Αναζήτηση

Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ

Εβδομαδιαία εθνική εφημερίδα

Κατηγορία

ΙΣΤΟΡΙΑ

Ιωάννης Καποδίστριας

Αποτέλεσμα εικόνας για ΚΑΠΟΔΊΣΤΡΙΑς

Θα πιστεύατε κάποιον που θα σας έλεγε ότι τον 19ο αιώνα υπήρξε Έλληνας ο οποίος:

– Πήρε τρία διδακτορικά διπλώματα στην Ιταλία

– Συνέταξε το Σύνταγμα της τότε Επτανησιακής Πολιτείας (και έγινε κυβερνήτης της σε ηλικία 26 χρονών!)

– Συνέταξε το επιτυχημένο Ελβετικό Σύνταγμα (το οποίο ισχύει μέχρι σήμερα)

– Έσωσε από διαμελισμό και από πτώχευση την ηττημένη το 1815 Γαλλία.

– Έγινε Υπουργός Εξωτερικών (1816) της μεγαλύτερης (τότε) Ευρωπαϊκής δύναμης (της Ρωσίας)

– Έσωσε την Ελληνική Επανάσταση.

Κατά καιρούς ακούγονται για κάποιον Καποδίστρια, με τόσα απίθανα κατορθώματα, που φαίνονται, το λιγότερο, υπερβολές!

Τέτοια κατορθώματα είμαστε συνηθισμένοι μόνο στα μυθικά χρονιά.  Ποιος να ήταν αυτός ο Έλληνας του 19ου αιώνα ο οποίος, τουλάχιστον σε πολιτικούς άθλους, φάνηκε αντάξιος του Ηρακλή; Είναι όλα αυτά αλήθεια; Ναι, είναι αλήθεια και αυτός ήταν ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο οποίος καταγόταν από την Κέρκυρα (Κερκυραίος πατέρας και Κυπρία μητέρα). Σπούδασε στην Ιταλία Ιατρική, Νομική και Φιλοσοφία. Υπήρξε ο δημιουργός του Συντάγματος της Ιονικής Επτανησιακής Πολιτείας.  Στην Ελβετία (υπάλληλος στην Ρωσική πρεσβεία ων) ανέλαβε και έφτιαξε ένα νέο πολιτειακό ομοσπονδιακό σύστημα που ένωσε με επιτυχία τα διάφορα καντόνια.  Έφτιαξε το Ελβετικό Σύνταγμα πάνω στις αρχές της άμεσης Αρχαιο – Ελληνικής Δημοκρατίας (η χρησιμοποίηση δημοψηφισμάτων για αποδοχή των Νόμων). Θεωρείται ακόμη ο «πρώτος επίτιμος πολίτης της Ελβετίας».

Πλέον των παραπάνω:

– Με δικά του χρήματα σπούδασε 300 Ελληνοπούλα στην Ευρώπη (Ο ένας από τους δυο δολοφόνους του, είχε σπουδάσει με τα λεφτά του.)

– Μετά το Βατερλώ, επηρέασε τον Τσάρο για να μην διαμελισθεί η Γαλλία (ως ηττημένη χώρα) και οι πολεμικές αποζημιώσεις μειώθηκαν κατά 99%! (με το επιχείρημα ότι «ο λαός της δεν ευθυνόταν». Κάτι από Μεταξά μου θυμίζει αυτό…)

– Το 1816 ο Ρώσσος Τσάρος του ζήτησε (λόγω ικανότητας και προσωπικότητας) να γίνει Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας! Ο Καποδίστριας δέχτηκε, αλλά επειδή ήθελε να μείνει Έλληνας, είπε στον Τσάρο «Μεγαλειότατε δέχομαι, με τον όρο να μην γίνω υπήκοος αλλά να είμαι υπάλληλός σας».

– Το 1821 παραιτήθηκε από την Ρωσική κυβέρνηση και πήγε στην Ελβετία (1821- 1827).  Έδωσε τα πάντα για την Πατρίδα. Η επανάσταση δεν θα πετύχαινε χωρίς την συμβολή του Καποδίστρια. Έδωσε πολιτική μάχη με Ευρωπαίους δικτάτορες φιλικά προσκείμενους με την Οθωμανική Αυτοκρατορία (π.χ. Μέττερνιχ). Ξεσήκωσε το φιλελληνικό κίνημα στην Ευρώπη. Έστελνε λεφτά, οπλισμό και τόνους παξιμάδι στην Ελλάδα. Το 1827, στην συνέλευση της Τροιζίνας, ο Κολοκοτρώνης προτείνει τον Καποδίστρια ως τον «Ηγέτη του Έθνους».

Ως Κυβερνήτης:

α. Οργάνωσε το Πολεμικό Ναυτικό και γενικά την ναυτιλία (οικονομικό θέμα)

β. Ήθελε να κάνει τους Έλληνες νοικοκυραίους. Να δώσει γη και δάνεια.

γ. Ακολούθησε τον δρόμο της θυσίας για το Έθνος. Δεν δέχτηκε αμοιβή ως Κυβερνήτης: «Όταν βεβαιωθώ ότι ουδέν Ελληνόπουλο πεινά, τότε ίσως θα δεχτώ έναν οβολό», έλεγε. (κάτι σαν τους σημερινούς…)

δ. Έβαλε υποθήκη τα κτήματά του στην Κέρκυρα σε Έλληνα εφοπλιστή προκειμένου να φέρει δυο καραβιές τροφή για τον πεινασμένο λαό.

ε. Το 1831 δολοφονήθηκε από «ελληνικά» χέρια στα σκαλοπάτια του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο. Βλέπετε οι Ευρωπαίοι βρίσκουν πάντα καλοθελητές!! Και πήγαινε εκκλησία από τον Όρθρο! Όχι μόνο στις δοξολογίες… Και μετά μας έφεραν τους προτεστάντες…και σήμερα τους τάχα και αριστερούς άθεους.

Ο Κολοκοτρώνης τον ονόμασε «Πατέρα του Έθνους». (Από τότε δεν έχουμε καθορίσει στον Κυβερνήτη Καποδίστρια αυτήν την τιμή). Ο Κανάρης σε επιστολή του μίλησε για Πατροκτονία.

Ο Καποδίστριας ήταν μια οικουμενική προσωπικότητα. Ακόμη τον τιμούν στην Ρωσία, στην Γαλλία, στην Ελβετία, στην Σλοβενία, …εκτός από την Ελλάδα.

Στις 27 Σεπτεμβρίου 2017, συμπληρώνονται 186 χρόνια από την χειρότερη ημέρα στην Ιστορία της Ελλάδος. Ξημερώματα -λίγο πριν τις 6:15- της Κυριακής 27 Σεπτεμβρίου 1831 ο Κυβερνήτης κατευθύνεται προς τον Ναό του Αγ. Σπυρίδωνος προκειμένου να εκκλησιαστεί. Στον δρόμο τον συναντούν ο Κωνσταντίνος και ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης. Μαζί τους ήσαν και οι δύο αστυνομικοί-φρουροί τους, Ιωάννης Καραγιάννης και Ανδρέας Γεωργίου, συνεργοί στο ανοσιούργημα. Καθώς ο Κυβερνήτης έμπαινε στην εκκλησία, ο Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης, τον έπιασε με το αριστερό του χέρι από τον τράχηλο και τον πυροβόλησε από πίσω στο κεφάλι. Ταυτόχρονα πυροβόλησε εναντίον του και ο Καραγιάννης, αλλά η σφαίρα αστόχησε και χτύπησε στην αριστερή παραστάδα της πύλης της εκκλησίας, όπου εξακολουθεί να υπάρχει μέχρι σήμερα σε ειδική θήκη. Αμέσως ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης επιτέθηκε ακόμα πιο άνανδρα στον Κυβερνήτη και τον μαχαίρωσε δύο φορές κάτω από την κοιλιά. Ο Κυβερνήτης θανάσιμα τραυματισμένος έγειρε πάνω στο ακρωτηριασμένο χέρι του Κοζώνη, του φρουρού του, και τέσσερα λεπτά αργότερα ήταν νεκρός. Ο Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης, κυνηγήθηκε ανελέητα από το οργισμένο πλήθος και τελικά συνελήφθη από στρατιώτες. Ο οπλαρχηγός Φωτομάρας, από το παράθυρο του σπιτιού του, τον πυροβόλησε και τον σκότωσε, ενώ το κακοποιημένο πτώμα του κατέληξε στην θάλασσα του Ναυπλίου. Ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης, καταδιωκόμενος και αυτός από το πλήθος κατέφυγε στην Γαλλική πρεσβεία, «ζητών την Γαλλικήν υπεράσπισιν έκραξε ότι εφονεύσαμε τον τύραννον». (Ν. Κασομούλη «Απομνημονεύματα» 3ος τόμος, σελ. 441). Οι Γάλλοι, ωστόσο, τον παρέδωσαν στις Αρχές, που με την σειρά τους τον οδήγησαν στο δικαστήριο όπου καταδικάστηκε σε θάνατο μαζί με τον Καραγιάννη. Συνήγορος του Μαυρομιχάλη ανέλαβε ο Σκωτσέζος-Εβραίος Edward Mason, «φιλέλληνας» κατά τους σύγχρονους παραχαράκτες της Ιστορίας, που ως εισαγγελέας, δύο χρόνια αργότερα, εισηγήθηκε και απαίτησε την θανατική καταδίκη του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Ο Καραγιάννης ως γνήσιος πρόγονος των σημερινών πολιτικάντηδων, ζήτησε εξάμηνη αναβολή από το δικαστήριο, υποσχόμενος πως θα προβεί σε αποκαλύψεις. Φυσικά, αφέθηκε … ελεύθερος!

«Ο δε πολύς λαός ησθάνθη πραγματικήν οδύνην δια το φοβερό γεγονός. Το Ναύπλιον έκλαιγε τον μεγάλον πατέρα του Έθνους. Γυναίκες του λαού άφηναν κατάρας κατά των φονέων και άλλαι έκαναν σαν να είχαν αλλοφρονήσει». (Δ. Κόκκινου, « Ιστορία της Νεοτέρας Ελλάδος», εκδόσεις Μέλισσα, 1ος τόμος σελ. 482). Όταν η σορός του Ιωάννου Α. Καποδίστρια τοποθετήθηκε σε δημόσιο προσκύνημα, φάνηκε η αγάπη του λαού προς τον Κυβερνήτη του, που οι προδότες του Έθνους αποκαλούσαν «τύραννο».

Μαζί με τον Καποδίστρια πέθανε και η Ελλάδα μας. Η Ελλάδα δεν θα γνωρίσει ποτέ το μεγαλείο όπου θα την οδηγούσε η διορατική και συνετή τακτική του Κυβερνήτη της, γιατί πολύ απλά ο Θεός δεν θα ξαναδώσει δεύτερο Καποδίστρια σε έναν αγνώμονα και ανιστόρητο λαό…

Χ.Μ.

(Φ. 218)

Advertisements

H Μάχη των Θερμοπυλών

ΘΠ

 

 

 

      Τα προ της Μάχης Γεγονότα – Δύναμη – Διάταξη – Σχέδια Αντιπάλων

 

  •   Πέρσες

Μετά τη αποτυχία της Δευτέρας Εκστρατείας των Περσών με την ήττα στον Μαραθώνα το 490 π.Χ., ο Δαρείος απεφάσισε να εκστρατεύσει ο ίδιος κατά της Ελλάδος.

Μετά από 9 χρόνια προπαρασκευές συγκέντρωσε  περίπου 1.500  πολεμικά πλοία, και 1.500.000 άνδρες.

Η Σχεδίαση της Εκστρατείας προέβλεπε: «Χερσαία Κίνηση του Στρατού, ενώ ο Στόλος θα εκινείτο παραλλήλως στο ίδιο ύψος με τον Στρατό, πλησίον της Ακτής».

Η κίνηση αυτή είχε το μειονέκτημα, ότι από την θέση του Ναυτικού μπορούσε να προσδιορισθεί η θέση του Στρατού Ξηράς και αντιστρόφως. Αυτό όμως ήταν απαραίτητο, διότι ο ανεφοδιασμός του Στρατού, γινόταν με εφοδιοπομπές πλοίων από την Περσία.

Για τον σκοπό αυτό είχε προηγηθεί η κατασκευή δύο (2) Γεφυρών επί του Ελλησπόντου και η εναποθήκευση σημαντικών Αποθεμάτων Εφοδίων στην Ευρωπαϊκή Ακτή.

Από πλευράς Ψυχολογικών Επιχειρήσεων, ο Ξέρξης απέστειλε Κήρυκες σε όλες τις Πόλεις – Κράτη, με δελεαστικές προτάσεις για Συμμαχία ή τουλάχιστον μη προβολής αντιστάσεως.

Τελικώς, η Εκστρατεία άρχισε την Άνοιξη του 490 π.Χ. και ο Περσικός Στρατός, αφού πέρασε από την Ασία στην Ευρώπη, έφθασε αφού λεηλάτησε τα πάντα στο πέρασμά του στην Μαλίδα, στην Κοιλάδα του Σπερχειού ποταμού.

 

  •                      Έλληνες

Προ του μεγάλου Εθνικού Κινδύνου, και σε σύσκεψη που έγινε στην Κόρινθο το 481 π.Χ. αποφασίσθηκε να ανατεθεί η Γενική Αρχηγία των Ελληνικών Δυνάμεων στην Σπάρτη. Τα συμφωνηθέντα Σχέδια προέβλεπαν:

– Αμυντικό Αγώνα στην Ξηρά με Τελική Τοποθεσίας Αμύνης, τον Ισθμό της Κορίνθου.

– Επιθετικό Αγώνα στην Θάλασσα.

Αρχικώς, ως Πρώτη Γραμμή Αμύνης, επελέγη η Κοιλάδα των Τεμπών. Οι Πέρσες όμως το πληροφορήθηκαν και παρέκαμψαν τα Τέμπη προελάσαντες από το Σαραντάπορο.

Κατόπιν αυτού, επελέγη ως Νέα Τοποθεσία το Στενό των Θερμοπυλών.

Οι Ελληνικές Δυνάμεις υπό τον Βασιλέα της Σπάρτης Λεωνίδα ανήρχοντο σε 7.000 άνδρες (300 Σπαρτιάτες, 1000 Τεγεάτες, 1200 Αρκάδες, 400 Κορίνθιοι, 80 Μυκηναίοι, 700 Θεσπιείς, 400 Θηβαίοι, 1000 Φωκείς και οι υπόλοιποι Λοκροί). Αυτές οι 7.000, έναντι του 1,5 εκατομμυρίου των Περσών.

      Ο Λεωνίδας, έταξε το Κύριο Μέρος της Δυνάμεως του στην Στενωπό, την οποία ενίσχυσε με Τείχος. Συγχρόνως γύμναζε τις δυνάμεις του, ενώ οι ίδιοι οι μαχητές, συμπεριφέρονταν σαν να επρόκειτο να μεταβούν σε γιορτή και όχι σε μάχη, αφού ασχολούντο με τον καλλωπισμό τους, περιφρονώντας τον εχθρό (θα πολεμήσουμε υπό σκιάν).

 

Περιγραφή του Πεδίου της Μάχης

Το Στενό των Θερμοπυλών, ήταν για την εποχή εκείνη, φύσει Οχυρά Τοποθεσία.

Ευρίσκετο Νοτίως του Σπερχειού ποταμού και σχηματίζεται:

– Δυτικώς από το  όρος Καλλίδρομο, το οποίο είναι απόκρημνο, δύσβατο και αρκετά υψηλό και Ανατολικώς από τον Μαλλιακό Κόλπο.

Το Στενό ήταν μήκους 4  χιλιομέτρων και υπήρχαν οι Θερμές Πηγές του Καλλιδρόμου, το νερό των οποίων έρεε δια του Στενού. Τέλος το Ζωτικό Έδαφος του Στενού ήταν το Ύψωμα Κολωνός στην ΝΑ έξοδο, απέναντι από το σημερινό μνημείο.

Δια του Στενού διέρχονταν οι οδοί:

– Η άγουσα από Βορρά προς Νότο, από την περιοχή των Μαλιέων στην περιοχή των Λοκρών (περίπου η σημερινή Εθνική Οδός).  Η οδός προς Φωκίδα  και η  Ανοπαία οδός, στην ουσία ένα μονοπάτι, η οποία αποτελούσε και το ασθενές σημείο, διότι δι’ αυτής παρεκάμπτετο η Τοποθεσία.

Φυσικά, η σημερινή μορφή του τοπίου, σε τίποτα δεν ομοιάζει με την τότε.

Εδώ να σημειώσουμε ότι την ίδια τοποθεσία προσπάθησε να αποκλείσει ο Αθανάσιος Διάκος, κατά την Μάχη της Αλαμάνας (23 Απριλίου 1821) και να απαγορεύσει την κάθοδο του Ομέρ Βρυώνη που έσπευδε σε βοήθεια των πολιορκημένων από τον Κολοκοτρώνη στην Τρίπολη Τούρκων.

 

Διεξαγωγή της Μάχης

Ο Ξέρξης αρχικώς έστειλε κήρυκες και ζήτησε από τον Λεωνίδα να παραιτηθεί για να εισπράξει το πρώτο ΟΧΙ στην Ελληνική ιστορία. Το περίφημο «Μολών Λαβέ».

       Η Μάχη διεξήχθη σε 3 Φάσεις:

Η 1η Φάση διήρκεσε 4 ημέρες και περιλαμβάνει πείσμον  εναλλασσόμενο αγώνα, με τους Έλληνες να διατηρούν με σθένος την Στενωπό. Τότε Παρουσιάζεται στον Ξέρξη ο Μαλιεύς Εφιάλτης και του αποκαλύπτει την Ανοπαίαν Οδόν. Οι Πέρσες συγκροτούν ένα Επίλεκτο Απόσπασμα υπό τον Υδάρνη και ανατρέποντας τους Φωκείς, οι οποίοι κάλυπταν την ατραπό, άγονται στα νώτα της Ελληνικής παρατάξεως.

Ο Λεωνίδας, πληροφορείται ότι η Τοποθεσία Αμύνης Θερμοπυλών έχει παρακαμφθεί και αναθεωρεί τις αρχικές αποφάσεις του, αφού λαμβάνει υπόψη του

την επιταγή των Νόμων της Σπάρτης, σύμφωνα με τους οποίους απαγορευόταν η εγκατάλειψη Αμυντικής Θέσεως και την διαπίστωση ότι έπρεπε να αποφευχθεί η άσκοπη θυσία  της Ελληνικής Δυνάμεως, η οποία ήταν τόσο αναγκαία για την Άμυνα στην Τελική Τοποθεσία του Ισθμού.

 Με βάση αυτές τις εκτιμήσεις ο Λεωνίδας αποφάσισε να καλύψει την Σύμπτυξη του Κυρίου Μέρους των Δυνάμεών του αμυνόμενος μέχρις εσχάτων στις Θερμοπύλες με τους 300 Σπαρτιάτες, τους 300 Θεσπιείς που παρέμειναν εκουσίως και 400 Θηβαίους.

Η 2η Φάση,  βρίσκει τον Λεωνίδα να συνεχίζει τις κατά των Περσών επιθέσεις το, ενώ μέχρι το μεσημέρι, ο Υδάρνης ολοκληρώνει την κάθοδόν του, στα νώτα της Ελληνικής παρατάξεως. Κάποια στιγμή, πέφτει νεκρός ο Λεωνίδας αλλά και οι δύο αδελφοί του Δαρείου.

        Η 3η  Φάση.   Τώρα οι αμυνόμενοι υποχωρούν αναγκαστικώς και εγκαθίστανται περιμετρικώς στο Ζ.Ε. που είναι το ύψωμα Κολωνός, όπου και διεξάγουν αγώνα Περιμετρικής Αμύνης, κατά τον οποίο οι Έλληνες, αγωνίζονται με όλα τα μέσα, πλην όμως το τέλος ήταν πλέον προδιαγεγραμμένο. Οι Πέρσες εξουδετέρωσαν μέχρις ενός τους Αμυνομένους.

Οι Έλληνες για να τιμήσουν την θυσία των Υπερασπιστών του Στενού, ανήγειραν δύο Επιγράμματα:

– Το ένα, αφιερωμένο σε όλους τους  Πελοποννησίους, ανέφερε: «Μηριάσιν ποτέ τήδε τριακοσίους εμάχοντο εκ Πελοποννήσου χιλιάδες Τέταρες»

– Το άλλο ειδικά για τους Σπαρτιάτες, το εξής: «Ω ξειν αγγέλειν Λακεδαιμονίοις ότι τήδε κείμεθα τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι».

 

              Κύρια Συμπεράσματα

                  ê Η Άμυνα στις Θερμοπύλες και ιδίως η θυσία των Ελληνικών Τμημάτων κατέδειξαν την ανάγκη Εθνικής Ενότητος.

ê Η απόφαση του Λεωνίδα να θυσιασθεί μαζί με τους υπ’ αυτόν, εκφεύγει των ορίων της Πολεμικής Τέχνης και Τακτικής. Επί της ενεργείας του Λεωνίδα έχουν διατυπωθεί δύο απόψεις:

α. Η μία, εξετάζοντάς την με τα στενά τακτικά κριτήρια, την χαρακτηρίζει ως εσφαλμένη, τονίζοντας ότι έπρεπε να υποχωρήσει για να διασώσει το υπόλοιπο στράτευμά του από την καταστροφή.

β. Η άλλη, την κρίνει ως απόρροια της τυφλής υπακοής και προσηλώσεως στον Νόμο της Πατρίδος του, της Σπάρτης.

Και οι δύο απόψεις παραβλέπουν ένα Τακτικό και ένα Ηθικό στοιχείο:

Το Τακτικό

Αναφέρεται στο γεγονός, ότι ο Λεωνίδας με την θυσία του, έσωσε τους λοιπούς αμυνομένους που συνεπτύχθησαν, διότι αν δεν καθυστερούσε τους Πέρσες στις Θερμοπύλες, το Περσικό Ιππικό θα μπορούσε να προλάβει και να συντρίψει τους Έλληνες.

Το Ηθικό

Αφορά την πίστη του Λεωνίδα στους Νόμους της Πατρίδος. Άρα κάθε παράβαση, θα αποτελούσε βόμβα στα θεμέλια του οικοδομήματος της Πατρίδος και θα κλόνιζε την πίστη των απλών πολιτών στον Νόμο, αφού ο ίδιος ο Βασιλιάς τους θα τον είχε παραβεί.

Όταν η Σπαρτιάτισσα μάνα έλεγε στο παιδί της «Ή ταν ή επί τας», με ποια δικαιολογία ο Βασιλιάς θα παράκουε την επιταγή του Νόμου;

                       

Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, γράφει σχολιάζοντας την θυσία των 300 Σπαρτιατών: «Ποιος από τους μεταγενέστερους δεν θα ζηλέψει την παλικαριά αυτών των ανθρώπων, οι οποίοι, καθώς βρέθηκαν στην αρπάγη μιας συντριπτικά υπέρτερης καταστάσεως, σωματικά υπέκυψαν, έμειναν όμως αήττητοι στην ψυχή. Γι’ αυτό, μόνο αυτοί από όλη την ιστορία αναφέρονται».

 

 

Χ.Μ.

 

 

 

 

Ελευθερώνοντας την Ελλάδα -ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΠΛΑΤΑΙΩΝ

 

PLATAEAE

 

Η Μάχη των Πλαταιών έλαβε χώρα περί τα τέλη Αυγούστου (27η) ή αρχάς Σεπτεμβρίου (10η) του 479 π.Χ. και αποτέλεσε την χερσαία επιχείρηση ολοκληρωτικής εκδιώξεως των Περσών από την κυρίως Ελλάδα της εποχής εκείνης.

Μετά την Ναυμαχία της Σαλαμίνος (Σεπτέμβριος 480 π.Χ.), οι Πέρσες με ένα τμήμα των δυνάμεών τους υπό τον Ξέρξη αποχώρησαν από την Ελλάδα διά του Ελλησπόντου και της Εφέσου, και ένα δεύτερο υπό τον Μαρδόνιο, επιλεγμένο από όποιους εκείνος ήθελε, παρέμεινε στην χώρα μας, προκειμένου να διακινδυνεύσει εκ νέου να καθυποτάξει τους Έλληνες.

Δεν θα επιμείνουμε στην εξιστόρηση των γεγονότων της περιόδου, αλλά θα προσπαθήσουμε να αναζητήσουμε τα συμπεράσματα, που θα οδηγήσουν σε χρήσιμα διδάγματα για το μέλλον, δεδομένου ότι τα ίδια σφάλματα θα επαναληφθούν, εάν δεν γίνουν κατανοητά από τις σύγχρονες γενιές.

Τα προ της μάχης

Στο 8ο βιβλίο του Ηροδότου περιγράφεται ο τρόπος με τον οποίο έκλεισαν οριστικά οι συζητήσεις μεταξύ Μακεδόνων, Σπαρτιατών και Αθηναίων, για τον φόβο μήπως κάποιοι εξ αυτών μηδίσουν, συνάπτοντας συμμαχία. Ακολουθούν μερικές χαρακτηριστικές φράσεις:

«Όσον ο ήλιος ακολουθεί την ίδια οδό όπως σήμερα, ποτέ δεν θα συμβιβασθούμε με τον Ξέρξη.»1

«Πρέπει να εκδικηθούμε τα αγάλματα και τους ναούς, παρά να συμφωνήσουμε με αυτόν που τα κατέστρεψε.»

«Δεν υπάρχει τόσος χρυσός σε χώρα της γης, ούτε χώρα τόσο ωραία και εύφορη, ώστε να δεχθούμε, τασσόμενοι με τους Μήδους, την υποδούλωση της Ελλάδος.»

«Δεν θα γίνουμε προδότες του Ελληνικού Έθνους, με το οποίο έχουμε το αυτό αίμα, την ίδια γλώσσα, κοινά ιερά και θυσίες, καθώς και όμοια ήθη.»2

Συμβολική είναι η συζήτηση Μαρδόνιου με μηδίσαντες Θηβαίους. Οι τελευταίοι τον συμβούλευσαν να παραμείνει στην Βοιωτία και να καταλάβει την χώρα αμαχητί, διότι τους Έλληνες ομονοούντες είναι δύσκολο να καταλάβει διά των όπλων, έστω και αν επιστρατεύσει όλους τους ανθρώπους. «Να προσφέρεις χρήματα στους ισχυρούς των πόλεων και μέσω τούτων να διαιρέσεις την Ελλάδα, στην συνέχεια με τους ομοφρονούντες προς εσένα εύκολα θα καταβάλεις τους αντιφρονούντες.» Ευτυχώς ο Μαρδόνιος δεν επείθετο, επιθυμούσε την σύγκρουση και την κατάληψη των Αθηνών, βασιζόμενος στην αριθμητική υπεροχή.

Για δεύτερη φορά σε 10 μήνες οι Αθηναίοι μετακινούνται στην Σαλαμίνα. Ο Μαρδόνιος καταλαμβάνει την Αττική και προτείνει την υποταγή των Αθηνών μέσω συμμαχίας. Ένας εκ των 500 βουλευτών, ο Λυκίδης, εκφράζει συμβιβαστική γνώμη και λιθοβολείται από τους Αθηναίους. Οι γυναίκες των Αθηναίων λιθοβολούν την γυναίκα και τα τέκνα του. Τελικά, οι Αθηναίοι ζητούν βοήθεια από τους Λακεδαιμόνιους, προκειμένου να τους αντιμετωπίσουν στο Θριάσιο πεδίο.

Οι Λακεδαιμόνιοι καθυστερούν την απάντηση, αντλώντας δικαιολογία από την εορτή των Υακινθίων. Στον ενδιάμεσο χρόνο (δέκα ημέρες), οχυρώνουν τον Ισθμό (αποκαθιστώντας δεύτερη γραμμή αμύνης) και προετοιμάζουν στράτευμα 40.000 ανδρών, το οποίο εκπέμπουν υπό τον Παυσανία του Κλεομβρότου του Αναξανδρίδου3, προς τον Ισθμό, στην συνέχεια την Ελευσίνα και τέλος τις Ερυθρές, ασφαλίζοντας τις διαβάσεις του Κιθαιρώνος.

Ο Μαρδόνιος4 στην συνέχεια αποχωρεί από την Αθήνα για να δώσει την μάχη σε περιβάλλον φιλικό και κατάλληλο για την χρησιμοποίηση του ιππικού του, στρατοπεδεύοντας στην Βοιωτία παρά τον Ασωπό ποταμό.

Η συνολική δύναμη των Ελλήνων οπλιτών που συγκεντρώθηκαν έφτασε τους 110.000 άνδρες από 21 πόλεις. Το γενικό σύνολο του βαρβαρικού στρατεύματος ήταν 300.000 και επιπλέον 50.000 Έλληνες μηδίσαντες. Η αναλογία δυνάμεων ήταν 1 προς 3 υπέρ των βαρβάρων, γεγονός που επέβαλε αμυντική στάση, η οποία υποστηρίχθηκε, από τον μάντη Τεισαμενό Ηλείο (προείπε νίκην αμυνομένοις), από το Μαντείο των Δελφών, όταν προσδιόρισε τοπικά το πεδίο της μάχης μέσω των Ηρώων προς τους οποίους έπρεπε να θυσιάσουν (αρχηγέται Πλαταιέων και Σφραγιτίδων Νυμφών) και επιβεβαιώθηκε (έδοξε κατά τους ύπνους υπό του Διός του Σωτήρος) στον στρατηγό των Πλαταιέων Αρίμνηστο, σύμφωνα με τον Πλούταρχο (Αριστείδης).

Η αμυντική αυτή στάση των Ελλήνων οδήγησε σε επίθεση από πλευράς των Περσών, με αποτέλεσμα τον θάνατο του αρχηγού του περσικού ιππικού Μακίστιου, ο οποίος έπεσε από το τραυματισμένο άλογό του και εφονεύθη με μεγάλη δυσκολία,  γιατί ήταν πάνοπλος, με πλήγμα στον οφθαλμό. Η επιτυχία αυτή αναπτέρωσε το ηθικό των Ελλήνων και άπλωσε βοή θρήνων στους βάρβαρους.

Δεν θα επεκταθούμε στην τακτική της αναμονής (τουλάχιστον δέκα ημερών), των απαιτήσεων διοικητικής μερίμνης και των ελιγμών των δύο αρχιστρατήγων (Παυσανία και Μαρδόνιου), η οποία αποτελεί αντικείμενο στρατηγικής μελέτης (εφελκυσμός του εχθρού σε ακατάλληλο έδαφος και κύκλωση με τα ισχυρά πλευρά), αλλά θα μείνουμε στην λήψη διατάξεως μάχης, κυρίως για λόγους τιμής και ικανοτήτων.

Το δεξιό κέρας της διατάξεως ήταν θεσμικό προνόμιο των Λακεδαιμονίων. Για το αριστερό λογομάχησαν οι Τεγεάτες με τους Αθηναίους, επικαλούμενοι παραχώρηση διοικήσεως πτέρυγας λόγω κατορθωμάτων γενναιότητας από την εποχή της καθόδου (επανόδου) των Ηρακλειδών στην Πελοπόννησο έως τότε. Οι Αθηναίοι επικαλέσθηκαν τους αγώνες κατά των Καδμείων, των Αμαζόνων, αλλά και τον Τρωικό πόλεμο. Τέλος, δήλωσαν υπακοή σε όποια απόφαση των Λακεδαιμονίων ως επικεφαλής, υπενθυμίζοντας ότι, υπερίσχυσαν και στον Μαραθώνα νικήσαντες 46 έθνη. Τελικά, μετά από την προειδοποίηση του Μακεδόνα Αλεξάνδρου Α΄ του Αμύντα5, το δεξιό άκρο ανατέθηκε στους Αθηναίους προκειμένου να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες (λόγω της εμπειρίας που απέκτησαν κατά την μάχη στον Μαραθώνα) και το αριστερό στους Σπαρτιάτες προκειμένου να αντιμετωπίσουν τους Βοιωτούς και Θεσσαλούς. Οι Τεγεάτες έλαβαν την τιμητική θέση του πλευρού των Σπαρτιατών.

Οι μαχητές μιλούσαν θαρραλέα λέγοντας, χρυσός επί σώμασι μαλακοίς και ψυχαίς ανάνδρεις, για να δείξουν ότι ο πλούτος των ξένων τους κάνει αδύναμους στο σώμα και άτολμους στην ψυχή.

Εκτιμάται ότι δεν καλλιεργήθηκε πνεύμα μονάδος (συνόλου στρατεύματος), αλλά οι Έλληνες ενήργησαν κατά πόλεις και ατομικά, δεδομένου του περιορισμένου χρόνου για επαρκή συνεκπαίδευση και του μεγάλου πλήθους των μαχητών.

Άξιο αναφοράς γεγονός είναι η διαφωνία του Σπαρτιάτη λοχαγού Αμομφέρατου, προκειμένου να μην υπακούσει σε υποχωρητικό ελιγμό του Παυσανία κατόπιν ψηφοφορίας. Η φιλονικία κορυφώθηκε όταν ο Αμομφέρατος σήκωσε μία μεγάλη πέτρα με τα δυο χέρια και είπε, ότι αυτή την ψήφο ρίχνει για την μάχη και δεν τον ενδιαφέρουν οι δειλές σκέψεις και αποφάσεις, συγκρατώντας την ιδιόμορφη αυτή τακτική.

Πριν αρχίσει η κυρίως μάχη, ο Καλλικράτης, ο ωραιότερος από τους Έλληνες, στην ομορφιά και στο παράστημα, αφού χτυπήθηκε από βέλος τόξου και ψυχορραγούσε, είπε στον προαναφερθέντα Αρίμνηστο, ότι δεν λυπάται που πεθαίνει, γιατί για τον λόγο αυτό βγήκε από την πατρίδα του, για να πεθάνει για την Ελλάδα, αλλά λυπάται γιατί πεθαίνει χωρίς να χρησιμοποιήσει τα όπλα του.

Κυρίως μάχη

Κατά τα πρώτα στάδια της κυρίως μάχης ο αγών ήταν αμφίρροπος, ο Παυσανίας δυσφορεί και με υψωμένα τα χέρια προσεύχεται στην Ήρα λέγοντας, «αν δεν είναι γραμμένο οι Έλληνες να νικήσουν, ας κακοπάθουν αφού κάνουν κάτι και να αποδείξουν στους εχθρούς ότι εξεστράτευσαν εναντίον γενναίων ανδρών που έχουν μάθει να πολεμούν». Μετά από αυτό οι θυσίες βγήκαν ευνοϊκές και ο μάντης προέβλεψε νίκη.

Κατόπιν τούτου δίδεται παράγγελμα στους Σπαρτιάτες να λάβουν θέσεις και η φάλαγγα ξαφνικά πήρε μορφή άγριου θηρίου που ανακτούσε την δύναμή του και ούρλιαζε. Οι βάρβαροι φοβούνται, λαμβάνουν αμυντική στάση με τις ασπίδες στο έδαφος και τοξεύουν τους Έλληνες, οι οποίοι επιτίθενται, αποφεύγουν τα βέλη και παραμερίζουν τις εχθρικές ασπίδες, ενώ διατηρούν τον ορμητικό σχηματισμό σκοτώνοντας πολλούς από τους βαρβάρους με δόρατα, ξίφη και πελέκια, για πολύ ώρα.

Στο Αθηναϊκό κέρας ο Αριστείδης (ο Δίκαιος) προχώρησε αρκετά εμπρός και φώναζε στους μηδίσαντες, επικαλούμενος τους θεούς, να απέχουν από την μάχη, να μην αποτελέσουν εμπόδιο, ούτε να παρακωλύσουν αυτούς που προκινδύνευαν για την σωτηρία της Ελλάδος. Αφού αντιλήφθηκε ότι δεν έδιναν σημασία στα λόγια του, στράφηκε εναντίον τους (κυρίως των Θηβαίων) και εκείνοι υπέκυψαν και ετράπησαν σε φυγή.

Στην άλλη πλευρά, φονεύεται ο Μαρδόνιος από τον Αείμνηστο, το ηθικό των Περσών πέφτει κατακόρυφα από έλλειψη ηγεσίας, όπου και στηρίζεται η ελληνική επιτυχία. Σε προηγούμενο βιβλίο του ο Ηρόδοτος αναφέρει χρησμό του μαντείου των Δελφών, σύμφωνα με τον οποίο οι Λακεδαιμόνιοι έπρεπε να ζητήσουν ικανοποίηση για τον φόνο του Λεωνίδα, όπως και έγινε διά κήρυκος. Ο Ξέρξης τότε αφού γέλασε, έμεινε άφωνος και έδειξε τον Μαρδόνιο, λέγοντας: Ο Μαρδόνιος θα δώσει την αρμόζουσα ικανοποίηση. Τον θάνατο του Μαρδόνιου είχε προμαντέψει και το μαντείο του Αμφιάραου, σύμφωνα με τον Πλούταρχο.

Την επιτυχία αυτή ακολούθησε μικρή καταδίωξη. Σημαντική παρατήρηση του Ηροδότου είναι ότι, ενώ η μάχη διεξήχθη περί το άλσος της Δήμητρας, ουδείς Πέρσης εθεάθη εισερχόμενος του τεμένους ή απέθανε εκεί (σε ιερό έδαφος). Το συμπέρασμά του (εάν μπορεί κάποιος να εξάγει συμπεράσματα περί θείων πραγμάτων) ήταν ότι, η θεά δεν τους εδέχθη επειδή πυρπόλησαν τον ναό της στην Ελευσίνα.

Οι Τεγεάτες και οι Αθηναίοι κατέλαβαν το βαρβαρικό στρατόπεδο, εφόνευσαν το μεγαλύτερο τμήμα των Περσών από τους οποίους δεν διασώθηκαν περισσότεροι από 3.000.

Ο Αρτάβαζος6 που είχε διαφωνήσει με το περσικό σχέδιο επιθέσεως, προέβλεψε το αποτέλεσμα, ως εκ τούτου δεν συμμετείχε ενεργά στην επίθεση και εγκατέλειψε τον Μαρδόνιο, διασώζοντας 40.000 βαρβάρους, προς την Φωκίδα με σκοπό να διαφύγει στην Μικρά Ασία διά του Βυζαντίου, υπό την προστασία του βαρβαρικού και Βοιωτικού ιππικού, αλλά και την απόφαση των Λακεδαιμονίων να μην καταδιώξουν όσους διέφυγαν, ακόμη και μετά το αίτημα των αφιχθέντων καθυστερημένα Μαντινείων και Ηλείων. Κατά την διαδρομή αυτή οι Θράκες εφόνευσαν πολλούς από τους άνδρες του Αρτάβαζου.

Απόδοση ευθυνών και τιμών

Ο Παυσανίας αρνήθηκε πρόταση των Αιγινητών για την ανταπόδοση ομοίων στον νεκρό Μαρδόνιο, δηλαδή αποκεφαλισμό και ανάρτηση της κεφαλής σε πάσαλο. Συνεπώς δεν εξομοιώθηκε με τον αντίπαλο και δήλωσε ότι του αρκεί η νίκη.

Διέταξε συγκέντρωση των χρησίμων Περσικών ειδών για την προσφορά στους Θεούς που συνέβαλαν στην νίκη. Με το δέκατο αυτών κατασκεύασε βωμό και χρυσό τρίποδα με τρικέφαλο χάλκινο φίδι7 για τον εν Δελφοίς Θεόν, με άλλο δέκατο κατασκεύασε για τον Ολύμπιο Δία χάλκινο άγαλμα δέκα πήχεων, με τρίτο δέκατο χάλκινο Ποσειδώνα επτά πήχεων για τον Ισθμό. Το υπόλοιπο μοιράσθηκε σε όλους αναλόγως της συμβολής τους στην νίκη.

Οι συνολικές απώλειες των Ελλήνων ήσαν 1.360 άνδρες. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο οι νεκροί ετάφησαν ομαδικά με κριτήριο την καταγωγή. Οι Λακεδαιμόνιοι ανώρηξαν 3 τάφους, τον πρώτο για τους Ιρένας (όσους εδύναντο να στρατηγεύσουν και ηλικίας 20-30 ετών), τον δεύτερο για τους λοιπούς Σπαρτιάτες και τον τρίτο για τους είλωτες. Οι Τεγεάτες και οι Αθηναίοι ετάφησαν σε ιδιαίτερους τάφους, ομοίως οι Μεγαρείς και οι Φλειάσιοι. Μερικοί από τους άλλους Έλληνες κατασκεύασαν κενοτάφια για να εξαπατήσουν τους υπολοίπους, διότι αισχύνοντο για την απουσία τους από την μάχη. Με την άποψη αυτή διαφωνεί ο Πλούταρχος.

Σε ατομικό επίπεδο αρίστευσαν ο Ποσειδώνιος, ο Φιλοκύων και ο Αμομφέρατος. Ο Αριστόδημος8, παρότι έπραξε μεγάλα ανδραγαθήματα, δεν τιμήθηκε, διότι επιζητούσε τον θάνατο κατά την μάχη.

Μετά την ταφή των νεκρών αποφασίσθηκε η πολιορκία της πόλης των Θηβών για να τιμωρήσουν τους μηδίσαντες. Ο Αττάγινος (ένας από τους πρωταίτιους) δραπέτευσε, συνελήφθησαν αντί αυτού τα τέκνα του, όμως ο Παυσανίας τα απελευθέρωσε θεωρώντας ότι δεν ευθύνονται για όσα έκανε ο πατέρας τους. Τους υπολοίπους μηδίσαντες, αφού τους οδήγησε για δίκη στην Κόρινθο, τους εφόνευσε.

Την ίδια ημέρα με την μάχη των Πλαταιών διεξήχθει και η μάχη της Μυκάλης (πρωίαν εν Πλαταιαίς – εσπέραν εν Μυκάλη), αφού ο Ηγησίστρατος του Αρισταγόρου από την Σάμο, προσκάλεσε τον Ελληνικό στόλο υπό τον Λεωτυχίδη τον Λακεδαιμόνιο, να συνδράμει τους Έλληνες της Ιωνίας να αποστατήσουν από τους εκεί στρατοπεδευμένους 60.000 Πέρσες υπό τον Τιγράνη. Με όρκους πίστεως και το σύνθημα Ήρα (όμοιο με το σύγχρονο «Αέρα») ολοκληρώθηκε η εκδίωξη των βαρβάρων από τη Ιωνία, σε τόπους όπου ήσαν ιερά της Δήμητρας, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο.

Μετά από αυτά αποφασίσθηκε η συγκρότηση Ελληνικού στρατεύματος από 10.000 πεζούς, 1.000 ιππείς και 100 πλοία για πόλεμο εναντίον των βαρβάρων.

Η συνέχεια των παραδόσεων των Ελλήνων επιβεβαιώνεται από την καθιέρωση της εορτής (αντίστοιχης της 25ης Μαρτίου και της 28ης Οκτωβρίου) και των αγώνων, των Ελευθερίων, μετά από πρόταση του Αριστείδη, ο οποίος πένης μεν εξήλθε, επανήλθε δε πενέστερος. Η εθνική εορτή αυτή διατηρήθηκε επί τουλάχιστον 600 χρόνια και έκλεινε με πρόποση τοις άνδρασι τοις υπέρ της ελευθερίας των Ελλήνων αποθανούσι, όπως μας πληροφορεί ο Πλούταρχος.

Β. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

1 Αθηναίοι προς Αλέξανδρο Α΄.

2 Αθηναίοι προς πρέσβεις Σπάρτης.

3 Αντικαθιστούσε τον ανήλικο γιό του Λεωνίδα Πλείσταρχο, έχοντας συστρατηγό τον Ευρυάνακτα του Δωριέα.

4 Επικεφαλής, ως γαμπρός του βασιλέως, των Περσικών δυνάμεων μετά την αποχώρηση του Ξέρξη, με δεύτερο στην ιεραρχία τον Μασίστιο (ή Μακίστιο).

5 Ιστορικό στοιχείο αποτελεί η φράση του Αλεξάνδρου Α΄(Ηρόδοτος, Θ 45): «Είμαι Έλλην στην καταγωγή».

6 Τρίτος στην ιεραρχία των Περσών και αντίθετος στο επιθετικό πνεύμα του Μαρδονίου.

7 Τμήμα του τρίποδος αυτού σώζεται στην Κωνσταντινούπολη και αντίγραφό του κατασκευάσθηκε πρόσφατα στους Δελφούς.

8 Χαρακτηρίσθηκε προηγουμένως «τρέσας», διότι λόγω παθήσεως στους οφθαλμούς δεν είχε την τύχη των υπολοίπων Σπαρτιατών, στις Θερμοπύλες.

(Φ.213)

Ταξίδι στις Προϊστορικές Κυκλάδες

K

 

Ανάμεσα ηπειρωτικής Ελλάδας και Μικράς Ασίας, βρίσκονται οι Κυκλάδες. Εκεί αναπτύχθηκε κατά την Εποχή του Χαλκού, ο Κυκλαδικός Πολιτισμός, όπως τον κωδικοποίησε και τον ονόμασε ο αείμνηστος Χρήστος Τούντας (1857-1934), ο Έλληνας κλασικός αρχαιολόγος ο οποίος συνεργάστηκε με τον Ερρίκο Σλήμαν και ολοκλήρωσε τις έρευνες στην αρχαιολογική θέση των Μυκηνών. Είναι αυτός που αναγνώρισε τις περισσότερες θέσεις της πρώιμης ελλαδικής εποχής του Χαλκού στις Κυκλάδες.

Δεν μπορούμε να ξέρουμε εάν οι Κυκλαδίτες της 3ης χιλιετίας π.Χ. όταν αναπτύχθηκε ο αποκαλούμενος Κυκλαδικός Πολιτισμός, χρησιμοποιούσαν αυτήν την ονομασία για τα νησιά τους. Γνωρίζουμε όμως ότι έτσι αποκαλούνται από τον Ηρόδοτο και τον Θουκυδίδη. Σύμφωνα με τον Στράβωνα, την ονομασία αυτή έλαβαν η Κέα, η Κύθνος, η Σέριφος, η Μήλος, η Σίφνος, η Κίμωλος, η Πάρος, η Νάξος, η Σύρος, η Μύκονος, η Τήνος και η Άνδρος, επειδή σχημάτιζαν κύκλο γύρω από το ιερό νησί της Δήλου.

Τα σημερινά νησιά ήσαν κάποτε οι κορυφές των βουνών της Αιγηΐδος, της ηπείρου η οποία θεωρείται κοιτίδα των Ελλήνων και του πολιτισμού, και η οποία καταποντίστηκε πριν από 5 εκατομμύρια χρόνια. Ο πολιτισμός της εποχής αναπτύχθηκε σε ολόκληρη την έκταση, το μήκος και πλάτος του Αιγαίου, και  ονομάζεται συνολικά Αιγαιακός. Ανάλογα με την περιοχή όπου αναπτύχθηκε, ονομάζεται Κυκλαδικός, Κρητικός ή Μινωικός, και Μυκηναϊκός.

Οι Κυκλάδες κατοικήθηκαν, σύμφωνα με τα όσα μέχρι τώρα γνωρίζουμε, από τα τέλη της πέμπτης χιλιετίας π.Χ.

Το απόκρημνο γεωγραφικό ανάγλυφο, ο θαλάσσιος περιορισμός και ταυτόχρονα η επιθυμία για άνοιγμα στο άγνωστο, στην εξερεύνηση και την επικοινωνία, αποτέλεσαν εφαλτήρια για την δημιουργία ενός ανθρωποκεντρικού πολιτισμού, όπου η ανθρώπινη μορφή κυριαρχεί, μιλώντας εύγλωττα για την κοινωνική ιεραρχία, τις ασχολίες, και τις δοξασίες των Κυκλαδιτών της Προϊστορικής εποχής.

Οι οικισμοί είναι χτισμένοι σε θέσεις οι οποίες ευνοούσαν την δυνατότητα θαλάσσιας επικοινωνίας και παρείχαν ασφαλή αγκυροβόλια, και αφ’ ετέρου εξασφάλιζαν προστασία από θεομηνίες και εχθρικές επιθέσεις. Επιλέγονταν γι’ αυτό ακρωτήρια, χαμηλοί λόφοι, πλαγιές ή φύσει οχυρές θέσεις κοντά στην θάλασσα.

Για πρακτικούς λόγους μελέτης, και σύμφωνα με τις αλλαγές στην δραστηριότητα των κατοίκων και τα αρχαιολογικά ευρήματα, ο πολιτισμός που αναπτύχθηκε στην γεωγραφική αυτή περιοχή, διακρίνεται στην Πρωτοκυκλαδική περίοδο (3200 – 2000 π.Χ.), την Μεσοκυκλαδική περίοδο (2000 – 1600 π.Χ.) και την Υστεροκυκλαδική περίοδο (1600 – 1100 π.Χ.).

Κατά την Πρωτοκυκλαδική περίοδο, επισημαίνεται η ανάπτυξη της μεταλλουργίας και της ναυσιπλοΐας. Χάλκινα εργαλεία και όπλα, κωπήλατα πλοία αποτυπωμένα σε πήλινα τηγανόσχημα σκεύη ή μολύβδινα ομοιώματα, μαρτυρούν την ακμή των Κυκλάδων, που βρίσκονται στο κέντρο των θαλάσσιων δρόμων επικοινωνίας του Αιγαίου. Οψιδιανός, ιδανικός για την κατασκευή βελών, και μάρμαρο, μοναδικές πρώτες ύλες των Κυκλάδων, συνιστούν την βάση για τον πλούτο των νησιών. Αυτήν την εποχή κατασκευάζονται τα πρώτα μαρμάρινα αγγεία και τα βιολόσχημα ειδώλια, τα παγκοσμίως γνωστά ειδώλια με τα διπλωμένα χέρια, σήμα κατατεθέν της κυκλαδικής τέχνης.

Κατά την Μεσοκυκλαδική φάση, δημιουργούνται σημαντικά λιμάνια. Η Φυλακωπή στην Μήλο, η Αγία Ειρήνη στην Κέα, και το Ακρωτήρι στην Θήρα. Η άφθονη εισαγμένη μινωική και μυκηναϊκή κεραμεική που βρέθηκε στα παραπάνω κέντρα, μαρτυρεί έντονες επαφές και ανταλλαγές προϊόντων με την Κρήτη και την Ηπειρωτική Ελλάδα. Η τέχνη σε μάρμαρο σταδιακά εγκαταλείπεται και την θέση της παίρνει ο πηλός με πλούσια εικονογράφηση ζώων, πουλιών και ανθρώπων.

Κατά την Υστεροκυκλαδική εποχή, τα νησιά γνωρίζουν νέα ακμή και οργανώνονται διοικητικά. Αποκτούν ισχυρά τείχη, ρυμοτομημένη δόμηση,  δημόσια κτίρια και ναούς αλλά και σύστημα καταγραφής. Εδώ εντοπίζεται η απαρχή της γραφής «Γραμμική Α΄». Η επιρροή των Κρητικών κέντρων γίνεται εμφανέστερη, και εις ό,τι αφορά την τέχνη, στις τοιχογραφίες στο Ακρωτήρι της Θήρας και την Φυλακωπή της Μήλου, όπου αποτυπώνονται μοναδικά σκηνές από την φύση και την ζωή στον αιγαιακό χώρο των προϊστορικών χρόνων. Την επιρροή της Κρήτης, ακολουθεί μεταξύ 1400 – 1100 π.Χ. η Μυκηναϊκή κυριαρχία.

 

Eκθεση με τίτλο «Ταξίδι στον Κυκλαδικό Πολιτισμό» διοργανώνει το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης σε συνεργασία με τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών.

Η έκθεση θα διαρκέσει από τις 27 Ιουλίου μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου, και θα φιλοξενηθεί στον χώρο «Τέχνη & Πολιτισμός» στο επίπεδο Αφίξεων του Αεροδρομίου.

Αποτελεί μια συνοπτική παρουσίαση της μεγάλης έκθεσης «Κυκλαδική Κοινωνία, 5.000 χρόνια πριν» που διοργάνωσε το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, για την συμπλήρωση 30 χρόνων λειτουργίας του.

 

3

 

Τα Κυκλαδικά ειδώλια

 

Το ύψος των Κυκλαδικών ειδωλίων είναι 25 έως 30 εκατοστά, υπάρχουν όμως και ειδώλια με ύψος έως και 153 εκατοστά. Είναι κατασκευασμένα από λευκό μάρμαρο, υλικό που υπήρχε σε αφθονία στα νησιά των Κυκλάδων. Το λάξευαν με λίθινα κυρίως εργαλεία, αλλά και δευτερευόντως από χαλκό, και λείαιναν την επιφάνειά του με ελαφρόπετρα. Αν και σήμερα είναι κυρίως λευκά, όπως έχει διαπιστωθεί και για αγάλματα και κτίρια των κλασικών χρόνων, χρησιμοποιήθηκαν για την διακόσμησή τους ορυκτά χρώματα, για να τονίσουν τα μάτια και το στόμα.

Συνήθως αναπαριστούν γυναίκες, όρθιες με τα χέρια στήθος, μακρύ λαιμό, πέλματα λοξά με χαραγμένες λεπτομέρειες, οι οποίες παραπέμπουν όχι σε ένδυση, αφού αναπαριστώνται γυμνές, αλλά στο γονιμικό στάδιο της ζωής, την μητρότητα και την λοχεία. Κατασκευάζονται όμως και ειδώλια με ανδρικές μορφές,  μουσικοί, κυνηγοί ή πολεμιστές. Ο συνδυασμός των αναπαραστάσεων των δύο φύλλων, μας φανερώνει τις προτεραιότητες και την διαστρωμάτωση της Κυκλαδικής κοινωνίας.

Κυκλαδικά ειδώλια μπορούμε να δούμε στο μουσείο Κυκλαδικής τέχνης και στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στην Αθήνα, και σε κατά τόπους συλλογές.

(Δημοσιεύθηκε στο φ.213 της Εθνικής Εφημερίδος ΕΜΠΡΟΣ)

 

 

Η ΜΑΧΗ ΣΤΟ ΒΙΤΣΙ ΚΑΙ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΟ (10-29 Αυγ. 1949)

 

 grammos

Τα προ της Μάχης

α. Από του Νοεμβρίου του 1948, η Ανωτάτη Ηγεσία του Στρατού, είχε καταρτίσει τα Σχέδια Επιχειρήσεων του έτους 1949, με τα οποία απέβλεπε να θέσει τέρμα στον Συμμοριτοπόλεμο κατά το έτος εκείνο.

Από το Σχέδιο προεβλέπετο, αρχικώς μεν, η εκκαθάριση της Χώρας από Νότο προς Βορρά (ΠΕΛΟΠΟΝΗΣΟΣ, ΡΟΥΜΕΛΗ, ΘΕΣΣΑΛΙΑ, ΗΠΕΙΡΟΣ και Δυτ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ), με διαδοχική συγκέντρωση του όγκου των δυνάμεων σε κάθε μία από τις  περιοχές αυτές, ώστε η εκκαθάριση να είναι ριζική. Ακολούθως, η τελική επίθεση με το σύνολο των δυνάμεων κατά των ισχυρότατα οργανωμένων τοποθεσιών ΓΡΑΜΜΟΥ και ΒΙΤΣΙ, όπου ευρίσκετο ο όγκος των Κομμουνιστοσυμμοριτών (Κ/Σ).

Η κατάληψη των δύο κυριοτέρων αυτών βάσεων, θα σημείωνε ουσιαστικώς και τον τερματισμό της δράσεως των Κ/Σ στην Ελλάδα.

Τέλος, μετά την κατάληψη του ΓΡΑΜΜΟΥ και του ΒΙΤΣΙ, με την συγκέντρωση των δυνάμεων θα επεδιώκετο η εκκαθάριση της Ανατ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ και ΘΡΑΚΗΣ.

β. Οι Επιχειρήσεις της αρχικής φάσεως (εκκαθαρίσεις της Χώρας από Νότο προς Βορρά), εξελίχθησαν σύμφωνα με το Αρχικό Σχέδιο, παρά τις εντυπωσιακές αντιδράσεις των Κ/Σ σε ΚΑΡΠΕΝΗΣΙ,  ΝΑΟΥΣΑ, ΚΑΡΔΙΤΣΑ και ΦΛΩΡΙΝΑ.

Έτσι μέχρι τέλους Μαΐου του 1948 όλη η περιοχή από ΠΕΛΟΠΟΝΗΣΟΥ μέχρι ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ, είχε πλήρως εκκαθαρισθεί και οι Κ/Σ είχαν συντριβεί πλην ελαχίστων μικροομάδων τις οποίες κατεδίωκαν τα Τάγματα Εθνοφυλακής και η Βασιλική Χωροφυλακή.

γ. Από τον Μάιο, οι διατεθείσες για τη Νότιο Ελλάδα Μεραρχίες, άρχισαν να συγκεντρώνονται στην περιοχή ΚΟΖΑΝΗΣ και να τίθενται υπό την Στρατιά Ηπείρου-Δυτικής Μακεδονίας (ΣΗΔΜ), με Διοικητή τον Αντιστράτηγο Κων. Βεντήρη, στον οποίο ο Αρχιστράτηγος Αλεξ. Παπάγος είχε αναθέσει την προπαρασκευή και διεξαγωγή των Επιχειρήσεων κατά ΓΡΑΜΜΟΥ και ΒΙΤΣΙ.

Μέχρι τις αρχές Ιουλίου 1949, το σύνολο των δυνάμεων που θα μετείχαν στις επιχειρήσεις αυτές, είχαν συγκεντρωθεί στην περιοχή ΚΟΖΑΝΗΣ και επεδίδοντο σε συστηματική εκπαίδευση, κυρίως σε ό,τι αφορά επίθεση κατά ισχυρώς οργανωμένης τοποθεσίας και σε νυκτερινές ενέργειες.

 

Γενικό Σχέδιο Επιχειρήσεων των Εθνικών Δυνάμεων (Ε.Δ.)

Το Γενικό Σχέδιο Επιχειρήσεων τω Ε.Δ. προέβλεπε:

α.  Παραπλανητική επίθεση κατά του Βορείου ΓΡΑΜΜΟΥ από το Α΄ ΣΣ (Δκτής Αντγος Τσακαλώτος Θρασύβουλος), προς εξαπάτηση των Κ/Σ και εξαναγκασμό αυτών, να μεταφέρουν δυνάμεις από το ΒΙΤΣΙ στον ΓΡΑΜΜΟ (Σχέδιο «Πυρσός Α΄»).

  β. Κυρία επίθεση κατά το ΒΙΤΣΙ με τον όγκο των δυνάμεων της Στρατιάς προς κατάληψη τούτου (Σχέδιο «Πυρσός Β΄»). Την επίθεση θα εκτελούσε κυρίως το Β΄ ΣΣ, με Διοικητή τον Αντγο Μανιδάκη Στυλ.

γ.  Μετά την κατάληψη του ΒΙΤΣΙ, μεταφορά δυνάμεων για επίθεση και εκκαθάριση του ΓΡΑΜΜΟΥ. Την επίθεση θα εκτελούσε κυρίως το Α΄ΣΣ (Σχέδιο «Πυρσός Γ΄»).

 

Σχέσεις Κ/Σ με Κομμουνιστικά Κράτη

Από το θέρος του 1948, εκδηλώθηκε οξεία διάσταση ΤΙΤΟ-ΚΟΜΙΝΦΟΡΜ, η οποία ψύχρανε τις σχέσεις μεταξύ των συμμοριτών, που ακολουθούσαν την Σταλινική γραμμή και της Γ/Β.

Τούτο επιδείνωσε γενικώς τις συνθήκες του αγώνος των Κ/Σ στο ΒΙΤΣΙ, οι οποίοι έτσι έστρεψαν όλες τις ελπίδες τους προς την ΑΛΒΑΝΙΑ, με την οποία επεδίωκαν να τηρήσουν, πάση θυσία, ανοικτές τις οδούς επικοινωνίας για ανεφοδιασμό, περίθαλψη ή και διαφυγή.

 

˜  ΜΑΧΗ ΣΤΟ ΒΙΤΣΙ

 Επιχειρήσεις στο Βίτσι

     Σχέδια και Διάταξη Κ/Σ

           Διάταξη: Ο κατεχόμενος από τους Κ/Σ χώρος οριζόταν, από το όρος ΒΑΡΝΟΥΝΤΑ, τις ΠΡΕΣΠΕΣ, την ΙΕΡΟΠΗΓΗ, την ΚΟΥΛΑ και το όρος ΒΕΡΝΟ (Βίτσι). Στη περιοχή αυτή, είχαν αναπτύξει μία δύναμη 7.500 με 8.000 άνδρες.

           Σχέδια: Το Σχέδιο των Κ/Σ προέβλεπε εξασφάλιση του ελευθέρου χώρου του ΒΙΤΣΙ, με ισχυρά κατοχή των ορεινών συγκροτημάτων ΒΑΡΝΟΥΣ-ΒΙΤΣΙ-ΜΑΛΙ ΜΑΔΙ, που τον περιβάλλουν, για φθορά των εχθρικών δυνάμεων και καταστροφή αυτών.

 

     Σχέδια και Διάταξη Ε.Δ.

             Διάταξη:  Οι Ε.Δ., υπό το Β΄ΣΣ (Στρατηγείο στο ΔΙΣΠΗΛΙΟ Καστοριάς), είχε Γενική Διάταξη, από ΦΛΩΡΙΝΑ προς ΚΑΣΤΟΡΙΑ και μέχρι ΑΛΒΑΝΙΚΩΝ Συνόρων, με 4 Μεραρχίες Πεζικού (ΙΙ, ΙΧ, Χ και ΧΙ), 1 Μεραρχία Καταδρομών και διάφορες βοηθητικές και μονάδες υποστηρίξεως.

             Σχέδια: Το Σχέδιο των Ε.Δ. προέβλεπε 4 φάσεις, ως ακολούθως:

– Φάση 1η: Κατάληψη ΠΟΛΕΝΑΤΑΣ.

– Φάση 2α:  Διείσδυση την νύχτα και κατάληψη των ΜΠΑΡΟ-ΛΕΣΙΤΣ-ΤΣΟΥΚΑ.

– Φάση 3η: Καταδίωξη των Κ/Σ προς ΒΑΡΜΠΑ-ΚΟΡΜΠΕΤΣΙ και αποκοπή των 2 οδών (ΙΕΡΟΠΗΓΗ – ΛΑΙΜΟΣ), για απαγόρευση διαφυγής των Κ/Σ προς ΑΛΒΑΝΙΑ

– Φάση 4η: Εκκαθάριση Χερσονήσου ΠΥΞΟΥ.

 

       Διεξαγωγή της Μάχης

Η όλη ενέργεια, με κάποιες καθυστερήσεις, αλλά και τολμηρές ενέργειες Μονάδων Καταδρομών και Πεζικού πέτυχε. Στις 15 Αυγούστου ολόκληρη η τοποθεσία του ΒΙΤΣΙ, περιήλθε στα χέρια των Ε.Δ. Μέσα σε 5 ημέρες η θέληση του Έλληνα κατέρριψε τις τόσες ελπίδες των Κ/Σ οι οποίοι πίστευαν  ότι «Ο εχθρός δεν θα περάσει από το ΒΙΤΣΙ»

 

          Απώλειες

α.  Ε.Δ.: Νεκροί: Αξιωματικοί 22,  Οπλίτες 94

β.  Κ/Σ:  Νεκροί 1182

 

˜  ΜΑΧΗ ΣΤΟΝ ΓΡΑΜΜΟ 

Επιχειρήσεις στον Γράμμο

        Σχέδια και Διάταξη Κ/Σ

             Σχέδια:  Άμυνα με όλες τις δυνάμεις τους, διότι απώλεια του ΓΡΑΜΜΟΥ, θα σήμαινε και την οριστική ήττα τους. Σε περίπτωση δυσμενούς εξελίξεως διαφυγή προς την ΑΛΒΑΝΙΑ. Η δύναμή τους ήταν 2 Μεραρχίες (συνολικά περίπου 8.000), αλλά μειωμένης συνθέσεως, με την διάταξη που φαίνεται στο Σχεδιάγραμμα.

 

Σχέδια και Διάταξη Εθνικού Στρατού: Η καταστροφή των Κ/Σ και η παρεμπόδιση διαφυγής τους στην ΑΛΒΑΝΙΑ. Ο Ε.Σ. διέθετε 4 Μεραρχίες Πεζικού ( I, VIII, IX και XV) την ΙΙΙ Μεραρχία Καταδρομών και άλλες βοηθητικές μονάδες και μονάδες υποστηρίξεως.

 

Διεξαγωγή της Μάχης

             Η επίθεση των Ε.Δ. εκδηλώθηκε την νύχτα της 24 προς 25 Αυγούστου, χωρίς αποτέλεσμα. Στην συνέχεια και ενώ οι άλλες Μεραρχίες απασχολούσαν του συμμορίτες η ΙΧ Μεραρχία, ενήργησε υπερκερωτικό ελιγμό κινουμένη κατά μήκος των Ελληνοαλβανικών συνόρων. Η κίνηση αυτή πέτυχε τον απόλυτο αιφνιδιασμό των Κ/Σ και έκτοτε άρχισαν να αντιδρούν με σπασμωδικές κινήσεις και αποφάσεις. Τελικώς και από της 27 έως 30 Αυγούστου ο αγώνας συνεχίζεται με την  πλάστιγγα να γέρνει πλέον φανερά υπέρ των Ε.Δ. Στο γεγονός αυτό, συνέβαλε κυρίως ο αγώνας 2 Ταξιαρχιών της ΙΧ Μεραρχίας. Στις 28 οι Κ/Σ εγκαταλείπουν κάθε προσπάθεια και συμπτύσσονται νοτίως της κυρίας κορυφογραμμής του ΓΡΑΜΜΟΥ, προς την Διάβαση ΜΠΑΡΑ.

Στις 29 Αυγούστου του 1949 και ο ΓΡΑΜΜΟΣ καταλαμβάνεται από τις Ε.Δ. και ο Συμμοριτοπόλεμος περνάει στην ιστορία ως μία από τις μελανότερες από πλευράς ΚΚΕ και ως μία από τις λαμπρότερες, από πλευράς του Εθνικού Στρατο.

 

          Απώλειες

α.  Ε.Δ.: Νεκροί: Αξιωματικοί 22,  Οπλίτες 94

Τραυματίες: Αξιωματικοί 107, Οπλίτες 1345

β.  Κ/Σ:  Νεκροί 922, συλληφθέντες 765 και παραδοθέντες 179.

Χ.Μ.

  * Τα Σχεδιαγράμματα είναι από την «Μεγάλη Στρατιωτική,
Ναυτική, Αεροπορική Εγκυκλοπαίδεια των «Στρατηγικών Εκδόσεων».

(Δημοσιεύθηκε στο φ.214 της Εθνικής Εφημερίδος ΕΜΠΡΟΣ)

Ο ελληνορωσικός πολιτιστικός δεσμός ΜΕΡΟΣ ΛΕ’

 

russia

Για τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, στυλοβάτη της Ησυχαστικής ιεράς παραδόσεως, που διεπότισεν το Βυζάντιον και την Ρωσία, αλλά  και γενικότερον για την Ορθόδοξο θεολογία, η θεία απλότης δεν δύναται να θεμελιωθεί επί της θεωρίας της απλής «ουσίας». To σημείον από το οποίον εκκινεί η Ορθόδοξος θεολογία, δεν είναι η ουσία αλλά η Τριάς των θείων Προσώπων, η οποία είναι εξόχως απλή παρά την διάκριση μεταξύ φύσεως και προσώπων, αλλά και των προσώπων μεταξύ τους.

Η απλότης αυτή δεν αποκλείει την διάκριση, αλλά αποκλείει τον μερισμόν, την διαίρεση του θείου. Γράφει σχετικώς ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς: «Αυτή η λαμπρότης και η θεοποιός ενέργεια του Θεού, στην οποίαν όσοι μετέχουν θεώνονται, είναι μια θεία χάρις, αλλ’ όχι η φύση του Θεού. Όχι επειδή απουσιάζει από όσους έχουν την χάρη, όπως φλυαρούν συκοφαντικώς οι αντίθετοι – διότι η φύση του Θεού είναι παντού – αλλά επειδή δεν μετέχεται, καθώς, όπως προείπαμε, ουδέν κτίσμα υπάρχει που θα ημπορούσε να γίνει μέτοχον Αυτής. Και η θεία ενέργεια και χάρη του Πνεύματος, ενώ είναι παντού παρούσα και αχώριστη από Αυτό, για εκείνους οι οποίοι λόγω ακαθαρσίας δεν είναι δεκτικοί είναι αμέθεκτος ωσάν να ήταν απούσα. Όπως δηλαδή οι απεικονίσεις προσώπων δεν γίνονται επάνω σε όλες τις ύλες, αλλά επάνω σ’ εκείνες που έχουν κάποια λειότητα και διαφάνεια, έτσι και η ενέργεια του Πνεύματος δεν επέρχεται σε όλες τις ψυχές, αλλά σ’ εκείνες που δεν έχουν καμιά δολιότητα ή διαστροφή».

Και  συνεχίζει : «Όπως το φως του ηλίου είναι αχώριστον από τις ακτίνες του και από την θερμότητα που μεταδίδεται με αυτές, αλλά για όσους απ’ αυτούς που το δέχονται είναι τυφλοί, το φως είναι αμέθεκτο και μόνον η μέσω των ακτίνων θερμότης γίνεται αντιληπτή, αφού είναι παντελώς αδύνατον να αντιληφθούν το φως όσοι στερούνται των οφθαλμών τους, έτσι και πολύ περισσότερον, απ’ όσους δέχονται την θεία λαμπρότητα ουδείς ημπορεί να μεθέξει της θείας ουσίας. Διότι δεν υπάρχει απολύτως κανένα κτίσμα το οποίον να έχει δύναμη δεκτική της φύσεως του Δημιουργού. Ο  ίδιος ο Θεός είναι “μέσα στον εαυτόν Του”, αφού οι τρεις θείες υποστάσεις συμφύονται και αλληλοσυνέχονται αϊδίως και περιχωρούνται ασυγχύτως η μια εντός της άλλης. Επιπλέον ο Θεός είναι εντός του παντός, και το παν είναι εντός του Θεού, ο Θεός ως Αυτός που συνέχει, και το παν ως αυτό που συνέχεται από τον Θεόν. Επομένως, τα πάντα μετέχουν στην συνεκτική ενέργεια του Θεού, αλλ’ όχι στην ουσίαν Του. Γι’ αυτό και οι θεολόγοι λέγουν πως είναι ενέργεια του Θεού το ότι Αυτός είναι πανταχού παρών».

Η διάκριση μεταξύ θείας ουσίας και θείων ενεργειών δεν αποτελεί μιαν αφηρημένη σύλληψη, αλλά μια ουσιώδη και  καθοριστική θρησκευτική πραγματικότητα.  Επ’ αυτής εδράζεται η δυνατότης του ανθρώπου να σχετισθεί προσωπικώς με τον Θεό και κυριολεκτικώς να «Θεωθεί». Οι άκτιστες ενέργειες του Θεού, δια της εκλύσεως και προόδου τους, δηλώνουν μια άρρητο διάκριση: ότι «ο Θεός δεν υπόκειται στην ουσίαν Του» και συγχρόνως, επειδή οι ενέργειες είναι αχώριστες αυτής του της ουσίας (είναι δηλαδή «φυσικές ενέργειες» του Θεού), μαρτυρούν περί της ενότητος του απολύτως απλού Είναι του Θεού.

Από την «άλλην πλευρά» (altera pars), οι θεολόγοι αντίπαλοι του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, οι οποίοι ηκολούθησαν αυστηρώς την σχολαστική παράδοση της Δύσεως, θεωρούσαν μυχίως και ακλονήτως ότι τουναντίον η πραγματική διάκριση μεταξύ θείας ουσίας και θείων ενεργειών, προσβάλλει πυρηνικώς την ίδια την απλότητα του Θεού και κατηγορούσαν εμπαθώς τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά για διθεϊσμό ή και πολυθεϊσμό. Οι εν λόγω θεολόγοι – λίαν απομεμακρυσμένοι από την Ανατολική Ορθόδοξο αποφατική θεολογία και βαθέως επηρεασμένοι από την σκέψη του Θωμά Ακινάτη – αντέτειναν στην Παλαμική θεολογία μιαν αντίληψη περί Θεού η οποία σχημάτιζε περί Αυτού κατ’ αρχάς μια ουσία απλή, εντός της οποίας οι υποστάσεις λάμβαναν τον χαρακτήρα των σχέσεων της ουσίας. [Ο Θωμάς Ακινάτης, (Thomas Aquinas, 1225 –1274), γνωστός και ως Αγγελικός Διδάσκαλος (Doctor Angelicus) ή Παγκόσμιος Διδάσκαλος (Doctor Universalis) ήταν Ιταλός ιερέας της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στο Τάγμα των Δομινικανών, καθώς και σημαντικός φιλόσοφος και θεολόγος, εκπρόσωπος της σχολής του σχολαστικισμού. Υπήρξεν ο σημαντικότερος υποστηρικτής της φυσικής θεολογίας και ο «πατήρ» της Θωμιστικής σχολής φιλοσοφίας και θεολογίας, η οποία αποτέλεσε επί μακρόν την κύρια φιλοσοφική προσέγγιση της Καθολικής Εκκλησίας. Η επιρροή του στην Δυτική σκέψη είναι σημαντική, καθώς είναι ένας εκ των βοηθούντων στην πρόσληψη του Αριστοτελισμού από την Χριστιανική Ευρώπη, συγχωνεύων την χριστιανική θεολογία με την αριστοτελική φιλοσοφία σε αυτό που ονομάζουμε «χριστιανικό αριστοτελισμό». Η σπουδαιοτέρα συνέπεια της διδασκαλίας του είναι, ότι προσεπάθησε να συγκεράσει την Πίστη με τον Λόγο και έστρεψε τους θεολόγους στην μελέτη των έργων του Αριστοτέλους, ώστε να μάθουν να χρησιμοποιούν αυστηρές επιστημονικές μεθόδους, απορρέουσες από την μελέτη του φυσικού κόσμου, προκειμένου να εξηγήσουν τα μυστήρια της Αποκάλυψης. Ο Ακινάτης θεωρείται στην Καθολική Εκκλησία ως «αρχετυπικός διδάσκαλος» για εκείνους που μελετούν για το χρίσμα της ιεροσύνης.]

Η σχολαστική αντίληψη περί Θεού δεν ημπορεί να παραδεχθεί ένα ον ως Θεό αν αυτό το ον δεν είναι η ουσία του Θεού καθαυτήν. Ήτοι στο πλαίσιον της σχολαστικής σκέψεως, «ο Θεός προσδιορίζεται από την ουσία Του». Συνεπώς, απολύτως επηρεασμένοι από τον Σχολαστικισμό, οι αντίπαλοι του Παλαμά θεολόγοι, όπως ο Καλαβρός μοναχός Βαρλαάμ και ο Ακίνδυνος (ο μεταφραστής της Θωμιστικής θεολογίας στα ελληνικά), υπεστήριζαν ότι οι θείες ενέργειες ήσαν ή αυτή ταύτη η ίδια η θεία ουσία – ή αποτέλεσμα των εξωτερικών εκδηλώσεων της ουσίας, δηλαδή ήσαν «κτιστά αποτελέσματα», τα οποία έχουν ως αιτία τους την ουσία.

Απαντών ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς έθεσε τους Θωμιστές εμπρός στο ακόλουθο δίλημμα: Μια θέση θα ήταν να παραδεχθούν την διάκριση μεταξύ ουσίας και ενεργειών, αλλά επειδή η φιλοσοφική τους προσέγγιση προς τον Θεό εβασίζετο στην αρχή ότι «άκτιστη είναι μόνον η θεία ουσία», οι θείες ενέργειες, ως διακεκριμένες από την ουσία, θα απέβαιναν κτιστές. Οπότε το φως της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού και γενικώς η «Θεία Χάρις» ως ενέργειες έπρεπε να θεωρηθούν ως κτίσματα. Η εναλλακτική θέση θα ήταν να αρνηθούν την διάκριση ουσίας και ενεργειών, συνεπώς, αφού ο άνθρωπος ημπορεί να μετέχει στις θείες ενέργειες, θα ηναγκάζοντο να ταυτίσουν το «άκτιστον» με το «κτιστόν», το «αμέθεκτον» με το «μεθεκτόν», την ουσία με τη χάρη.

Όμως αμφότερες οι προαναφερθείσες εναλλακτικές θέσεις, τελικώς αναιρούν την δυνατότητα της κυριολεκτικής «Θεώσεως του ανθρώπου», περιορίζουσες την Εκκλησιαστική Εμπειρία και την εν γένει θρησκευτικότητα σ’ έναν πεπερασμένο και εκκοσμικευτικό τύπο ηθικής καλλιεργείας του ανθρώπου. Επίσης διαχωρίζουν ριζικώς τον Θεόν από τον Κόσμο, περιορίζουσες τον Θεόν εντός ενός ιερού «επουρανίου»  κόσμου και θεωρούσες τον «ενθάδε κόσμον», την Κτίση, ως a priori βέβηλο και προσφυώς διαθέσιμον για χρησιμοθηρική εκμετάλλευση.

Για την Ορθόδοξο θεολογία, οι ενέργειες δηλώνουν μιαν «εξωτερική φανέρωση» της Τριάδος, φανέρωση η οποία δεν ημπορεί να εσωτερικευθεί, δηλαδή να εισαχθεί στο εσωτερικό του θείου Όντος ως φυσικός Αυτού προσδιορισμός. Συνεπώς όταν λέγεται ότι ο Θεός είναι Αγάπη, Δικαιοσύνη, Σοφία, Ζωή, κ.ο.κ., εννοούνται οι  ενέργειες, οι οποίες είναι μεν «φυσικές εκδηλώσεις», αχώριστες της θείας ουσίας, αλλά εκτός αυτού τούτου του «Είναι» της Τριάδος.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΙΤΗΣ

(φ.208)

13310584_1602833963362312_6358919857200788507_n

Ευαγόρας Παλλικαρίδης (26 Φεβρουαρίου 1938-14 Μαρτίου 1957)

 

Του Βαγόρη

Εψές πουρνό μεσάνυχτα στης φυλακής τη μάντρα

μες στης κρεμάλας τη θελιά σπαρτάραγε ο Βαγόρας.

Σπαρτάρησε, ξεψύχησε, δεν τ’ άκουσε κανένας.

Η μάνα του ήταν μακριά, ο κύρης του δεμένος,

οι νιοι συμμαθητάδες του μαύρο όνειρο δεν είδαν,

η νια που τον ορμήνευε δεν άκ’σε νυχτοπούλι.

Εψές πουρνό μεσάνυχτα θάψαν τον Ευαγόρα.

Σήμερα Σάββατο ταχιά όλη η ζωή σαν πρώτα.

Ετούτος πάει στο μαγαζί, εκείνος πάει στον κάμπο,

ψηλώνει ο χτίστης εκκλησιά, πανί απλώνει ο ναύτης,

και στο σκολειόν ο μαθητής συλλογισμένος πάει.

Χτυπά κουδούνι, μπαίνουνε στην τάξη του ο καθένας.

Μπαίνει κι η πρώτη η άταχτη κι η τρίτη που διαβάζει,

μπαίνει κι η πέμπτη αμίλητη, η τάξη του Ευαγόρα.

– Παρόντες όλοι;

– Κύριε, ο Ευαγόρας λείπει.

– Παρόντες, λέει ο δάσκαλος · και με φωνή που τρέμει:

– Σήκω, Βαγόρη, να μας πεις ελληνική ιστορία.

Ο δίπλα, ο πίσω, ο μπροστά, βουβοί και δακρυσμένοι,

αναρωτιούνται στην αρχή, ώσπου η σιωπή τους κάμνει

να πέσουν μ’ αναφιλητά ετούτοι κι όλη η τάξη.

– Παλληκαρίδη, άριστα, Βαγόρα, πάντα πρώτος,

στους πρώτους πρώτος, άγγελε πατρίδας δοξασμένης,

συ, που μέχρι χθες της μάνας σου ελπίδα κι αποκούμπι

και του σχολειού μας σήμερα Δευτέρα Παρουσία.

Τα ‘πε κι απλώθηκε σιωπή πα ‘στα κλαμένα νιάτα,

που μπρούμυτα γεμίζανε της τάξης τα θρανία,

έξω απ’ εκείνο τ’ αδειανό, παντοτινά γεμάτο.

 

 

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑