονύσου. Η Μαινάς του αναγλύφου, είναι στεφανωμένη με κισσό και φέρει θύρσο (βλαστό από μάραθο) στολισμένο με φύλλα κισσού και μούρα. Τα ενδύματά της ανεμίζουν καθώς χορεύει. Το πρωτότυπο συνδέεται με τις «Βάκχες» του Ευριπίδη και αποτελεί αντίγραφο περίφημου αναγλύφου ορχουμένων Μαινάδων το οποίο χρονολογείται στα τέλη του 5ου π.Χ. αιώνα. Ο Ευριπίδης συνέγραψε τις Βάκχες το 407 π.Χ. , ευρισκόμενος στην Πέλλα της Μακεδονίας, στην αυλή του βασιλέως Αρχελάου και διδάχθηκε από τον γιο του, μετά τον θάνατό του, στην Αθήνα, το 405 π.Χ.

Χρυσό περιδέραιο της Βυζαντινής εποχής. Φέρει χρυσό σταυρό καθώς και μικρογραφίες αρχαίων ελληνικών αγγείων. Χρονολογείται στην Βυζαντινή εποχή, 6ος μ.Χ. αιώνας.

Ελληνικό ενώτιο από χρυσό, από το οποίο ταλαντεύεται Σειρήνα, μισή γυναίκα, μισή
πουλί, η οποία φέρει στην πλάτη φτερά όπως οι άγγελοι, και παίζει κιθάρα. Χρονολογείται στα μέσα του 4ου π.Χ. αιώνα.

Ρωμαϊκό αντίγραφο του Μεγάλου Αναγλύφου των Ελευσινίων. Το ελληνικό πρωτότυπο του 450-425 π.Χ. βρέθηκε στο ιερό της Δήμητρας στην Ελευσίνα, και βρίσκεται στο Εθνικό
Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών. Τα 10 συνολικά σπαράγματα του Ρωμαϊκού αντιγράφου, είναι ενσωματωμένα σε εκμαγείο του πρωτοτύπου. Εικονίζεται στα αριστερά η θεά Δήμητρα, έφορος της αγροτικής αφθονίας. Φέρει πέπλο και ιμάτιο (μανδύα) και κρατά σκήπτρο. Στα δεξιά ευρίσκεται η Κόρη Περσεφόνη, σύζυγος του Άδη, του θεού του Κάτω Κόσμου, ντυμένη με χιτώνα και ιμάτιο. Οι δύο θεές εκτείνουν το δεξί τους χέρι προς έναν γυμνό νέο, αλλά δεν είναι πλέον δυνατό να προσδιοριστεί ποιο αντικείμενο κρατούσαν
και ενδεχομένως του παρέδιδαν. Το αγόρι πιστεύεται ότι είναι ο Τριπτόλεμος, ο οποίος εστάλη από την Δήμητρα για να διδάξει στους ανθρώπους πώς να καλλιεργούν σιτηρά, και αργότερα έγινε ο πρώτος ιερέας του τελεστηρίου της, στο Ελευσίνιο άντρο. Χρονολογείται στην εποχή του Αυγούστου, μεταξύ 27 π.Χ. και 14 μ.Χ.

(Φ. 210)

Θησαυροί του Αρχαίου Ελληνικού κόσμου Το «ηράκλειον άμμα»

Ο Ηρακλής είναι ο ήρωας ο οποίος συνδέει τους δύο κόσμους, τον επάνω με τον κάτω, και  λειτουργεί διαμεσολαβητικά μεταξύ θεών και ανθρώπων. Λατρεύτηκε από τους αρχαίους Ελληνες ως χθόνια θεότητα. Είναι αυτός που κατέβηκε στον Άδη για να ανεβάσει τον Κέρβερο, και διεκδίκησε την Διηάνειρα, επειδή του το ζήτησε η ψυχή του Μελέαγρου. Όταν ο Ηρακλής έσπασε το κέρατο του Αχελώου στην διαμάχη μεταξύ τους για την Διηάνειρα, ο θεός ποταμός ζήτησε πίσω το κέρατο, δίνοντας ως αντάλλαγμα στον Ηρακλή το κέρας της Αμαλθείας , το οποίο είχε πάρει από την κόρη του Ωκεανού Αμάλθεια. Ο Ηρακλής λατρεύτηκε στα όρη ως θεός της γονιμότητας και της ευφορίας. Οι χθόνιες θεότητες με κορυφαία την Δήμητρα  είναι θεότητες του Κάτω Κόσμου και ταυτόχρονα θεότητες της ευφορίας, της βλάστησης και της γονιμότητας. Αυτούς και αυτές επικαλούνται οι γεωργοί, προκειμένου να φυτρώσει ο σπόρος.

Ο κόμπος του Ηρακλέους, είναι ο γνωστός μας «σταυρόκομπος». Με αυτόν τον κόμπο έδενε στον λαιμό του ο Ηρακλής την λεοντή που πήρε από το λιοντάρι της Νεμέας αφού το σκότωσε. Αλλά και η θεά  Αφροδίτη δένει τα μαλλιά της σε κόμπο. Η Άρτεμις δένει με κόμπο τον χιτώνα της στον ένα ώμο. Το «περίαμμα» είναι το κόσμημα που περιβάλλει το γυμνό κορμί της Αφροδίτης και του γυμνού Έρωτα.

Τον συναντούμε συχνά  σε επιτύμβιες στήλες καθώς δηλώνει το δέσιμο της ζωής και του θανάτου.

Ο «ηράκλειος κόμπος» δηλώνει την αναζήτηση της αθανασίας.

Ο Ηρακλής είναι ο ήρωας ο οποίος παρασταίνεται και ως γενειοφόρος ενήλικος, αλλά και ως αγένειος νέος επομένως και αναγεννημένος. Μία σύγκριση μπορεί μόνον να γίνει, ως προς την διττή απεικόνιση: αυτή μεταξύ Ηρακλέους και Χριστού, αφού είναι τα δύο πρόσωπα της ελληνικής θρησκείας, αρχαίας και σύγχρονης που και οι δύο απεικονίζονται και ως βρέφη και ως ενήλικοι άνδρες.

Θα πρέπει εδώ να σημειώσουμε ακόμη ένα πρόσωπο το οποίο συνδέεται με τον «δεσμό», τον Αλέξανδρο τον Στρατηλάτη. Είναι άλλωστε το τρίτο πρόσωπο της ελληνικής θρησκευτικότητας το οποίο αποθεώνεται στην ηλικία των 33 ετών.

Στην αρχαιότητα υπήρχε η πεποίθηση ότι το «ηράκλειον άμμα» είχε αποτρεπτικές και  ιαματικές ιδιότητες. Μια πληγή που επιδένονταν με βάση τον ηράκλειο κόμπο θεραπευόταν πιο γρήγορα. Το ηράκλειον άμμα αποτελούσε επίσης σύμβολο της γαμήλιας τελετής, γι’ αυτό και συναντάται συχνά σε κοσμήματα.

Ο Ηρακλής εκτός από τους 12 Αθλους του, ήρθε σε σύγκρουση με τον θεό Απόλλωνα.

Όταν η Πυθία αρνήθηκε να του δώσει χρησμό, ο Ηρακλής θέλησε να αρπάξει τον τρίποδα, προκειμένου να ιδρύσει αλλού μαντείο. Ο αγώνας μεταξύ των «διογενών» (ήσαν και οι δύο γιοι του Διός) έληξε με τον Δία να παρεμβαίνει ρίχνοντας κεραυνό ανάμεσα στους γιους του. Το μαντείο παρέμεινε στους Δελφούς.

(Φ. 209)

 

 

Η θέση των ΑμΕΑ στην αρχαία ελληνική κοινωνία

Χωρίς τίτλο.jpg

Στην αρχαιότητα, στην θεολογική σκέψη της εποχής, δεν δίστασε ο Έλληνος να τοποθετήσει στο πάνθεον του έναν θεό με ειδικές ανάγκες, τον Ήφαιστο. Έναν θεό όχι αδύναμο και νωθρό αλλά γεροδεμένο, έναν σιδηρουργό, έναν τεχνίτη και μάλιστα τον καλύτερο κατασκευαστή όπλων.
Ο Ήφαιστος είναι αυτός που κατασκευάζει τον λαμπερό και αδιαπέραστο οπλισμό ενός από τους μεγαλύτερους ήρωες της φυλής μας, του Αχιλλέα. Ο Ήφαιστος εμφανίζεται ακόμα και σύζυγος της θεάς της ομορφιάς της Αφροδίτης. Ο Όμηρος, ο μεγαλύτερος ποιητής της ανθρωπότητας, ήταν τυφλός. Η αθηναϊκή πολιτεία παρέχει βοήθημα δυο οβολών στους αδυνατούντες να εργαστούν. Ο Σόλων ορίζει οτι η πολιτεία οφείλει να επιδοτεί τους ανάπηρους πολέμου και ο Λυσίας στο «περί αδυνάτου λόγος» έχει την ίδια
οπτική. Ο ιατρός Ιπποκράτης μέσα από την επιστήμη του μοχθεί να θεραπεύσει παθήσεις.

Oι διάφοροι πολέμιοι του Ελληνικού εθνικισμού, έχουν κατηγορήσει την αρχαία Σπάρτη
για εχθρότητα έναντι των ανθρώπων με ειδικές ανάγκες. Η πολιτεία της Σπάρτης είχε την ιδιαιτερότητα οτι ήταν μια καθαρά στρατιωτική κοινωνία. Ένα απέραντο στρατόπεδο. Σε μια εποχή όπου πόλεμος = ξίφος-δόρι-ασπίδα, ήταν λογικό όποιος δεν ήταν σε θέση να φέρει αυτό τον βαρύ οπλισμό να αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό.

Παρόλο τον τρόπο σκέψης της η Σπάρτη δεν δίστασε να αναγνωρίσει τον Αγησίλαο, ως τον πιο πετυχημένο βασιλιά της, αν και αυτός ήταν χωλός, ενώ γαλουχείται από τα ποιήματα του Τυρταίου παρόλο που αυτός ήταν άνθρωπος με αναπηρία. Τέλος μνεία πρέπει να γίνει στους στωικούς φιλοσόφους οι οποίοι κατανοούν την υγεία και την ασθένεια ως όψεις του ίδιου νομίσματος, με μόνη την αρετή να είναι το γνήσιο καλό και την αμαρτία το γνήσιο κακό.

ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΟΛΥΚΡΑΤΗΣ
ΧΡΥΣΗΣ

(Φ. 209)

Θησαυροί του Αρχαίου Ελληνικού κόσμου: Η φτερωτή Νίκη, η κυρία της Μπρέσια

 

Vittoria con elmo e scudo

Το περίφημο άγαλμα της Νίκης, καμωμένο από χαλκό,  είναι ένα από τα σύμβολα της πόλης Μπρέσια, στην Β. Ιταλία. Έχει ύψος 191 εκατοστά, και βρέθηκε το 1826. Τότε, την τοποθέτησαν πάνω σε ένα κάρο  και με πολλές τιμές, όπως θα γινόταν με την Μαντόνα, παρέλασαν στην περιοχή,  με την μπάντα να παίζει μουσική,  περνώντας από όλη την εξοχή και κάνοντας γιορτή σε κάθε χωριό. Τελικά τοποθετήθηκε στο μοναστήρι του San Domenico.

Οι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν ότι θα έπρεπε να είχε στα χέρια της μια ασπίδα, όπου επάνω θα ήταν χαραγμένα τα ονόματα διαφόρων νικητών και στα πόδια της θα έπρεπε να υπήρχε ένα κράνος προς τιμή του θεού του πολέμου Άρη. Λέγεται ότι αυτά τα έβγαλαν και τα έκρυψαν  σε ένα σημείο του Capitolium, για να μην τα κλέψουν οι βάρβαροι επιδρομείς ή για να μην καταστραφούν κατά την περίοδο που γίνονταν καταστροφές από τους χριστιανούς ενάντια στους ειδωλολάτρες.

vittoria-alata-10-665x443

Μέχρι το 2003, οι αρχαιολόγοι νόμιζαν ότι πρόκειται για άγαμα ρωμαϊκό του 1ου αιώνα, αλλά χάρις σε πιο λεπτομερείς μελέτες, πιστοποιήθηκε ότι είναι του 3ου αιώνα π.Χ. , κλασικό δείγμα της ελληνιστικής περιόδου, που προέρχεται πιθανόν από την Ελλάδα. Πολλοί υποστηρίζουν ότι αναπαριστά την Αφροδίτη που καθρεπτιζόταν στην ασπίδα του Άρη, και , όταν έφθασε στην Β. Ιταλία σαν λάφυρο πολέμου και μόνο τότε της προστέθηκαν τα φτερά.

vittoria-alata-11-665x443

Το 2003,  αφαιρέθηκαν τα φτερά, για να την συγκρίνουν με το άγαλμα της Αφροδίτης της Καπούα, το οποίο μετέφεραν γι’ αυτόν τον σκοπό στην Μπρέσια. Για την ώρα είναι στο μουσείο της Santa Giulia και είναι από τα πιο θεαματικά εκθέματα. Νίκη, Αφροδίτη, ή ίσως Αφροδίτη θριαμβεύουσα;

ΕΔ

(φ.208)

Λιάνα Σουβαλτζή: Μακάρι να εμφανιζόταν τώρα ένας Αλέξανδρος

Χωρίς τίτλο.jpg

«Ο Αλέξανδρος ανεβάζει το εθνικό φρόνημα των Ελλήνων και το Εθνικό φρόνημα των Ελλήνων θέλουν να παραμένει χαμηλό»

«Πάντα έλεγα ότι ο Αλέξανδρος θα έπρεπε να είχε ταφεί εκεί που είχε ζητήσει ο ίδιος να ταφεί, στην Αμμώνιο χώρα,  στην όαση του Άμμωνος Διός».

Με βήμα μεγάλο και γοργό, σε αρμονική αντίθεση με το μικρό της δέμας, πλησιάζει προς το βάθος του κήπου όπου έχει ορίσει την συνάντησή μας, αυτό το καλοκαιρινό απομεσήμερο, με την θερμοκρασία να περνά τους 40 βαθμούς. Την ακολουθεί με ίδια αποφασιστικό βηματισμό, ψηλός και ευθυτενής, μια ακόμη αρμονική αντίθεση, ο σύντροφός της στην ζωή και το έργο της, ο οποίος, όπως θα μου εξομολογείτο αργότερα, έγινε δικηγόρος σαν τον πατέρα του, αλλά πάντα ήθελε να γίνει αρχαιολόγος. Αφού πρώτα έγινε δημοσιογράφος.

Συνέντευξη στην Ειρήνη Δημοπούλου

Υπάρχει «τυχαίο» στην ζωή; Υπάρχει Μοίρα; Υπάρχει σίγουρα Πίστη, και η Πίστη λάμπει στην ματιά της κυρίας Λιάνας Σουβαλτζή, της Ελληνίδας αρχαιολόγου, η οποία ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του ‘ 80 να φέρει στο φως τον τάφο του μέγιστου των καιρών, του στρατηλάτη Αλεξάνδρου του Μακεδόνος, σε μια έρημο μακριά από την πεπατημένη των  εντυπωσιακών αιγυπτιακών μνημείων, 1000 χλμ από το Κάιρο και 70 χλμ από τα σύνορα με την Λιβύη, μιαν άλλη ελληνική επαρχία, όπου στέκονταν ακόμη όρθια τα σημάδια του πολιτισμού μας, πριν τα ισοπεδώσουν οι «πολιτισμένοι» της Δύσης, και μακελέψουν τον ηγέτη της χώρας.

Έχοντας ζήσει ανάμεσα στην άμμο και το αλάτι της ερήμου, σε φίδια και σκορπιούς, και χωρίς τρεχούμενο νερό, η ζέστη των Αθηνών μοιάζει ανοιξιάτικος περίπατος. Κάθε άλλο παρά περίπατος ήταν όμως η ανακάλυψη του τάφου του Αλεξάνδρου, και πολύ περισσότερο τα όσα ακολούθησαν, με ευθύνη του ελλαδικού κράτους.

Δεν πρέπει να υπάρχει άλλος Αρχαιολόγος που να λοιδωρήθηκε όσο η Λιάνα Σουβαλτζή. Τι έκανε λάθος; Μήπως άγγιξε κάπου όπου δεν επιτρέπεται να πλησιάσουν οι Έλληνες; Μήπως τα ίδια δεν άκουσε ο Μανώλης Ανδρόνικος; Φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο παρακολούθησα άναυδη συναδέλφους του να αμφισβητούν την επιστημοσύνη του και την εγκυρότητα των ανακαλύψεών του. Τα ίδια δεν υπέστη ο Ερρίκος Σλήμαν, εκείνος ο «ερασιτέχνης» ο οποίος τόλμησε να πιστέψει πως ο Όμηρος δεν ήταν ένας παραμυθάς, και ότι οι πολύχρυσες Μυκήνες ήσαν αληθινές; Όλοι όσοι τόλμησαν να πιστέψουν στην αλήθεια, στην αλήθεια της Ελλάδος, όσοι αρνήθηκαν να ενεργούν με γνώμονα την αποστειρωμένη υποχρέωση ή επαγγελματική φιλοδοξία, αλλά η Πίστη τους ήταν σαν καυτό κάρβουνο στα χέρια τους, αποπέμφθηκαν σιωπηλώς από το επιστημονικό πάνθεον των δημοσίων υπαλλήλων, επειδή τόλμησαν να αμφισβητήσουν την μονομέρεια του ρολογιού, να βγουν έξω από τον κύκλο, να κοιτάξουν με τα δικά τους μάτια και να σκεφτούν με το δικό τους μυαλό.

Η κα Σουβαλτζή σπούδασε Φιλολογία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και έλαβε μέρος σε ανασκαφές στην Κρήτη την περίοδο 1973-1986. Η ανασκαφή της στην Αίγυπτο ξεκίνησε το 1989. Στις 29 Ιανουαρίου 1995 η Αιγυπτιακή κυβέρνηση ανακοινώνει επισήμως ότι στην όαση Σίουα ανακαλύφθηκε ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Λιάνα Σουβαλτζή: Ξεκινήσαμε αυτό το έργο στην όαση Σίουα της Αιγύπτου ύστερα από χρόνια μελέτης, σε βιβλιοθήκες εντός Ελλάδος, αλλά και στο εξωτερικό. Πολύ πριν ξεκινήσουμε, είχαμε επισκεφθεί την περιοχή, μαζί με τον σύζυγό μου, και την περπατήσαμε με όλη την σημασία της λέξεως, συλλέγοντας κάθε πληροφορία, από τους μύθους, τους θρύλους και τις παραδόσεις των γηγενών κατοίκων, οι οποίοι μιλούσαν για τον Αλέξανδρο σαν να ήταν ζωντανός! Όταν αντελήφθησαν ότι ήμασταν Έλληνες, μας έλεγαν «ελάτε να σας δείξουμε τον δρόμο που πήρε ο Αλέξανδρος και ανέβηκε στο μαντείο για να πάρει τους χρησμούς». Και «ελάτε σε αυτή την λίμνη του Ήλιου», εκεί όπου αναφέρει ο Ηρόδοτος ότι στάθηκε ο Αλέξανδρος με τους Ιερείς. Όταν γεννιόταν κάποιο μωράκι με ανοικτά χρώματα, λέγανε «γεννήθηκε ένας μικρός Αλέξανδρος!», και οι γυναίκες έβαζαν νομίσματα με την μορφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου σαν φυλακτά στα μωρά για να πάρουνε κάτι από την ανδρεία του. Οι θρύλοι τους μιλούν για έναν σπουδαίο βασιλιά που είναι θαμμένος δυτικά, με τους θησαυρούς του και το σπαθί του.

Όλα συνέκλιναν ότι σε αυτή την όαση που ήταν άγνωστη ακόμα και στους Αιγυπτίους γιατί ήταν πολύ απομονωμένη και δεν είχε ούτε ηλεκτρικό, ούτε και νερό, την ανέφεραν όμως όλοι οι θρύλοι,  υπήρχε κάτι το σημαντικό. Έτσι λοιπόν έκανα την αίτηση απευθείας στο αρμόδιο υπουργείο, το Αιγυπτιακό, ζητώντας την άδεια να ξεκινήσω ανασκαφές στην συγκεκριμένη περιοχή. Το 1984 υπέβαλα τα χαρτιά σύμφωνα με τους νόμους του Αιγυπτιακού κράτους, και η άδεια για να ξεκινήσω μου δόθηκε το 1989. Όλα αυτά τα χρόνια, όλα τα έξοδα ήταν δικά μας. Το Ελληνικό κράτος δεν μας έδωσε ούτε μια δραχμή! Και μάλιστα φρόντισε όταν πλέον η Αίγυπτος ανακοίνωσε επίσημα ότι βρέθηκε ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, να μετατρέψει ένα επιστημονικό θέμα σε πολιτικό, διότι ήταν «άκαιρο» να προκύψει «θέμα» Αλέξανδρος, διότι αυτό δημιουργούσε εθνισμό στους Έλληνες! Και έτσι έπρεπε να μείνει το θέμα «υποτονικό» όπως μου είπε αργότερα προσωπικά ο ίδιος ο Πάγκαλος όταν τον συνάντησα. Καταλαβαίνει κανείς πώς λειτουργούν τα μυαλά αυτών που μας κυβερνούν. Αν τότε δεν μας είχαν δημιουργήσει το πρόβλημα και συνεχίζαμε κανονικά, εμείς θα είχαμε βγάλει τον Αλέξανδρο στο φως. Πιστεύω ακράδαντα ότι η μοίρα της Ελλάδος μετά από αυτό το γεγονός δεν θα είχε πάρει τον δρόμο που έχει πάρει σήμερα.

-Πιστεύετε ότι είναι ένας μεταφυσικός φόβος; Σαν να προσπαθεί η γη μας, να μας τονώσει το ηθικό και να μας θυμίσει ποιοι πραγματικά είμαστε, και οι κυβερνήσεις προσπαθούν να μην έρθει στην επιφάνεια.

– Ακριβώς. Έπαιξαν τέτοιο ρόλο, που πιστεύω ότι το όνομα Μεγάλος Αλέξανδρος τους φοβίζει. Μακάρι σήμερα στα χάλια που είμαστε να εμφανιζόταν ένας νέος Αλέξανδρος που θα αναλάμβανε τα ηνία της Χώρας, μήπως και βλέπαμε φως.

Τα κονδύλια, και οι Υπουργοί Πολιτισμού

Με την βοήθεια ειδικών μηχανημάτων και σε συνεργασία με το Τμήμα Γεωφυσικής  του Πανεπιστημίου Αθηνών η κα Σουβαλτζή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο τάφος είναι ασύλητος και εκεί βρίσκεται ακόμη το σώμα του επιφανούς νεκρού.

Της θυμίζω την υπόθεση της Αμφίπολης.  Η ανασκαφή στην Αμφίπολη χρησιμοποιήθηκε για πολιτικούς σκοπούς «για να πάρει πάνω του» ο κ. Σαμαράς, γι’ αυτό επισκέφθηκε στο χώρο. Η αρχαιολόγος πιστεύω ότι πιέστηκε σε πολλά. Αλλά το τι είναι ακριβώς δεν έχουμε μάθει», μου λέει.

Σκέφτομαι την εικόνα του νεκρού του πατρός του Αλεξάνδρου,  Φιλίππου,  ο οποίος εκτίθετο –κυριολεκτικώς- στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης πριν χτιστεί το μουσείο της Βεργίνας, την οποίαν θεωρώ ιεροσυλία.

«Εμείς είχαμε πετύχει, είχε γίνει δεκτό, ότι εφόσον φθάναμε στο σώμα του Αλεξάνδρου δεν θα δεχόμαστε να μετακινηθεί από εκεί και να εκτίθεται σε μουσείο όπως οι μούμιες. Δεν μπορώ να δεχθώ , αυτός που ήταν για μας το φως, να γίνει θέαμα». Για την αποδοχή του αιτήματος από τους Αιγυπτίους, η κα Σουβαλτζή  επεστρέτευσε το Κοράνι, για το οποίο ο Μέγας Αλέξανδρος είναι ένας  Προφήτης. Το Αιγυπτιακό κράτος συνέδραμε την ανασκαφή, όχι όμως και οι έλληνες συνάδελφοί της.

-Πιστεύετε ότι υπήρξαν συμφέροντα επιστημονικά, αντιζηλίες τις οποίες οι πολιτικοί εκμεταλλεύτηκαν, ή υπήρξε κάθετη διαταγή να σταματήσετε, και αν υπήρξε, από πού;

-Πιστεύω ότι πέρα από τις αντιζηλίες του χώρου που δυστυχώς υπάρχουν στον κλάδο μας (το είδαμε αυτό και με το θέμα της Αμφίπολης, και είναι πραγματικά κρίμα διότι εμποδίζει καταστάσεις που είναι καλές και για την επιστήμη αλλά και για το μέλλον της χώρας), υπάρχουν και άλλοι λόγοι. Χρησιμοποιούν την αρχαιολογία σαν εργαλείο για την πολιτική. Και βέβαια, υπάρχουν και οι κατευθύνσεις απ’ έξω. Όταν μας σταμάτησαν, πολλοί εκδήλωσαν την επιθυμία να συνεχίσουν, Αμερικάνοι, Γερμανοί, Σκοπιανοί, Ιταλοί, Γάλλοι, όλες οι σχολές που βρίσκονται στην Αίγυπτο. Σε αυτόν που ήθελε ο κύριος Βενιζέλος ως υπουργός Πολιτισμού να αναθέσει το έργο, ήταν ο κ. Παντερμαλής, ο οποίος όπως με είχαν πληροφορήσει από το αρμόδιο Αιγυπτιακό υπουργείο, πήγαινε πολλές φορές κάτω και παρακαλούσε να αναλάβει εκείνος το έργο.

-Αν αναλάμβανε ο κ. Παντερμαλής τι θα συνέβαινε, πέραν του ηθικού ζητήματος ότι θα ιδιοποιούνταν την ανακάλυψή σας;

Λ.Σ. Πιστεύω ότι πρέπει να είναι και θέματα χρηματοδοτήσεων. Ο κ. Πάγκαλος όταν έγινε για ένα πολύ μικρό διάστημα από υπουργός Εξωτερικών υπουργός Πολιτισμού, με είχε καλέσει και μου είπε ότι εμείς έχουμε την δυνατότητα σαν κράτος να πάρουμε για το έργο πολλά κονδύλια από την Ευρωπαϊκή Ένωση και από άλλους οργανισμούς. Ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας. Ξέρουμε τι γίνεται με τις μίζες. Εγώ δεν ήμουν ποτέ διατεθειμένη να μπλέξω με τέτοιες καταστάσεις. Δεν είμαι «λαμόγιο», για να σας το πω έτσι απλά.

Ρώμη εναντίον Αθήνας

Ο «ξένος παράγων» οδηγημένος από το αίσθημα κατωτερότητος έναντι των Ελλήνων, αυτής της μικρής δράκας που καταφέρνει όσα οι ρωμαϊκές λεγεώνες και οι σύγχρονες σιδερόφραχτες στρατιές δεν κατάφεραν, ήταν, ισχυρίζεται η κυρία Σουβαλτζή, καθοριστικός και στην περίπτωση του Αλεξάνδρου, από την αρχαιότητα ακόμα.

ΛΣ Ο,τι γνωρίζουμε για τον Αλέξανδρο, το γνωρίζουμε από συγγραφείς μεταγενέστερους της εποχής του. Τα έργα των συγχρόνων του όπως του Πτολεμαίου (ο οποίος πέθανε σε μεγάλη ηλικία και έγραψε την πραγματική ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, πριν πεθάνει, κάπου την φύλαξε για να μην την καταστρέψουν), του Κλειτάρχου (του ανιψιού του Αριστοτέλη που ακολούθησε την εκστρατεία του σαν επίσημος ιστορικός), τα έργα αυτά έχουν χαθεί. Τα πιο πολλά στοιχεία τα έχουμε από τους Ρωμαίους. Οι Ρωμαίοι θέλανε να δείξουν ότι από αυτούς προήλθε ο πολιτισμός.  Αν φθάνοντας και ανοίγοντας τον ταφικό θάλαμο βρεθούν κείμενα, οπωσδήποτε θα αλλάξουν την Ιστορία που ξέρουμε.

Μου φέρνει για παράδειγμα τις επιγραφές.

Λ.Σ. Την πρώτη επιγραφή την βρήκαμε εμείς. Τις πολέμησαν με μεγάλο μίσος, παρόλο που επίσημα τις παρουσιάσαμε σε διεθνές συνέδριο στην Ρώμη. Δεν είχαν κάτι να πουν για την ερμηνεία τους, αλλά κάποιοι ξένοι, Γάλλοι, μου είπαν με αυταρχικό ύφος «με πιο δικαίωμα εσείς φύγατε από την χώρα σας και πήγατε να κάνετε ανασκαφές στην Αίγυπτο»; Και τους απάντησα, με το ίδιο δικαίωμα που εσείς ήρθατε στην χώρα μας, κάνατε ανασκαφές και πήρατε τόσα πράγματα στα μουσεία σας.

Την ρωτώ πώς ξεκίνησε η ιδέα της Αιγύπτου και του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Θυμάται πως, μικρό παιδί, όταν την ρωτούσαν πού θέλει να πάει ταξίδι, έλεγε «στην Αίγυπτο» κι ας μην ήξερε πού είναι και τι βρίσκεται εκεί. Και η έρευνα;

-Την ξεκίνησα όταν μπήκα στο Πανεπιστήμιο. Ήταν ένα πράγμα που με απασχολούσε. Έλεγα, δεν μπορεί, κάτι θα υπάρχει. Έβλεπα ότι οι αρχαίοι συγγραφείς αλλά και κάποιοι Λατίνοι, ανέφεραν ότι είχε εκφράσει την επιθυμία να ταφεί στην όαση. Άμα έχει εκφράσει την επιθυμία, η επιθυμία του ήταν διαταγή. Γνωρίζουμε ότι ο Πτολεμαίος πήρε το σώμα και το έφερε εις Αίγυπτον. Δεν αναφέρουν όμως τίποτε άλλο. Εκεί σταματάνε οι «πηγές». Δεν υπήρχε περίπτωση ο Πτολεμαίος ο οποίος ήταν ο πιο κοντινός του να μην εξετέλεσε την διαταγή του Αλεξάνδρου. Η πρώτη επιγραφή που βρήκαμε, έγραφε «Αλέξανδρος Άμμωνος Ρα».

Η άλλη επιγραφή ήταν αφιερωμένη από τον αυτοκράτορα Τραϊανό, ο οποίος ήταν μεγάλος θαυμαστής του Αλεξάνδρου.

Την ρωτώ αν μπορεί ο τάφος να έχει συληθεί.

-Όχι! Εμείς με τα μηχανήματα διαπιστώσαμε ότι ο ταφικός θάλαμος δεν έχει ανοιχθεί. Ήταν ανέπαφος και ήταν βαθιά μέσα στην γη. Το δε μνημείο που φέραμε στο φως, είναι 525 τ.μ. σε έναν χώρο που ξεπερνά τα 12.000 τ.μ. Εμείς σκάψαμε τα 5.000 τετραγωνικά, και ήρθε στο φως αυτό το τεράστιο μνημείο που είναι ελληνικότατο. Το μελέτησε ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Άγγελος Παπαϊωάννου, και χρονικά είναι στο τελευταίο τρίτο του 4ου π.Χ. αιώνα. Είναι καθαρά Ελληνικό, χωρίς καμία άλλη επιρροή, ούτε ρωμαϊκή, ούτε αιγυπτιακή. Βρήκαμε τα τρίγλυφα με τα χρώματά τους, τέσσερα λιοντάρια στην είσοδο. Δεν υπάρχει καμία απολύτως αμφιβολία. Είναι ένας υπέργειος ναόσχημος Μακεδονικός Βασιλικός τάφος.

Η ανασκαφή σκόνταψε στο «τείχος»

Ποια ήταν η στάση των πολιτικών, την ρωτώ.

Λ.Σ. Η αντίδραση του κ. Πάγκαλου ήταν να μου πει «Μη μιλάμε για τον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου γιατί το θέμα αυτό δημιουργεί εθνισμό». Δηλαδή, μου είπε, το θέμα «Αλέξανδρος» ανεβάζει το εθνικό φρόνημα των Ελλήνων και το Εθνικό φρόνημα των Ελλήνων πρέπει να παραμένει χαμηλό. Η στάση του κ. Βενιζέλου υπήρξε από αδιάφορη έως και εχθρική και ήταν ο ένας εκ των δύο εκτελεστικών οργάνων για την διακοπή των ανασκαφών. Η εντολή είχε προέλθει όμως από τον κ. Σημίτη προσωπικά. Ο Μορφωτικός Σύμβουλος της πρεσβείας στο Κάϊρο, ο κ. Κωστής Μοσκώφ δε δίστασε να μου πει μάλιστα «Εμείς έχουμε εδώ τον Καβάφη, τι τον θέλουμε τον Αλέξανδρο;» Ήταν η ίδια η Ελληνική κυβέρνηση δια του κ. Μοσκώφ, τον οποίο είχε τοποθετήσει η κ. Μελίνα Μερκούρη, που ζήτησε την μη ανανέωση αδείας για την συνέχιση των ανασκαφών. Και όχι μόνον αυτό. Ζήτησε εσαεί να μην μπορούμε να ξανακατεβούμε στην Αίγυπτο.

Όσο για την ΝΔ, «μόλις φύγει ο Σημίτης, θα τακτοποιήσουμε το θέμα».  Κι όμως.

Λ.Σ. Επί Καραμανλή ο κ. Τατούλης μας είχε πει ότι θα κάνει ό,τι μπορεί για να ξαναπροχωρήσει το έργο. Μετά χάθηκε. Όταν τελικά τον βρήκα και τον ρώτησα, μου είπε «εγώ το προχώρησα μέχρι που έπεσα σε «τοίχο»! Κάποιοι το σταματούν. Τι άλλο θέλετε να σας πω;»

-Μάθατε ποιοι ήταν αυτός ο «τοίχος»;

Λ.Σ.Τον ρώτησα αν ήταν ο πρωθυπουργός και μου απάντησε «είναι ακόμα πιο ψηλά». «Από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας;» «Ακόμα πιο ψηλά…». «Από τους Αμερικάνους;». Εκεί δεν μου απάντησε καθόλου. Συναντήθηκα με τον Αμερικανό Πρέσβη, τότε ήταν ο κ. Μπερνς, και του είπα «εσείς σταματάτε το έργο και δεν μας αφήνετε να συνεχίσουμε;». Το αρνήθηκε και μου απάντησε «Γιατί να σταματήσουμε εμείς ένα τέτοιο έργο; Έχουμε άριστες σχέσεις με την Αίγυπτο. Εμείς δεν έχουμε κάποια ανάμειξη.» Πιο ψηλά ακόμα και από τους Αμερικάνους…

Το έργο παραμένει έκτοτε σε εκκρεμότητα, μερικά βήματα πριν τον ταφικό θάλαμο του μεγάλου νεκρού. Την αποστολή της κας Σουβαλτζή, κρατά σφραγισμένη μια επιτροπή στην οποία συμμετείχε και ο γνωστός για την ακεραιότητα της ενημέρωσης την οποία παρέχει, Γιάννης Πρετεντέρης, και την οποία, έστειλε στην Αίγυπτο  ο τότε υπουργός πολιτισμού Μικρούτσικος, εκταμιεύοντας  για τρεις ημέρες, κονδύλι 250 εκατομμυρίων δραχμών. Η κουστωδία επισκέφθηκε το σημείο της ανασκαφής για μερικά λεπτά, απεφάνθη (!) ότι είναι… ρωμαϊκό (κάποιοι έκαναν λόγο για…πορνείο).

Η Αιγυπτιακή κυβέρνηση η οποία είχε κάνει επίσημα την ανακοίνωση θεώρησε την παρέμβαση των παρατρεχάμενων του Ελληνικού υπουργείου προσβλητική για τους αρχαιολόγους και το κράτος τους. Παρότι ανανέωσαν την άδεια ανασκαφής της κας Σουβαλτζή, της ζήτησαν να τα βρει με την χώρα της και η Ελληνική πλευρά να προχωρήσει σε μια χειρονομία καλής θελήσεως, ώστε να αποκατασταθούν οι σχέσεις των δύο χωρών επί του θέματος. Η χειρονομία δεν έγινε ποτέ ως τώρα.

Το Κοράνι και ο «Δικέρατος»  Μέγας Αλέξανδρος 

Στην σούρα Αλ Καχφ (η σπηλιά) εμφανίζεται ο ήρωας Dhu al-Qarnayn, ο οποίος ταξίδεψε ως τις δύο άκρες του κόσμου, την Ανατολική και τη Δυτική, στα σημεία όπου ο ήλιος ανατέλλει και δύει. Έφθασε εμπρός σε δύο μεγάλα βουνά, στην σκιά των οποίων ζούσε μια φυλή, οι άνθρωποι της οποίας χαρακτηρίζονται από την αφήγηση του Κορανίου ως υπάνθρωποι, με ζωώδη συμπεριφορά. Ζητούν τη βοήθεια και την προστασία του, προκειμένου να απωθήσει τους Γωγ και Μαγώγ, οι οποίοι ζούσαν πέρα από τα δύο βουνά και παρενοχλούσαν την φυλή. Ο Dhu al-Qarnayn κατασκεύασε τότε ένα γιγάντιο τείχος από σίδηρο και φωτιά εμποδίζοντας τα ακάθαρτα έθνη να εισέλθουν. Σύμφωνα με το Κοράνι το τείχος αυτό θα καταστραφεί μόνο κατά την Ημέρα της Κρίσης. Τότε οι ορδές των Γωγ και Μαγώγ θα ξεχυθούν και θα βασανίσουν τον κόσμο. Η αφήγηση για προηγείται του Κορανίου κατά πολλούς αιώνες και έχει τις ρίζες της στην ελληνική και ρωμαϊκή παράδοση σύμφωνα με την οποία ο Αλέξανδρος έκτισε πύλες στον Καύκασο για να συγκρατήσει τους εισβολείς.

Η φράση Dhu al-Qarnayn σημαίνει «ο φέρων δύο κέρατα». Προέρχεται από τη λέξει dhu και τον δυϊκό αριθμό της λέξης karn (=κέρατο), και παραπέμπει στην απεικόνιση του Μεγάλου Αλεξάνδρου με δύο κέρατα κριού, ως υιού του Διός Άμμωνος.  Ο Αλέξανδρος επισκέφθηκε το μαντείο του Άμμωνος, το οποίο ευρίσκετο στην όαση Σίουα, και οι ιερείς του τον αναγνώρισαν ως υιο του θεού.

Οι προρρήσεις του Κορανίου θυμίζουν την Αποκάλυψη του Ιωάννη.

Καθώς θα τελειώνει ο χρόνος, οι δυνάμεις του χάους θα ξεχυθούν στον κόσμο. Τότε θα ηχήσει η σάλπιγγα, το θέλημα του Θεού θα επιβληθεί οριστικά και οι άπιστοι θα ριχτούν στη γέενα, τον τόπο φωτιάς.

Ακούγοντας πάλι και δια ζώσης την ιστορία της κυρίας Λιάνας Σουβαλτζή και την ανακάλυψη του τάφου του Μεγάλου Αλεξάνδρου, το πιστεύω. Αυτή η εποχή του ψεύδους, της υποκρισίας και της παρακμής, θα τελειώσει κάποτε. Και νικητές θα είναι αυτοί που είχαν το θάρρος να τολμούν να έχουν για σημαία τους την Πίστη.

(φ. 207)

 

 

ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΔΑ – Η Κοιλάδα των Ναών στον Ακράγαντα

Χωρίς τίτλο.jpg

Ο Πίνδαρος περιέγραψε τον Ακράγαντα ως «την ομορφότερη πόλη θνητών», όπου οι κάτοικοι, έλεγε ο σοφός Εμπεδοκλής, τέκνο της πόλεως, «ζούσαν σαν να ήταν να πεθάνουν την άλλη μέρα, και έχτιζαν σαν να ήταν να ζήσουν για πάντα.» Οι ναοί που άφησαν για να μας υπενθυμίζουν την παρουσία τους ως τις μέρες μας είναι ενδεικτικοί της αρμονικής συνύπαρξης της αρχιτεκτονικής του Ανθρώπου και της Φύσης.

Ο Ακράγας ιδρύθηκε το 581 π.Χ. από Ροδίους και Κρητικούς. Μεγάλο μέρος της ελληνικής αυτής αποικίας στα Νοτιοδυτικά της Σικελίας, περίπου δυο ώρες από την σημερινή πρωτεύουσα Παλέρμο,  δεν έχει ανασκαφεί ακόμη. Είναι όμως διάσημη η «Κοιλάδα των Ναών», μια σειρά από εναλλασσόμενους λόφους και κοιλάδες  στα νότια της πόλης. Εκεί σώζονται επτά ναοί δωρικού ρυθμού κατασκευασμένοι ανάμεσα  στον 6ο και τον 5ο αιώνα π.Χ. Ο αρχαιολογικός χώρος της κοιλάδας των ναών αποτελεί έναν από τους καλύτερα διατηρημένους αρχαιολογικούς χώρους του Ελληνικού πολιτισμού.

Η Κοιλάδα περιλαμβάνει επτά ναούς σε διαφορετικά επίπεδα συντήρησης.

Ο Ναός της Ήρας, κατασκευάσθηκε τον 5ο π.Χ.  αιώνα. Χρησιμοποιήθηκε για την τέλεση γάμων, και κάηκε το 406 π.Χ. από τους Καρχηδονίους.

Ο Ναός της Ομόνοιας ή Αρμονίας  (από την λέξη «κονκόρντια» η οποία βρέθηκε χαραγμένη σε επιγραφή) κτίσθηκε τον 5ο αιώνα π. Χ., μετατράπηκε σε χριστιανική εκκλησία τον 6ο μ.Χ. αιώνα και είναι μαζί με τον ναό της Ήρας από τους καλύτερα διατηρημένους στην Κοιλάδα.

Ο Ναός του Ηρακλέους, είναι ο αρχαιότερος. Κατασκευάστηκε τον 6ο π.Χ. αιώνα και καταστράφηκε από σεισμό. Σήμερα σώζονται μόνον οκτώ κίονες.

Ο Ναός του Ολυμπίου Διός, κτίσθηκε το 480 π. Χ. για να εορτασθεί η νίκη της πόλεως επί των Καρχηδονίων στην μάχη της Ιμέρας.

Ο ναός των Διοσκούρων Κάστορα και Πολυδεύκη (ή κατ’ άλλους Δήμητρας και Περσεφόνης) σώζεται κατά ένα πολύ μικρό μέρος. Αυτά που είναι όμως εμφανή στις πέτρες του Ιερού είναι τα σημάδια της φωτιάς που έβαλαν οι Καρχηδόνιοι το 406 π. Χ.

Ο ναός του Ηφαίστου υπήρξε ένας από τους επιβλητικότερους ναούς της κοιλάδας των ναών, αλλά σήμερα δεν είναι σε καλή κατάσταση.

Ο Ναός του Ασκληπιού που βρίσκεται εκτός των τειχών της πόλεως.

Ο τάφος του Θήρωνα ο οποίος το 488 π.Χ. έγινε τύραννος του Ακράγαντα. Ο Θήρων υπήρξε Ολυμπιονίκης στο τέθριππο κατά τους Ολυμπιακούς αγώνες του 476 π.Χ. Για την νίκη του αυτή ο Πίνδαρος του αφιέρωσε δύο Ολυμπιακές ωδές, ενώ στην αυλή του βρήκε υποστήριξη ο ποιητής Σιμωνίδης ο Κείος.

Ο ναός της Ομόνοιας είναι σχεδόν άθικτος, καθώς ως τον 18ο αιώνα χρησιμοποιούνταν ως καθολική εκκλησία. Τόσο ο ναός της Ομόνοιας όσο και της Ήρας, κατασκευάστηκαν ως εξάστυλοι περίπτεροι ναοί, και είναι οι πλέον καλοδιατηρημένοι. Ο μεγαλύτερος όλων είναι ο ναός του Ολυμπίου Διός, ο μεγαλύτερος γνωστός ναός Δωρικού ρυθμού που κατασκευάσθηκε ποτέ. Η αποπεράτωσή του εγκαταλείφθηκε μετά την εισβολή των Καρχηδονίων το 406 π. Χ. Τα σπαράγματά του λεηλατήθηκαν κατά τον 18ο αιώνα και χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή της προβλήτας του Λιμένος του Εμπεδοκλέους.

Ο Ακράγας, μια από τις επιφανέστερες και κομψότερες πόλεις που κατασκεύασαν οι Έλληνες, βομβαρδίστηκε ανελέητα από τους Συμμάχους κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Κοιλάδα των Ναών, όμως, θα θυμίζει όσο υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν την Ιστορία και τον Πολιτισμό μας, το μεγαλείο της Μεγάλης Ελλάδας.

(Φ. 206)

Ο κρατήρας του Τάλω

Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Νεαπόλεως, φιλάσεται ο ελικωτός κρατήρας του Τάλω. Στο αγγείο, το οποίο θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα των Αθηναϊκών εργαστηρίων του 5ου π.Χ. αιώνα, απεικονίζεται ο θάνατος του χάλκινου γίγαντα Τάλω.

Κατά τον Απολλόδωρο, ο Τάλως κατασκευάστηκε κατ’ εντολήν του Δία από τον Δαίδαλο ή τον Ήφαιστο, για να προστατεύει την Μινωική Κρήτη. Ο Πλάτων αναφέρει ότι ήταν αδελφός του Ραδάμανθυ, και ο Απολλώνιος ο Ρόδιος ότι ήταν δώρο του Δία στην Ευρώπη, η οποία τον χάρισε στο γιο της Μίνωα.

Σύμφωνα με την διήγηση της Αργοναυτικής Εκστρατείας, το χάλκινο αυτό «ρομπότ» περιπολούσε τρεις φορές την ημέρα την Κρήτη, αποτρέποντας οποιονδήποτε ανεπιθύμητο επισκέπτη από το να αποβιβαστεί στο νησί, και επιτηρώντας την εφαρμογή των νόμων της «μινωικής ειρήνης». Ο Τάλως είχε μία και μόνη φλέβα που έδινε ζωή στο χάλκινο σώμα του. Ξεκινούσε από τον αυχένα και κατέληγε στους αστραγάλους. Αντί για αίμα έτρεχε μέσα της το ιχώρ, το αίμα των θεών. Στους αστραγάλους του υπήρχε σφηνωμένο ένα χάλκινο καρφί το οποίο δεν άφηνε να χυθεί το υγρό που τον κρατούσε στη ζωή. Αυτό ήταν και το μόνο τρωτό του σημείο (όπως θα συνέβαινε με τον ήρωα της Ιλιάδος, Αχιλλέα).

Για να αποβιβαστούν οι Αργοναύτες στο νησί, κατά την επιστροφή τους από την Κολχίδα, επιστρατεύτηκε η Μήδεια, ανιψιά της Πασιφάης, συζύγου του Μίνωα, η οποία ξεγέλασε τον αγαθό Τάλω ο οποίος μόνος του έβγαλε το χάλκινο καρφί, με αποτέλεσμα να χυθεί όλο το θεϊκό του αίμα στην γη του νησιού.

Στο μέσο της σύνθεσης όπως απεικονίζεται στο αγγείο, ψυχορραγεί ο Τάλως, εμπρός από τον ιερό πλάτανο όπου είχε σμίξει ο Δίας με την Ευρώπη. Τον Τάλω κρατούν οι Διόσκουροι, αδελφοί της Ωραίας Ελένης, στα δεξιά ο Κάστορας και στα αριστερά ο Πολυδεύκης. Και οι δύο είναι στεφανωμένοι και φορούν χλαμύδα. Πιο αριστερά εικονίζονται η Μήδεια, κρατώντας πυξίδα με τα μαγικά της φίλτρα, και τρεις Αργοναύτες, οι Βορεάδες Κάλαϊς και Ζήτης, και ένας, τρίτος, ανώνυμος, ο οποίος κατεβαίνει από το πλοίο. Ανώνυμη είναι και η γυναικεία μορφή στο κάτω δεξιό μέρος της παράστασης, η οποία ερμηνεύεται είτε ως προσωποποίηση της Κρήτης είτε ως η Ευρώπη. Την σκηνή παρακολουθούν το θεϊκό ζεύγος των θαλασσών,  Ποσειδώνας και Αμφιτρήτη.

Στο λαιμό του αγγείου διακρίνεται ο Διόνυσος με σατύρους και μαινάδες.

Στην άλλη όψη, παριστάνεται ο γάμος της Ελένης με τον Θησέα, η Νίκη, οι Διόσκουροι και η Αθηνά.

Ο αγγειογράφος κάνει ευρεία χρήση των σκιάσεων και του λευκού χρώματος, προκειμένου να αποδώσει επιτυχώς την αίσθηση του χάλκινου σώματος του Τάλω και την λεπτομερή ανατομική περιγραφή του. Η συνύπαρξη της Αθηνάς και των Διόσκουρων, οι οποίοι ήταν οι μεγάλοι θεοί της Σπάρτης, μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το αγγείο κατασκευάστηκε περί το 404-403 π.Χ., όταν είχαν την εξουσία στην Αθήνα οι Τριάκοντα τύραννοι.

(Φ. 204)

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑