Αναζήτηση

Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ

Εβδομαδιαία εθνική εφημερίδα

Κατηγορία

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Σαρακοστή – Το νόημα της νηστείας

Σαρακοστή - Το νόημα της νηστείας

 

Αρχίζει σήμερα η περίοδος της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, η οποία διαρκεί από την Καθαρά Δευτέρα μέχρι και την Παρασκευή πριν από το Σάββατο του Λαζάρου. Ονομάζεται «Μεγάλη» όχι λόγω της μεγάλης της διάρκειας, αλλά για να τονιστεί η σημασία της στην προετοιμασία μας για την Μεγάλη Εβδομάδα και τη συμμετοχή μας στα πάθη και την Ανάσταση του Χριστού. Είναι ένα πνευματικό ταξίδι με προορισμό την «εορτή των εορτών», την Λαμπρή. Αρχικά, το νόημά της εκτός από αυτήν την πνευματική εγρήγορση, ήταν ταυτισμένο με την προετοιμασία των κατηχουμένων για το βάπτισμά τους κατά τη νύκτα του Μ. Σαββάτου, στην πασχαλινή Θεία Λειτουργία.

Η λέξη νηστεία προέρχεται από το αρνητικό «νη» και το «εσθίω» και σημαίνει απέχω από την τροφή. Όταν νηστεύουμε όμως, δεν σημαίνει μόνο ότι απέχουμε από κάποιες τροφές. Το σημαντικότερο μέρος της νηστείας είναι το πνευματικό. Ο Μέγας Βασίλειος διδάσκει: «Mην περιορίζεις όμως το καλό της νηστείας μόνο στην αποχή από το φαγητό. Γιατί πραγματική νηστεία είναι μόνο να μην κάνεις τίποτε άδικο. Να λύνεις κάθε δεσμό αδικίας. Συγχώρησε τον πλησίον σου για το κακό που σου έκανε και ξέχασε αυτά πού σου χρωστάει. Κρέας δεν τρως αλλά κατασπαράζεις τον αδελφό σου. Μολονότι εγκρατεύεσαι στο κρασί δεν εγκρατεύεσαι στις κακολογίες».

Στόχος μας είναι να βελτιωθούμε ως άνθρωποι, να καθαρίσουμε την ψυχή μας από τα πάθη, να ενισχυθούμε στον αγώνα για την απόκτηση της αρετής. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η τήρηση της νηστείας στην εποχή μας που χαρακτηρίζεται από την ασυδοσία, τον καταναλωτισμό, την γαστριμαργία, την φιληδονία, πάθη που αποχαυνώνουν τον σύγχρονο άνθρωπο. Φυσικά η λήψη τροφής δεν είναι αμαρτία. Πρόκειται για εκούσια στέρηση που απαιτεί ψυχικό σθένος, ισχυρή θέληση και αγωνιστική διάθεση. Άλλωστε, έχει αποδειχθεί με επιστημονικές μελέτες, ότι η νηστεία με τρόπο που περιλαμβάνει βασικά στοιχεία της ελληνικής μεσογειακής διατροφής, μπορεί να λύσει πολλά προβλήματα υγείας. Όμως η Εκκλησία δίνει στη νηστεία θεολογικό νόημα. Δεν πρόκειται μόνο για την υγεία του σώματος αλλά κυρίως για την υγεία της ψυχής.

Η νηστεία, για τους ορθόδοξους χριστιανούς, μας ελευθερώνει από την ολοκληρωτική εξάρτηση από την τροφή, την ύλη και την αμαρτία. Η αληθινή νηστεία συνοδεύεται από την αγάπη για τους συνανθρώπους μας και την ελεημοσύνη. Η διατροφή μας γίνεται πιο απλή και τα χρήματα που εξοικονομούμε τα προσφέρουμε στους φτωχούς. Η περίοδος της Μεγάλης Σαρακοστής είναι περίοδος μετανοίας και πνευματικού αγώνα. Καταβάλλεται μια προσπάθεια να ασχοληθούμε με τον εαυτό μας περισσότερο πνευματικά και όχι εγωιστικά. Είναι περίοδος περισυλλογής, αυτοσυγκέντρωσης και αυτοελέγχου. Είναι μια πορεία, ένας τρόπος που οδηγεί στην αυτοπειθαρχία και, με την βοήθεια της προσευχής, σε ψυχική αφύπνιση. Όλες οι ακολουθίες της Εκκλησίας μας προσπαθούν να μας εντάξουν σ’ αυτό το κλίμα της μετάνοιας και του πνευματικού αγώνα.

Ταυτόχρονα είναι περίοδος «χαρμολύπης» όπως λένε οι πατέρες της Εκκλησίας. «Είναι η χαρά της Λαμπρής, είναι η είσοδος στη δόξα της Βασιλείας. Είναι αυτό το όραμα, η πρόγευση του Πάσχα που κάνει τη λύπη της Μεγάλης Σαρακοστής χαρά, φως, και την δική μας προσπάθεια μια πνευματική άνοιξη», όπως λέει ο π. Αλέξανδρος Σμέμαν. Η Μεγάλη Σαρακοστή είναι μια ευκαιρία εσωτερικής αναζήτησης, εμβάθυνσης και αλλαγής. Για να αλλάξουμε τις εξωτερικές συνθήκες, για να πετύχουμε το καλύτερο για τους γύρω μας και την πατρίδα μας, πρέπει η αλλαγή να ξεκινήσει από μέσα μας. Μεταμορφώνοντας κανείς τον εαυτό του προς το καλύτερο, μπορεί να ξεκινήσει για να αλλάξει τον κόσμο.

Ας προετοιμαστούμε, λοιπόν, και εμείς σωματικά και πνευματικά, ώστε να υποδεχτούμε την Ανάσταση του Χριστού. «Νηστεύσωμεν νηστεία δεκτήν, ευάρεστον τω Κυρίω, αληθής νηστεία, η των κακών αλλοτρίωσις, εγκράτεια γλώσσης, θυμού αποχή, επιθυμιών χωρισμός, καταλαλιάς, ψεύδους και επιορκίας. Η τούτων ένδεια, νηστεία εστίν αληθής και ευπρόσδεκτος».

Ιουστίνη Μ.

(φ. 86)

 

Ο ελληνορωσικός πολιτιστικός δεσμός

%cf%87%cf%89%cf%81%ce%af%cf%82-%cf%84%ce%af%cf%84%ce%bb%ce%bf

ΜΕΡΟΣ ΣΤ’

Χρείαι ιστορικής σαφηνείας και ηθικής αρτιότητος, ερευνούντες το πολυσύνθετον «ύφασμα» των προφανών αλλά και ενίοτε συγκεκαλυμμένων διαχρονικών ελληνορωσικών διασυνδέσεων  οφείλουμε να μνημονεύσουμε μιαν ακόμη μεγάλη ηγετική προσωπικότητα, τον Αυτοκράτορα Ιωάννη Καντακουζηνό. Αυτός σε ολόκληρο την ζωή του υπήρξε καλός φίλος με τον Πατριάρχη Φιλόθεο και πιθανότατα εγνώριζε προσωπικώς και τον Μητροπολίτη Κυπριανό. Όπως ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς ήταν ο μεγαλύτερος θεολόγος της εποχής και ο Πατριάρχης Φιλόθεος ο Κόκκινος, ο πλέον δραστήριος εκλαϊκευτής των ιδεών του, αναλόγως ο Αυτοκράτωρ Ιωάννης Καντακουζηνός υπήρξεν ο διορατικότερος πολιτικός της εποχής του. Έχων κατανοήσει πολύ καλώς την πολυεπίπεδο σοβαρότητα της βαρβαρικής απειλής των Οθωμανών, κατέβαλε πρώτος άοκνες προσπάθειες να οργανώσει όλα τα ορθόδοξα κράτη σε ενιαίο μέτωπο κατά της απειλής αυτής, υπήρξεν δε ο πρώτος από τους βυζαντινούς Αυτοκράτορες ο οποίος επεδίωξε την σύναψη ουσιαστικών σχέσεων με την μοσχοβιτική Ρωσία.

Συμμετέχων ενεργώς στην διακυβέρνηση της Αυτοκρατορίας επί  περισσότερα των  25  έτη, εστεμμένος δε Αυτοκράτωρ μόλις επί επτά, ο Ιωάννης Καντακουζηνός αποτελεί μιαν ιδιαιτέρως σημαντική μορφή μεταξύ των  Βυζαντινών ηγετών. Αξιωθείς με πλείστα των απαιτουμένων για έναν άξιο Αυτοκράτορα προσόντων, ευρέθη να κρατεί τα ηνία του κράτους υπό δυσμενέστατες διεθνείς συγκυρίες, όπου πιθανότατα άλλος, ολιγότερον ικανός, να μην είχε καταφέρει την σωτηρία της Αυτοκρατορίας.

Κατά τις ημέρες της βασιλείας του Καντακουζηνού, εξέσπασε και η «ησυχαστική διαμάχη», η οποία εδίχασε τον ορθόδοξο λαό και κλήρο. Κυρίαρχοι αντίπαλοι στην έριδα αυτή, ευρέθησαν ο Γρηγόριος Παλαμάς από την πλευρά των Ησυχαστών και ο μέγας Νικηφόρος Γρηγοράς, ο «πολυμαθέστατος» από τους εναντίους (ιστορικός συγγραφεύς, δεινός λόγιος, θεολόγος, ανυπέρβλητος ρήτωρ, επίσης δε σπουδαίος μαθηματικός και αστρονόμος). Η έρις αυτή, αν και βαθύτατα θεωρητική, απετέλεσε ιδιαιτέρως σημαντικό πρόβλημα που προσετέθη στα λοιπά δεινά του κράτους, αφού «εδηλητηρίασεν» επωδύνως την κοινωνική ειρήνη επί πολλά έτη. Κατά την υπερχιλιόχρονο βυζαντινή παράδοση, ο ίδιος ο Αυτοκράτωρ εκλήθη να αντιμετωπίσει το θέμα, με την σύγκλιση 4 διαδοχικών συνοδικών συμβουλίων και τελική έκβαση την δικαίωση του ησυχαστικού κινήματος το 1349. (Σημειωτέον ότι μετά και την θεσμική αναγνώριση του ησυχασμού από την σύνοδο του 1351, ο Γρηγοράς ηρνήθη να συμβιβασθεί και παρέμεινε, ουσιαστικώς, έγκλειστος εντός μονής επί διετία).

Σημειωτέον ότι, ο Αυτοκράτωρ Ιωάννης Καντακουζηνός και ο Πατριάρχης Φιλόθεος, κατέβαλαν κάθε δυνατή προσπάθεια για την ενότητα του «Ορθοδόξου Κόσμου» («Οπΰβξρλΰβνϋι μθπ»), πολιτική και εκκλησιαστική, βεβαίως δε και για την ένωση του Ρωσικού Κράτους και την αναγνώριση της αυθεντίας -εκκλησιαστικής και πολιτικής- της Μόσχας, στο υπό νέα μορφή αυτό Κράτος. Στο πλαίσιον αυτών των προσπαθειών ενετάχθη λίαν ενεργώς και ο μέλλων διάσημος Μητροπολίτης Μόσχας, Κιέβου και πάσης Ρωσίας, Κυπριανός, επίσης διαπρύσιος απολογητής της πανορθοδόξου συνεννοήσεως.

Ο Μητροπολίτης Μόσχας και Κολόμνας Μακάριος (Μιχαήλ Πέτροβιτς Μπουλγάκωφ / 1816-1882), μέλος της «Ρωσικής Ακαδημίας των Επιστημών»  στον πέμπτο τόμο του δωδεκατόμου βιβλίου του «Ιστορία της Ρωσικής Εκκλησίας» («Θρςξπθ Πσρρκξι Φεπκβθ») (Γ’ επανέκδοση, 1995, Μόσχα, σελίς 269)  αναφέρει τα εξής αξιοπρόσεκτα για τον Κυπριανό: «Άνδρας με πάσα σωφροσύνη και θείο νου, μάλιστα πολυσχιδής προσωπικότης με πολλές γνώσεις. Διαρκώς προσεπάθει να διδάσκει τον λαόν με φόβον Θεού και με τις πρωτότυπες και εμπνευσμένες ομιλίες του επροξένει σε όλους μεγάλην ευχαρίστηση. Αγαπούσε την ησυχία και συχνάκις απεμονούτο στο χωρίο Γκολενίστεβο. Εκεί, στα ήσυχα μέρη μεταξύ των δύο ποταμών Σετούν  και Ραμένσκα, αλληλοδιαπλεκομένων εντός των δασών, παρεδίδετο σε θεωρία, μελέτη του θείου λόγου, και συνέγραφε. Εγνώριζε άριστα τους εκκλησιαστικούς κανόνες, ήταν ζηλωτής της λειτουργικής τάξεως και μετέφρασε από τα ελληνικά εκκλησιαστικές ακολουθίες και την Θεία λειτουργία».

Στην Ρωσία κατά την διάρκεια της σκοταδιστικής «Ταταροκρατίας», (την περίοδο υπό τον ζυγό των Τατάρων), επήλθαν πολλές πολιτικοκοινωνικές, πολιτιστικές και πνευματικές διαφοροποιήσεις, ιδίως δε περί τα μέσα του 14ου αιώνος δεν υπήρξεν αληθές ίχνος ουσιώδους πολιτισμικής ζωής. [Παλαιότερον «Τάταροι» απεκαλούντο από τους Ρώσους όλοι οι Μογγόλοι, από το όνομα «Τατά» – μίας των αρχαίων μογγολικών  φυλών, από την οποίαν εκατήγετο ο Τζένγκις Χαν -. Αργότερον ο όρος εχρησιμοποιήθη καταχρηστικώς για να περιγράψει όλα τα μογγολικά ή τουρκικά και ισλαμικά φύλα της Ρωσίας (π.χ. Πετσενέγοι, Τσετσένοι, Μπασκίροι)].

Η κλιμακουμένη κυριαρχία των Τατάρων, δηλαδή των μογγολικών φύλων που εισήλασαν από την Ανατολή στα ρωσικά εδάφη (1237-1242), εξεκίνησε  με την τρομερά ερήμωση της Κριμαίας στα μέσα του 1238 και την παντελή υποταγή της Μορδοβίας  από τον Μπατού Χαν. Τον χειμώνα του 1239 η ορδή του Μπατού ελεηλάτησε το Τσέρνιγκοφ  και το Περεγιασλάβ. Μετά πολυήμερο πολιορκία, η ταταρομογγολική ορδή   εξεπόρθησε το Κίεβο στις 6 Δεκεμβρίου του 1240. Παρά την αποφασιστική αντίσταση του Δανιήλ της Γαλικίας (Ντανήλο Γκαλίτσκι)  ο Μπατού Χαν κατόρθωσε επίσης να καταλάβει τις δύο μεγάλες  πόλεις  Χαλύτς  και  Βολοντυμύρ – Βολύνσκι. Ο ταταρικός  στρατός κατέλυσε τα διάφορα νότια και κεντρικά πριγκιπάτα των Ρως, ισοπεδώνων κυριολεκτικώς τις σημαντικότερες πόλεις: Ριαζάν, Κολόμνα, Βλαντίμιρ, Ροστόβ, Ούγκλιτς, Γιάροσλαβλ, Κοστρομά, Κάσιν, Σκνιάτινο, Γκοροντέτς, Περεσλάβλ-Ζαλέσκι, Γιούριεβ-Πόλσκι, Ντμίτροβ, Βολοκολάμσκ, Τορζόκ και  Κοζέλσκ.

Κατόπιν οι Μογγόλοι απεφάσισαν  να «φθάσουν στην τελική θάλασσα» όπου δεν θα ημπορούσαν να προχωρήσουν περισσότερον και εισέβαλαν στην Ουγγαρία και στην Πολωνία. Με μιαν επιχείρηση – αστραπή το 1241 επέρασε «δίκην λαίλαπος» την Ουγγαρία και έφθασε στις πύλες της Βιέννης, αλλά η πολιορκία της πόλεως έληξεν αδόξως, καθώς απέθανεν ο «Μέγας Χαν» Ογκεντέϊ και ο Μπατού έσπευσε στην Κίνα, επιζητών ευκαιρία στην διαδικασία διαδοχής. Έκτοτε η Ορδή απεσύρθη ανατολικώς των Καρπαθίων και δεν εδοκίμασε πάλιν να κινηθεί δυτικότερον.

Το 1242, υπήρξε λίαν κρίσιμον έτος  στην ρωσική  ιστορία : Τότε ο περίφημος Αλέξανδρος Γιαροσλάβιτς «Νιέφσκι», Άγιος της Ρωσικής Εκκλησίας και ηγέτης της Δημοκρατίας του Νόβγκοροντ (και κατόπιν ολοκλήρου της Ρωσίας), εσταμάτησε την προς ανατολάς επέκταση  των Τευτόνων Ιπποτών στην «Μάχη των Πάγων» επί της λίμνης Πέϊπους. Επίσης o ηγεμών της Χρυσής Ορδής, αφότου απέτυχε να καταστεί γίνει ο νέος Μέγας Χαν των Μογγόλων, ο Μπατού ίδρυσε την πόλη Σαράϊ (στα εδάφη του σημερινού Αστρακάν – Κάτω Βόλγα) ως πρωτεύουσά του, σηματοδοτών την αυτονόμηση του κράτους του από την συνολική μογγολική επικράτεια.

Μετά την εκδίωξη των Τευτόνων, ο Αλέξανδρος Νιέφσκι έχων εδραιώσει την θέση του προσεκλήθη από τον Πάπα της Ρώμης να αναλάβει εκστρατεία κατά των αλλοθρήσκων Τατάρων της Χρυσής Ορδής. Η απάντησή του ήταν αρνητική, αφού ήδη από το προηγούμενο έτος είχε προβεί στην σύναψη μιας ατύπου  συμμαχίας μαζί τους. Ο Νιέφσκι εφοβείτο ότι δεν θα ημπορούσε να κατανικήσει τους Τατάρους, οι οποίοι ολίγον ενωρίτερον είχαν φθάσει μέχρι τις πύλες της Βιέννης, εκτιμών πραγματιστικώς ότι ήταν απλώς ο ηγέτης ενός μικρού κρατιδίου απειλουμένου από Σουηδούς και  Γερμανούς, επομένως δεν ημπορούσε να διατηρεί διαρκώς τρία ανοικτά μέτωπα.

Επίσης οι μνήμες της άλωσης της Βασιλευούσης από τους ρωμαιοκαθολικούς Σταυροφόρους (1204) ήσαν  ακόμη νωπές, οπότε επίστευε ότι ο καθολικισμός αντιπροσώπευε πιθανότατα μεγαλυτέρα απειλή για τον λαό του απ’ ότι οι Τάταροι, ενδιαφερόμενοι μόνον μόνο για την συλλογή φόρου υποτέλειας και αδιάφοροι για προσάρτηση ή αλλαγή θρησκείας των Ρώσων. Έτσι προετίμησε να εξευμενίζει τους Τατάρους διά της πληρωμής φόρου υποτελείας. Με αυτόν τον τρόπο ήθελε να κρατήσει τις ρωσικές περιοχές ανέπαφες από την κτηνώδη και αφανιστική μανία του ταταρικού στρατού, ελπίζων σε ωριμότερες μελλοντικές συνθήκες διεκδικήσεως πλήρους ανεξαρτησίας. Έτσι  τελικώς συνεργάσθηκε με την Χρυσή Ορδή, ενώ. υπήρξαν και περιπτώσεις στις οποίες  ο ίδιος έπεισε ρωσικά κρατίδια να συνεχίσουν να πληρώνουν το φόρο υποτέλειας αντί να εξεγερθούν. Μάλιστα διήρχετο μεγάλα διαστήματα στην ταταρική πρωτεύουσα το Σαράϊ,  ενώ διετήρησε βαθεία φιλία με τον Τάταρο Πρίγκηπα Σαρτάκ (τον υιό και διάδοχο του Μπατού Χαν), αδελφοποιητό του από το 1241.

Γιάννης Πετρίτης

(Φ. 179)

Ο ελληνορωσικός πολιτιστικός δεσμός

Χωρίς τίτλο.jpg

ΜΕΡΟΣ Γ’

Κατά το δεύτερον ήμισυ του 10ου  και στις αρχές του 11ου μ.Χ. αιώνος, (980-1015) ο Πρίγκηψ Βλαντίμιρ Σβιατοσλάβιτς ο A’, ηγεμών του Κιέβου (στην παλαιοσκανδιναβική Valdamarr Sveinaldsson), από την δυναστεία του Ρούρικ, o αποκληθείς και Μέγας, συνήνωσε υπό την εξουσία του ένα μεγάλο μέρος των νοτίων και κεντρικών Ρως, υιοθέτησε δε την Ορθόδοξο χριστιανική πίστη ως επίσημο θρησκεία των Ρως. Ο Βλαντίμιρ εισήγαγε μια νέα ιδεολογία, κοινή για τη βαραγγική άρχουσα τάξη και για τον σλαβικό απλό λαό του κράτους του. Μακροπροθέσμως η κίνηση του αυτή ομογενοποίησε πολιτισμικώς την επικράτεια των Ρως, ενώ ταυτοχρόνως εδημιούργησε λίαν ισχυρούς δεσμούς με την στρατιωτική και οικονομική υπερδύναμη της εποχής, το «Βυζάντιον». Οι δεσμοί αυτοί επεβεβαιώθησαν και με τον γάμο του με την πριγκίπισσα Άννα, αδελφή του Αυτοκράτορος Βασιλείου Β΄ του Βουλγαροκτόνου. Η Ορθόδοξος ρωσική Εκκλησία ηκολούθησε το βυζαντινό ορθόδοξο πρότυπο και με ιδιαιτέρα οξυδέρκεια και δημιουργικότητα, ενεσωμάτωσε σε αυτό προχριστιανικές παραδόσεις που επεβίωναν στην ρωσική λαϊκή ψυχή.

Εμφανέστατα η υιοθέτηση του Ορθοδόξου βυζαντινού Χριστιανισμού από τους Ρως έπαιξε καθοριστικότατο ρόλο στην συνολική διαμόρφωση και ανάπτυξη της ρωσικής σκέψεως και λογοτεχνίας, εσηματοδότησε δε την γενικοτέρα ανάπτυξη των γραμμάτων στην Ρωσία και βεβαίως την υιοθέτηση του «κυριλλικού» αλφαβήτου. Δύο αδελφοί, μοναχοί από την Θεσσαλονίκη, ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος εδημιούργησαν αυτό το αλφάβητο για την λειτουργική ρωσική γλώσσα, το οποίον επηρεάσθηκε από τα γλωσσολογικά πρότυπα της ελληνικής και κατέστη η κοινή γραπτή γλώσσα όλων των Σλάβων Ορθοδόξων Χριστιανών.

Ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος ήσαν παιδιά του ευγενούς και υπευθύνου για τα θέματα της στρατιωτικής διοικήσεως του Βυζαντίου, Λέοντος, εγεννήθησαν και εμεγάλωσαν στην συμβασιλεύουσα της Βυζαντινής αυτοκρατορίας και πρωτεύουσα της Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη, στην ατμόσφαιρα και την ζωή της οποίας εκυριάρχει εντόνως ο Χριστιανισμός.  Και τα δύο αδέλφια ομιλούσαν προφανώς την ελληνική, ενώ εσπούδασαν την σλαβική, την εβραϊκή, την συριακή και την αραβική γλώσσα, πράγμα που τους διευκόλυνε στην μετέπειτα ιερατική διακονία τους.

Ο Μεθόδιος, (815-885) του οποίου το κοσμικόν όνομα ήταν Μιχαήλ, υπήρξε ήταν άνθρωπος της δράσεως και είχε ξεκινήσει σταδιοδρομία στον πολιτικό στίβο. Διορίσθηκε διοικητής της Θεσσαλίας, ενώ αργότερα έγινε μοναχός σε μία μονή στον Όλυμπο. Ο Κύριλλος (827-869), του οποίου το κοσμικό όνομα ήταν Κωνσταντίνος, εσπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έγινε ιερεύς και μετέπειτα έφθασε στον βαθμό του επισκόπου. Εδίδαξε Φιλολογία, Φιλοσοφία και Θεολογία.

Το 863, μετά από αίτημα του Σλάβου ηγεμόνος της Μοραβίας Ραστισλάβου ή Ροστισλάβου, (που έγινε γνωστός και ως Άγιος Ραστισλάβος και ήταν ο δεύτερος κυβερνήτης της Μοραβίας την περίοδο 863 – 870) όταν Αυτοκράτωρ της Βυζαντινής αυτοκρατορίας  ήταν ο Μιχαήλ ο Γ’. Η πρεσβεία του που έφθασε στην Κωνσταντινούπολη υπεγράμμισε επίσης την ανάγκη για «διδασκάλους» που ημπορούν να εργαστούν σε σλαβική γλώσσα. Ο Ραστισλάβος, είχε συγκαλέσει συμβούλιο με τους Μοραβούς άρχοντες και απηύθυνε έκκληση στον Αυτοκράτορα Μιχαήλ, λέγων: «Αν και οι άνθρωποι μας έχουν απορρίψει την λατρεία των ειδώλων και τηρούν χριστιανικό νόμο, δεν έχουμε έναν διδάσκαλο που ημπορεί να εξηγήσει σε εμάς στην γλώσσα μας την αληθινή χριστιανική πίστη, έτσι ώστε άλλες χώρες που προσβλέπουν σε εμάς να μας μιμηθούν. Ως εκ τούτου στείλετέ μας ένα τέτοιον επίσκοπο και διδάσκαλο για το καλό μας και για άλλα καλά ζητήματα του δικαίου». Τότε ο Πατριάρχης Φώτιος επέλεξε τους Μεθόδιο και Κύριλλο, για το δύσκολο έργο του εκχριστιανισμού των Σλάβων.

Οι δύο ιερωμένοι εδέχθησαν με μεγάλη προθυμία και χαρά, θεωρούντες ότι με αυτόν τον τρόπο υπηρετούν το θέλημα του Θεού και θα οδηγήσουν στον «δρόμο της σωτηρίας» τους λαούς των περιοχών που ευρίσκοντο πάνω από τα βόρεια σύνορα της Αυτοκρατορίας. Προκειμένου να διευκολύνουν την προσέγγισή τους προς τους λαούς αυτούς, εχρησιμοποίησαν ένα νέο αλφάβητο, βασισμένο στο ελληνικό, το οποίον ημπορούσε να αποδώσει τους φθόγγους της σλαβικής γλώσσης, τον οποίο εφηύρε ο Κύριλλος. Σε αυτό το αλφάβητο που ονομάστηκε «Γλαγολιτικό» -δηλαδή της ομιλουμένης -, (στην  παλαιοσλαβονική «γλαγόλ» σημαίνει ομιλία) μετέφρασαν την Αγία Γραφή, πολλά λειτουργικά και θεολογικά βιβλία, καθώς και την Χριστιανική λειτουργική υμνολογία. Στο Γλαγολιτικό αλφάβητο επίσης στηρίζεται και η σημερινή Κυριλλική γραφή των σλαβικών εθνών και με αυτό ανεπτύχθη ολόκληρη η γραμματεία τους. Οι δυο βυζαντινοί ιεραπόστολοι, σεβόμενοι την πολιτιστική ταυτότητα των λαών που εξεχριστιάνισαν, εφρόντισαν ώστε η νεοσυστάτη σλαβική Εκκλησία να παραμείνει πράγματι ανεξάρτητη. Η πολιτική κατάσταση, όμως, ήλλαξε συντόμως και με την επέμβαση των Φράγκων, ο Μεθόδιος εβασανίσθη και εφυλακίσθη (ο Κύριλλος είχε ήδη πεθάνει στην Ρώμη το 869 μ.Χ.). Έτσι εγκατελείφθησαν οι περιοχές, για τον εκχριστιανισμό των οποίων είχαν αγωνιστεί με όλες τους τις δυνάμεις οι δύο αδελφοί.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει τους Αγίους Κύριλλο και Μεθόδιο στις 11 Μαΐου. Επίσης, η βυζαντινή τέχνη υπήρξε σημαντική ευρυτάτη πολιτιστική γέφυρα μεταξύ Βυζαντίου και Ρωσίας καθ’ όλην την διάρκεια του Μεσαίωνος.

Ο εκχριστιανισμός των Βουλγάρων πραγματοποιήθηκε τον 9ο μ. Χ. αιώνα. Τότε εστάλη από το Βυζάντιο ο αρχιεπίσκοπος Ιωσήφ με συνοδεία κληρικών, ζωγράφων, αρχιτεκτόνων και εργάσθηκε για τον εκπολιτισμό της Βουλγαρίας. Την ίδια εποχή διεδόθη η χριστιανική πίστη και στους Σέρβους. Πολλοί ναοί και μοναστήρια ιδρύθησαν σε διάφορα σημεία της χώρας τους, ενώ η φιλολογία και η εκκλησιαστική τέχνη ανεπτύχθησαν με βάση τα ελληνικά πρότυπα.

Οι ιεραποστολικές βάσεις, τις οποίες  έθεσαν τον 9ο αιώνα οι Κύριλλος και Μεθόδιος, εβοήθησαν την Ελληνορθόδοξο Εκκλησία της Βασιλευούσης Κωνσταντινουπόλεως να μεταδώσει τις αλήθειές της και στους Ρώσους τον 10ο αιώνα. Όταν εβαπτίσθησαν οι Ρώσοι του Κιέβου και οι ηγεμών τους ο Βλαδίμηρος, ήρχισε η πολιτιστική ανάπτυξη της Ρωσίας, με τις μεταφράσεις των εκκλησιαστικών συγγραμμάτων και της Θείας Λειτουργίας, καθώς και με την ανάπτυξη της ναοδομίας.

Η δημιουργία μοναστικής ζωής στη Ρωσία περί  τα μέσα του 11ου αιώνος είχεν ως αφετηρία το Άγιον Όρος και τους μοναχούς Αντώνιο και Θεοδόσιο. Από αυτούς εδημιουργήθη η μονή του Κιέβου, η οποία ανέδειξε επισκόπους, συγγραφείς, ζωγράφους και εξήσκησε μεγάλη επίδραση στον εκκλησιαστικό βίο της Ρωσίας. Η μεγάλη ακμή του ρωσικού μοναχισμού παρετηρήθη κατά τον 12ο αιώνα.

Κατά τον 14ον αιώνα, υπό την καταλυτική επίδραση των μεγάλων Βυζαντινών ησυχαστών, εξηπλώθη ο Ησυχασμός στον πολυπληθή σλαβικό κόσμο των Βαλκανίων και στην «κυρίως Ρωσία». Ιδιαιτέρως σημαντικό ρόλο σε αυτήν την εξάπλωση του Ησυχασμού έπαιξε ο Άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης, ο κορυφαίος Βυζαντινός Ησυχαστής του 14ου αιώνος, ο οποίος, το 1325, έφυγε από το Άγιον Όρος, λόγω μιας εισβολής Τούρκων, και εγκατεστάθη σε μιαν ορεινή περιοχή, στα Παρόρια, στα όρια της Θράκης και της Βουλγαρίας. Εκεί, ο Βασιλεύς της Βουλγαρίας Ιωάννης – Αλέξανδρος Άζεν (1331-1371) τον εβοήθησε να οικοδομήσει ένα σπουδαίο μοναστικό κέντρο.

Ο Όσιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης οφείλει την επωνυμία του στο όρος Σινά, όπου έλαβε το μοναχικό σχήμα. Υπήρξε ο «εισηγητής» του Ησυχασμού και στους Σλάβους και στους Βουλγάρους, αφ’ ότου εγκατεστάθη στα Παρόρια το 1331 μ.Χ. και πάλιν το 1335 μ.Χ.

Από το εκεί μοναστήρι, εξηπλώθη ο Ησυχασμός σε ολόκληρο τον σλαβικό κόσμο, χάρη στους μεγάλους μοναχούς και ποιμένες οι οποίοι είχαν μορφωθεί πνευματικά εκεί : ο Πατριάρχης Τυρνάβου Ευθύμιος, οι ησυχαστές Ρωμύλος και Γρηγόριος, οι οποίοι διέδωσαν τον Ησυχασμό στην Σερβία, βοηθούμενοι από τον Πρίγκιπα Λάζαρο, καθώς και ο Μητροπολίτης Κιέβου Κυπριανός, ο οποίος διέδωσε τον Ησυχασμό στη Ρωσία, όπου, στον επόμενο αιώνα, ο κύριος εκπρόσωπος του ρωσικού Ησυχασμού, ο Άγιος Νείλος της Σόρας («Σόρσκι») (1433-1508) θα βασισθεί στην ησυχαστική διδασκαλία του Αγίου Γρηγορίου του Σιναΐτου. Τα Νηπτικά Έργα του Οσίου Γρηγορίου διασώζονται στην Πατρολογία και στην Φιλοκαλία. Μεταξύ δε των συγγραμμάτων του πρέπει να μνημονευθούν δύο κομβικά δοκίμια της ησυχαστικής διδασκαλίας, το «Περί ησυχίας και περί των δύο τρόπων της προσευχής» και το «Περί του πως δει καθέζεσθαι τον ησυχάζοντα εις την ευχήν».

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΙΤΗΣ

(Φ. 176)

Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ Ασάφειες, Μύθοι και Πραγματικότητες

Χωρίς τίτλο.jpg

Μέρος ΣΤ΄

Η  ΠΑΛΑΙΟΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ

Οι χρήσεις των νυν διαθεσίμων νέων γενετικών τεχνολογιών μας προσφέρουν τεράστιο διαγνωστικό εύρος και εξαιρετικά λεπτομερή ακριβολογία σχετικά με αδιαμφισβήτητες, παλαιότερα απρόσιτες και άρα ακούσια «κρυμμένες» γενετικές πληροφορίες, αποκαλύπτουσες τις καταβολές των μεγάλων εθνοφυλετικών  ομάδων και γενικότερον την διαχρονική τροχιά ιστορικών συλλογικοτήτων όπως π.χ. οι «πολύσημοι» Ινδοευρωπαίοι.

Στους  προηγουμένους δύο αιώνες οι αρχαιολόγοι προχωρούσαν με εφαλτήρια την αφοσίωση στον σκοπό, την  υπομονή και την πίστη, και με όργανα   την σκαπάνη και τα ιστορικά κείμενα. Η επιστήμη τους ήταν  ταγμένη στην έμπρακτη, στην πειραματική επαλήθευση και διακρίβωση  ή διάψευση και απόρριψη των όσων είχαν γράψει ή υπονοήσει οι ιστορικοί του παρελθόντος. Αναπόδραστα συνεπώς, η «επικράτειά» τους στον γνωσιακό χώρο σταματούσε εκεί που άρχιζαν τα σύνορα της παλαιοντολογίας. Άρα το τι είχε ακριβώς συμβεί στην Προϊστορία των ανθρώπων αφορούσε για αυτούς σε αναπόδεικτες εικασίες, ευφάνταστες ή λογικοφανείς υποθέσεις ή ίσως και σε «χρήσιμες» για κάποια συμφέροντα μυθολογίες, με διατατική  μάλιστα  ερμηνεία.

DNA και παλαιογενετική έρευνα

Στις τρεις τελευταίες δεκαετίες συνέβη μια κολοσσιαία αλλαγή στην αρχαιολογία: «τα εργαλεία μετήλλαξαν την τέχνη». Δηλαδή οι σύγχρονες τεχνολογίες εντοπισμού ιχνών του μακρινού παρελθόντος, η πολύ αμεσοτέρα διεπιστημονική επικοινωνία και συνεργασία, καθώς και οι νέες δυνατότητες αναλύσεως γενετικού υλικού, επέτρεψαν στην αρχαιολογία όχι μόνον την πληρεστέρα ερμηνεία των ιδικών της, αυστηρώς αρχαιολογικών ευρημάτων, αλλά και να διεισδύσει στο παλαιοντολογικό πεδίο. Το αποτέλεσμα είναι μια θεαματική μετεξέλιξη, γεμάτη απρόσμενες νέες ερμηνείες του «ημείς πόθεν;» Ταυτοχρόνως δε αυτή η θαυμαστή μετεξέλιξη στηρίζει πλέον ακλονήτως την απαγορευμένη γνώση του μεσοβραχυπροθέσμου περιθωριοποιημένου παρελθόντος και ζωπυρώνει την θεωρία του Εθνικισμού.

Το πώς ακριβώς συμβαίνει αυτή η μετεξέλιξη και πού μας οδηγεί, λειτουργούσα πλέον ως ζώσα και δραστική επιστήμη αναψηλαφήσεως της ιστορίας και  της φυσικής υφής της ανθρωπίνης κοινωνίας, υπέροχη σύγχρονη προέκταση της φυσικής ανθρωπολογίας, εξετάζεται ακολούθως με την αναφορά στοιχείων  σχετικών προς την σύγχρονη έρευνα  του «παλαιογενετικού» υλικού (αρχαίου σκελετικού  DNA), καθώς και την σημαντικοτάτη συμβολή της στη γνώση μας για την βιολογική ιστορία του ανθρώπου. Τα διαδοχικά στάδια της παλαιογενετικής ερεύνης είναι σαφώς καθορισμένα, διακριτά, μετρητά και αναπαραγώγιμα:

H συλλογή και δειγματοληψία του υλικού, οι επακόλουθες εργαστηριακές αναλύσεις του και η επεξεργασία και ερμηνεία των απορρεόντων χαρακτηριστικών.

Η συνακόλουθη σύνθεση των  δεδομένων παρέχει σαφείς ποικίλες κατηγορίες αποτελεσμάτων. Το ανωτέρω παλαιογενετικό υλικό πλαισιούται συνδυαστικώς από τα οιαδήποτε αρχαία αντικείμενα αποκαλύπτουν οι αρχαιολογικές έρευνες στις ίδιες αρχαιολογικές θέσεις του χώρου εκ των οποίων προέρχεται και το σκελετικό υλικό επί του οποίου διεξήχθη η έρευνα. Με τον τρόπο αυτόν η παλαιοανθρωπολογία και η γενετική αρχαιολογία φιλοδοξούν να ενοποιήσουν τα δεδομένα από τις δύο κατηγορίες υλικού, το σκελετικό-ανθρωπολογικό και το αρχαιολογικό.

Η αρχαιολογία κατανοεί πλέον πληρέστατα τα πλεονεκτήματα τα οποία  προσέφερε στην εγκληματολογία η ανάλυση του DNA. Αυτό σημαίνει ότι ένας σκελετός που ήλθε  στην επιφάνεια από την αρχαιολογική σκαπάνη, ενδέχεται να μας αποκαλύψει την αιτία θανάτου του ή και να ταυτοποιηθεί ! Η παλαιογενετική έρευνα αφορά ακριβώς σε αυτό το πλαίσιο των νέων μεθοδολογικών δυνατοτήτων,  δυνατοτήτων εξιχνιάσεως ιστορικών «μυστηρίων». Μάλιστα  η «γενετική αρχαιολογία» ανάγεται εν τέλει σε πραγματική επιστημονική επανάσταση, καθώς καλύπτει και την εξιχνίαση της Προϊστορίας.

Η περίπτωση των  πρώτων κατοίκων της αμερικανικής ηπείρου

Το τεύχος 6246 του περιοδικού «Science» της 24ης  Ιουλίου 2015,  Τόμος 349, περιελάμβανε ένα ιδιαιτέρως αποκαλυπτικό βραχύ άρθρο (σελίδες 354  – 355) του  βιολόγου Michael Balter, το οποίο  περιελάμβανε μια τέτοια συγκλονιστική εξιχνίαση του σπουδαίου ερωτήματος: Πότε και πόθεν έφθασαν στην αμερικανική ήπειρο οι πρώτοι της κάτοικοι, σε ένα ή περισσότερα «μεταναστευτικά κύματα»; Για να επιλύσουν το πρόβλημα, επιστήμονες των Πανεπιστημίων της Κοπεγχάγης και του Μπέρκλεϋ ανέλυσαν τις αλληλουχίες του γονιδιώματος 31 ζώντων Ινδιάνων της Αμερικής, Σιβηριανών αλλά και νησιωτών του Ειρηνικού Ωκεανού, και τις συνέκριναν με εκείνες 23 σκελετών της Βορείου και Νοτίου Αμερικής, με χρονολογία θανάτου 200 ως 6.000 χρόνια πριν, όπως και  ενός παλαιολιθικού παιδικού σκελετού που είχε ευρέθη  στην Μάλ’ τα της Νοτιο-Ανατολικής Σιβηρίας – δυτικώς του Ιρκούτσκ. Το πόρισμα στο οποίο  κατέληξαν διελεύκανε καταλυτικώς την καταγωγή των «Ινδιάνων» και επέλυσε ένα κομβικό αίνιγμα το οποίον εταλάνιζε αρχαιολόγους, ανθρωπολόγους και παλαιοντολόγους επί  80 περίπου έτη : την «Εικασία της Βεριγγείας».

Όταν ο Χριστόφορος Κολόμβος πρωτοσυνήντησε ιθαγενείς στην Αμερική δεν χρειάσθηκε  καν δευτέρα σκέψη για να τους ονομάσει «Ιndios», καθ’ όσον αυτός … για την Ινδία είχε αποπλεύσει. Οταν όμως στα επόμενα πενήντα χρόνια ο Βάσκο Νούνιες (ή Νούνιεθ) ντε Μπαλμπόα (Vasco Nϊρez De Balboa) ανεκάλυψε τον Ειρηνικό Ωκεανό και ο Φερδινάνδος Μαγγελάνος (Fernγo de Magalhγes, το όνομα στην γλώσσα της πατρίδας του επροφέρετο  Μαγαλιάϊς) τον διέσχισε, διενεργών  τον πρώτο περίπλου της Γης, όλοι κατενόησαν ότι οι Indios της Αμερικής ουδεμίαν σχέση είχαν με την Ινδία. Τότε όμως πόθεν και πότε είχαν έλθει αυτοί οι άνθρωποι;

Οι θεωρίες που ανεπτύχθησαν από ανθρωπολόγους, αρχαιολόγους, αποκρυφιστές, ψυχικούς ερευνητές και… απλούς ανειδικεύτους φαντασιοκόπους στα πεντακόσια περίπου επακόλουθα έτη ήσαν πάμπολλες και μυθοπλαστικώς συναρπαστικές: περιελάμβαναν από τους απογόνους της Ατλαντίδος έως αποίκους εκ της Αρχαίας Αιγύπτου και από βορειοαμερικανούς χαλκοθήρες των Μινωιτών ή νοτιοαμερικανούς απογόνους των Αργοναυτών έως… τις χαμένες φυλές του Ισραήλ, αλλά ακόμη και μετανάστες εκ της Δυτικής Αφρικής ή και Μαυριτανούς … διωχθέντες από τους Βανδάλους ! Όλες όμως αυτές οι θεωρίες, ολότελα φανταστικές ή και αυθαιρέτως θεμελιωμένες με επιλεκτικές γενικεύσεις επί μερικών ανεξηγήτων πραγματικών ευρημάτων, αδυνατούσαν να απαντήσουν σε μιαν απλή ανατομική παρατήρηση : όλοι ανεξαιρέτως οι Ινδιάνοι της Αμερικής είχαν «βραχύευρο» σκελετό, στοιχείο το οποίον υπεδείκνυε καταγωγή από ανθρώπους που είχαν ζήσει επί πολλές χιλιετίες σε ιδιαιτέρως ψυχρό κλίμα.

Ο πρώτος που έδωσε μια ταιριαστή απάντηση ήταν ένας Σουηδός βοτανολόγος και φυτογεωγράφος, ο Όσκαρ Έρικ Γκούναρ Χουλτέν (Oskar Eric Gunnar Hultιn, 1894-1981), ο οποίος επί μία τριετία εμελέτησε την χλωρίδα και την πανίδα της χερσονήσου Καμτσάτκα της Σιβηρίας, των Αλεουτίων νήσων και της Αλάσκας. Στην σπουδαία διδακτορική του διατριβή, το 1937, («Outline of the history of arctic and boreal biota during the quaternary period: their evolution during and after the glacial period as indicated by the equiformal progressive areas of present plant species»), διετύπωσε για πρώτη φορά την «Εικασία της Βεριγγείου Ανάπαυλας» (γνωστή και ως «Beringian Incubation Model – ΒΙΜ»). Κατ’ αυτήν, η τελευταία Εποχή των Παγετώνων (προ 30.000 ετών) είχε δημιουργήσει την «Βερίγγεια γέφυρα ξηράς» («Beringlandbryggan»), η οποία συνέδεε την Σιβηρία με την Αλάσκα. Ο ισθμός αυτός – που ο Χουλτέν εβάπτισε «Βερίγγεια» – βρίσκεται τώρα βυθισμένος υπό τον Βερίγγειο Πορθμό, περικυκλωμένος από μιαν αλυσίδα ενεργών υποθαλάσσιων ηφαιστείων. Βάσει των δειγμάτων χλωρίδος που εμελέτησε ο Χουλτέν, απεφάνθη ότι κατά την Εποχή των Παγετώνων η Βερίγγεια είχε βλάστηση και κλιματικές συνθήκες τούνδρας, άρα συνιστούσε μιαν ιδιάζουσα  «Γη της Επαγγελίας» για τα ζώα της Σιβηρίας καθώς και τις φυλές θηρευτών που τα κυνηγούσαν. Είκασε λοιπόν ότι τέτοιοι πληθυσμοί είχαν εισρεύσει στη Βερίγγεια αλλά εγκλωβίστηκαν επί χιλιετίες σε αυτήν από τους παγετώνες της οροσειράς Βερχοβάνσκ της Σιβηρίας στα δυτικά και εκείνους της κοιλάδας του ποταμού Μακένζι της Αλάσκας στα ανατολικά. Όταν το κλίμα ήλλαξε επαρκώς, οι πάγοι έλιωσαν και η στάθμη της θαλάσσης ανυψώθηκε υπερκαλύπτουσα την Βεριγγεία, οπότε οι κάτοικοί της εξηναγκάσθησαν να διαφύγουν στην Αλάσκα και εκείθεν διεσπάρησαν σε ολόκληρο την αμερικανική ήπειρο.

Η εικασία της Βεριγγείας προσέφερε μεν μιαν αρκούντως  πιστευτή εξήγηση, αλλά έμενε δίχως πρόσθετα αποδεικτικά στοιχεία επί μισόν αιώνα. Τότε, το 2007, μια γενετική ανάλυση μιτοχονδριακού DNA (mtDNA) 623 δειγμάτων από 20 φυλές της Αμερικής και 26 της Ασίας, κατέδειξε κάτι μοναδικό: οι περισσότεροι Ινδιάνοι της Αμερικής διεφοροποιούντο από τους Ασιάτες μόνον από ένα σύνολον απλοομάδων (A2, B2, C1b, C1c, C1d*, C1d1, D1 και D4h3a) το οποίον είχαν κοινό μεταξύ τους.

[Στην μοριακή μελέτη της εξελίξεως, μία Απλοομάς (αγγλιστί haplogroup) είναι μία ομάς παρόμοιων απλοτύπων (δηλαδή συνόλων αλληλομόρφων γονιδίων – όπου  αλληλόμορφα γονίδια είναι γονίδια που δρουν για το ίδιο γνώρισμα αλλά με διαφορετικό τρόπο. Επί παραδείγματι αν υπάρχουν δύο διαφορετικά γονίδια που ελέγχουν το χρώμα του άνθους ενός φυτού, τότε μεταξύ τους είναι αλληλόμορφα-),  τα οποία μοιράζονται έναν κοινό πρόγονο με μιαν ενιαία μεταλλαγή πολυμορφικής νουκλεοτίδας (SNP). Επειδή μία απλοομάς αποτελείται από παρόμοιους απλοτύπους, αυτό καθιστά μιαν απλοομάδα προβλέψιμη από τους απλοτύπους. Μία δοκιμή SNP επιβεβαιώνει μία απλοομάδα. Οι Απλοομάδες συμβολίζονται με τα γράμματα του λατινικού αλφαβήτου και οι εξακριβώσεις αποδίδονται από τους προσθέτους συνδυασμούς αριθμών και μικρών γραμμάτων. Π.χ. το αρχικό R γίνεται R1b1, με μεγαλυτέρα ανάλυση του απλοτύπου. Το Υ-χρωμόσωμα και το μιτοχονδριακό DNA έχουν διαφορετικούς προσδιορισμούς απλοομάδων με διαφορετικά γράμματα. π.χ. R για Υ- χρωμόσωμα και L για μιτοχονδριακό DNA. Η απλοομάς αναφέρεται στην βαθυτάτη προγονική προέλευση, χιλιάδες έτη στο παρελθόν.

Στην ανθρώπινη γενετική οι απλοομάδες που μελετώνται συνηθέστερον είναι οι απλοομάδες του Υ-χρωμόσωματος (Υ-DNA) και η απλοομάς του μιτοχονδριακού DNA (mtDNA). Αμφότερα τα σύνολα  ημπορούν να χρησιμοποιηθούν για να καθορίσουν τους γενετικούς πληθυσμούς της Γης. Το Υ-DNA «περνά» συμφώνως με την «πατρική γραμμή», από τον πατέρα στον υιό, ενώ το mtDNA ακολουθεί την μητρική γραμμή, από την μητέρα στην κόρη. Ουδέν των δύο ανασυνδυάζεται, οπότε οι όποιες αλλαγές Υ-DNA και mtDNA επέρχονται  μόνον από μεταλλάξεις. Δηλαδή, το γενετικό υλικό των δύο γονέων δεν ανταλλάσσεται.]

Οι Απλοομάδες της προαναφερθείσης ερεύνης δεν ημπορεί παρά να είχαν συγκροτηθεί μετά την αναχώρηση των προγόνων τους από την Ασία, αλλά προ της διασποράς τους στην αμερικανική ήπειρο. Κάτι τέτοιο ήταν όντως συμβατό με μια «βερίγγεια ανάπαυλα χιλιετιών» (περί τα 28.000 – 18.000 χρόνια πριν από σήμερα).

Η πολύ πρόσφατη εφετινή δημοσίευση των δανών και αμερικανών επιστημόνων στο «Science»  επεβεβαίωσε πλήρως με νέες γενετικές αναλύσεις την εμπνευσμένη εικασία του Χουλτέν: Η συντριπτική πλειονότης των Ινδιάνων της Αμερικής προήλθε από ένα και μόνον μεταναστευτικό ρεύμα Σιβηριανών – της μείζονος περιοχής του Ιρκούτσκ – οι οποίοι έφθασαν στη Βερίγγεια όχι ενωρίτερον του 21000 π. Χ. και εγκλωβίσθηκαν εκεί επί 7.000 έως και 9.000 χρόνια. Επηκολούθησε η διέλευσή τους στην Αλάσκα, όπου και άφησαν τα πρώτα ευρήματα του πολιτισμού τους, ο οποίος σήμερον ονομάζεται «πολιτισμός των Κλόβις» (12000 – 10600 π. Χ.). Στην περίοδο εκείνη επήλθε ο διαχωρισμός τους σε ένα μεταναστευτικό ρεύμα το οποίον εξηπλώθη στην Βόρειο Αμερική (οι Αθαμπάσκοι και οι Αμερινδοί) και σε ένα έτερο μεταναστευτικό ρεύμα, το οποίον κατήλθε στην Κεντρική και στην Νότιο Αμερική (οι πρόγονοι των Τολτέκων, Αζτέκων, Μάγιας και Ίνκας). Η κάθοδος του δεύτερου ρεύματος έως την Παταγονία  απήτησε  2.000  επιπλέον έτη.

Οι περίπτωση των Ινουίτ και των φυλών του Αμαζονίου

Αυτοί όλοι συναπαρτίζουν την μεγάλη πλειονότητα των προγόνων του συνόλου των Ινδιάνων της Αμερικής. Υπήρξαν όμως και δύο γενετικώς διαφοροποιημένες περιπτώσεις : η των Ινουίτ του Καναδά και εκείνη μερικών φυλών του Αμαζονίου. Η περίπτωση των Ινουίτ σχετίζεται  με την μεταγενεστέρα και πολύ μικροτέρα πληθυσμιακώς μετανάστευση από τη ΒΑ Σιβηρία (περί το  7000 π. Χ.), ενώ εκείνη των φυλών του Αμαζονίου εμφανίζει γονίδια όμοια με των ιθαγενών της Αυστραλίας και της Μελανησίας, οι οποίοι εικάζεται ότι επίσης έφθασαν στην Αμερική μέσω των Αλεουτίων νήσων, περί το 6000 π. Χ.

Η ευρωπαϊκή καταγωγή των Ινδιάνων

Όπως προανεφέρθη, ο πολύτιμος κρίκος συνδέσεως των συγχρόνων  «Ινδιάνων» με τους παλαιολιθικούς τους προγόνους υπήρξε ένας παιδικός σκελετός ο οποίος ανευρέθη εγγύς της λίμνης Βαϊκάλης της Σιβηρίας, ηλικίας 24.000 ετών. Η γενετική ανάλυση τόσον του μιτοχονδριακού DNA, όσον και του χρωμοσώματος Υ από υλικό αυτού του παιδικού σκελετού κατέδειξε ότι οι Ινδιάνοι κατήγοντο από την ίδια φυλή με αυτόν, αλλά επίσης έδειξε και κάτι άλλο: έως και 38% του εν λόγω γενετικού υλικού – συνεπώς και του γενετικού υλικού των Ινδιάνων της Αμερικής – είναι… ευρωπαϊκής καταγωγής!

Ακούγεται όντως απίστευτο, αλλά προτού μας το ειπούν οι γενετικές αναλύσεις, μας το είχαν επισημάνει – από το 1998 – κάποιοι αρχαιολόγοι, όπως ο Ντένις Στάνφορντ του Ιδρύματος Σμιθσόνιαν και ο Μπρους Μπράντλεϊ του Πανεπιστημίου του Έξετερ : Η λιθοτεχνία κατασκευής των όπλων των Ινδιάνων του πολιτισμού Κλόβις ήταν εντελώς όμοια με εκείνη του «Σολουτραίου πολιτισμού» που άφησε τα ίχνη του στην Ισπανία, στην Πορτογαλία και στην Γαλλία από το 20.000 έως το 15.000 π. Χ. Αν λοιπόν η μετανάστευση της Εποχής των Παγετώνων η  οποία κατέληξε στην Αμερική είχε αρχική αφετηρία την Δυτική Ευρώπη, συνταρακτικά ερωτήματα, εικασίες και προβληματισμοί αναφύονται σχετικώς με τα συμβάντα σε εκείνα τα παγωμένα «πέτρινα χρόνια» του ανθρωπίνου είδους, ώστε μάζες ανθρώπων να μεταναστεύουν από τις ευρωπαϊκές ακτές του Ατλαντικού έως τις στέπες της Ασίας και από εκεί να προβαίνουν σε μιαν εργώδη και επικίνδυνη «Υπερσιβηρική Πορεία», που κατέληγε στην διέλευσή τους στην αμερικανική ήπειρο.

Τέτοια ζητήματα σπουδαία προσεγγίζει, εξετάζει και συχνά επιλύει με ρηξικέλευθο τρόπο η Παλαιογενετική, η Γενετική Αρχαιολογία, με την οποία θα επανέλθουμε στα πάτρια.

Α. Κωνσταντίνου

(Φ. 163)

Πώς μπορείτε να ξεναγηθείτε σε έναν αρχαιολογικό χώρο

Χωρίς τίτλο.jpg

Πού μπορεί να απευθυνθεί ο επισκέπτης που θέλει να ξεναγηθεί από έναν ειδικό σε κάποιον αρχαιολογικό χώρο, μουσείο, ναό ή μονή, στα αξιοθέατα κάποιας πόλης, σε διαδρομές περιπατητικές, αλλά και με αυτοκίνητο, ταξί, ποδήλατο, μέσα μαζικής μεταφοράς, ακόμα ιδιωτικό σκάφος ανά την Ελλάδα;

– Σωματείο Διπλωματούχων Ξεναγών (Απόλλωνος 9α, 10557 Αθήνα, Τηλ. 210- 32.20.090, e-mail: info@tourist-guides.grhttp://www.tourist-guides.gr).

– Σύνδεσμος Ξεναγών Θεσσαλονίκης

(Τηλ. 2310-546.037, e-mail: guideskg@gmail.com, http://www.touristguides-ngreece.gr/).

– Σωματείο Επαγγελματιών Ξεναγών Κρήτης & Θήρας (Εργατικό Κέντρο Ηρακλείου, Λεωφ. Δημοκρατίας 10, 71306 Ηράκλειο Κρήτης, Τηλ. 2810-281.984, e-mail: cretanguides@gmail.comhttp://www.touristguides-crete.gr).

– Σωματείο Διπλωματούχων Ξεναγών Δωδεκανήσου (Ρόδος, Τηλ. 22410- 27.525, e-mail: xenosrho@otenet.gr).

– Ένωση Διπλωματούχων Ξεναγών Ιονίων Νήσων & Δυτικής Ελλάδας (Κέρκυρα, Τηλ. 26610-97.212, e-mail: stlguide@otenet.gr).

– Σωματείο Διπλωματούχων Ξεναγών Β. Α. Αιγαίου (Μυτιλήνη, Τηλ. 22510-43.818, e-mail: aegeanguides@hotmail.com).

Στις ιστοσελίδες των Σωματείων ξεναγών μπορείτε να βρείτε και τις λίστες των μελών τους, διπλωματούχων ξεναγών με τα στοιχεία τους και τις γλώσσες στις οποίες αυτοί ξεναγούν ή να ζητήσετε περισσότερες πληροφορίες για την επίσκεψή σας ανά την Ελλάδα.

Επίσης σε κάποιους από τους πιο πολυσύχναστους αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία, όπως είναι η Ακρόπολη, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στην Αθήνα, η Κνωσσός, η Δήλος (τις ώρες άφιξης των πλοιαρίων από Μύκονο, Τήνο, Πάρο στο νησί) κ.α., μπορεί κάποιος να βρει επί τόπου ξεναγό στην είσοδο και να συνεννοηθεί μαζί του για την ξενάγηση που επιθυμεί.

(Φ. 155)

Το κρεβάτι του Προκρούστη

Χωρίς τίτλο.jpg

Στην Πολιτεία του Πλάτωνος, αναφέρονται διάφορα είδη πολιτευμάτων. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η (προφητική) ματιά του Πλάτωνος για την Δημοκρατία. Αφού λέει χαρακτηριστικά ότι είναι μάλλον το χειρότερο πολίτευμα, συνεχίζει:

«Όµως, στην ίδια δημοκρατική πόλη κανείς δεν θα νοιάζεται για αληθινές αρχές. Θα αρκεί απλά κάποιος να δηλώνει ότι είναι µε τον λαό και η πόλη θα τον εμπιστεύεται αµέσως για να την κυβερνήσει. Οι πάντες, ίσοι και µη ίσοι, θα αντιμετωπίζονται µε ένα είδος εκφυλισμένης ισότητας. Οι κηφήνες τώρα αποτελούν ένα σηµαντικό ποσοστό της πόλης».

Αυτό το πολίτευμα, που ο Πλάτων θεωρεί παραπλανητικό για τον Λαό, αυτό είναι το πολίτευμα – ταμπού που επιβάλλεται με καθόλου «δημοκρατικές» μεθόδους στις σημερινές κοινωνίες.

Όργανα κυβερνητικά, μακριά από τον Λαό, αποφασίζουν γι’ αυτόν, χωρίς αυτόν, είτε μιλάμε για τοπικό επίπεδο, είτε για Ευρωπαϊκό, είτε για Παγκόσμιο.

Ποιος από εσάς γνωρίζει πραγματικά, τι αποφασίζουν, κάποιες ελίτ του χρήματος, σε στρογγυλά τραπέζια, στους G8 ή G20, ή στο Συμβούλιο Ασφαλείας ή στην λεγόμενη Commission ή στις διαβουλεύσεις για την διαβόητη συνθήκη TTIP;

Ποιος έχει αποφασίσει να «ενσωματωθούν» αλλόθρησκοι παράνομοι μέσα στις χώρες μας; Εμείς οι λαοί πάντως όχι.

Εμείς οι λαοί ψηφίζουμε κάποιους συγκεκριμένους για βουλευτές (βάζοντας σταυρό) και εκλέγονται επιπλέον 50 (!) λόγω ενός εκλογικού νόμου, τον οποίο δεν ψηφίσαμε ποτέ.

Εμείς οι λαοί ψηφίζουμε ένα συγκεκριμένο κόμμα, που υπόσχεται ένα συγκεκριμένο μέτρο και όταν κυβερνήσει, κυβερνά μαζί με ένα κόμμα που δεν ψηφίσαμε και επιβάλλει το αντίθετο μέτρο από εκείνο που υποσχέθηκε !

Ζούμε σε μια κοινωνία «δημοκρατική», που όμως μας επιβάλλει λογοκρισία στις λέξεις με τις οποίες εκφραζόμαστε, συμπιέζει τις πολιτικές επιλογές μας, απαγορεύει την πολιτική έκφραση και διώκει τις ιδέες μας.

Ζούμε σε μια κοινωνία, που παραδειγματίστηκε από τον πρώτο «δημοκράτη» που κατέγραψε η ιστορία, τον Προκρούστη.

Το σύστημα έχει αποφασίσει για τα «μέτρα» των πολιτών του και, χρησιμοποιώντας το κρεβάτι του Προκρούστη, διαμορφώνει τον Λαό. Κι εδώ είναι που αποδεικνύεται το φάλτσο της «δημοκρατικής άριας».

Είσαι λίγο ψηλότερος από το «πολιτικά ορθό» των ημερών μας; Στο κρεβάτι του Προκρούστη θα κοπείς στο «ορθό» μέγεθος.

Έτσι η «δημοκρατία» που ζούμε, απαγορεύει σε εκλεγμένους βουλευτές να παρευρίσκονται σε πολιτικές εκδηλώσεις και να αρθρώνουν λόγο.

Είσαι λίγο κοντύτερος από το «πολιτικά ορθό»; Στο κρεβάτι του Προκρούστη θα ξεντωθείς στο «ορθό» μέγεθος.

Έτσι άνθρωποι χωρίς προσόντα, με μοναδικό εφόδιο ότι είναι φίλοι ή συγγενείς κάποιων στην εξουσία, αναλαμβάνουν θώκους, με τραγικά αποτελέσματα για το κοινωνικό σύνολο.

Όποιος τολμήσει να θίξει αυτά τα γεγονότα, να φωτίσει αυτές τις «αστοχίες» του συστήματος, αναλαμβάνει η «αστυνομία σκέψης», δηλαδή τα Μέσα Μαζικής Εξαπάτησης, να τον συνθλίψει. Εκστρατείες λάσπης, ψέματος, φωτομοντάζ, ψευδομάρτυρες που βγάζουν πορίσματα, επιστρατεύονται για να δαιμονολογήσουν εναντίον εκείνου που τόλμησε να πει την γνώμη του.

Θα μου πείτε, τα ξέρουμε αυτά. Γιατί γυρίζεις πάλι εκεί; Γιατί μας λες για τις πολιτικές διώξεις εναντίον της Χρυσής Αυγής; Τα ξέρουμε..

Μα είναι φανερό. Τι ωφελεί να ζείτε σε μια οικονομικά ανεπτυγμένη χώρα, όταν έχετε χάσει το δικαίωμα της γνώμης; Τι ωφελεί να έχετε Ευρωπαϊκό διαβατήριο, αν η Ευρώπη είναι μια συγκαλυμμένη ολιγαρχία, για να μην πω δικτατορία;

Στις μέρες μας, εναντίον της Χρυσής Αυγής, έχει εφαρμοσθεί μια σκληρότατη αντιδημοκρατική πολιτική. Μια πολιτική που ακυρώνει ελευθερίες, δικαιώματα και την απλή κοινή λογική. Το ίδιο συμβαίνει σε ολόκληρη την Ευρώπη, εναντίον των Εθνικιστών. Διώξεις, συλλήψεις, αστυνομία σκέψης.

Εμείς όμως συνεχίζουμε. Και θα συνεχίσουμε μέχρι την Νίκη. Έχουμε καταλάβει ότι η δύναμη των εχθρών της Αλήθειας είναι τόση, όση η αδυναμία και η ατολμία μας. Και δεν πρόκειται να κάνουμε πίσω. Θα συνεχίσουμε να μιλάμε για την Εθνική Συνείδηση. Θα συνεχίσουμε να ξεγυμνώνουμε το σάπιο καθεστώς. Να προτείνουμε τον άλλο δρόμο.

Το σύστημα έχει αποτύχει σε όλα τα επίπεδα. Αν δεν είχε, τότε δεν θα λέγαμε όλοι «κάθε πέρσι και καλύτερα». Μας έχουν κυβερνήσει κάθε λογής λαοπλάνοι. Τα ψέματα που μας έχουν πει, έχουν γίνει πλέον ανέκδοτα. Κι όμως. Ο Λαός περιμένει ακόμη κάποιον να τον σώσει. Αλλά όπως λέει ο ποιητής: «Αν ποθείς την λευτεριά σε ξένους μην ελπίζεις Μόνος σου πάρ’ τη αν μπορείς, αλλιώς δεν την αξίζεις».

Πρέπει, τώρα, ως κοινωνία να αναλάβουμε τις ευθύνες μας. Να κάνουμε την αυτοκριτική μας, να πούμε την αλήθεια, για όλους εκείνους που μας παραπλάνησαν ή μας εξαγόρασαν. Και να γυρίσουμε σελίδα. Να συνειδητοποιήσουμε πόσο κρίσιμες είναι οι εποχές για το Έθνος, αλλά και για την ανθρωπότητα.

Είναι η στιγμή της Αλήθειας και του Αγώνα. Δεν είναι κακό να έχουμε παραπλανηθεί από αυτό το τόσο επικίνδυνο σύστημα. Είναι κακό να επιλέγουμε να παραμένουμε παραπλανημένοι. Να αδιαφορούμε για τα ιδανικά του Έθνους, για την υποχρέωσή μας στην κοινωνία και στον εαυτό μας.

Η αλλαγή που απαιτούμε από την κοινωνία, ξεκινάει μέσα μας. Εμείς θα σταματήσουμε να είμαστε θύματα των επαγγελματιών ψευτών και θα γίνουμε κατήγοροι και διώκτες τους. Θα απαιτήσουμε δικαιοσύνη, Τιμή κι Αξιοπρέπεια για το Έθνος μας.

Σε μια συζήτηση που το ανέφερα αυτό, με είπαν ονειροπόλο… Ναι. Είμαι ονειροπόλος. Επιλέγω να ονειρεύομαι όνειρα κι όχι να ζω τον εφιάλτη σας.

Σκεφτείτε: τι έχει γίνει σε αυτή την γη, που δεν έγινε από κάποιον που είχε ένα όνειρο; Τίποτε.

Ονειρεύομαι λοιπόν, την Ελληνική Αρμονία του Λευκού Μάρμαρου. Την περήφανη ματιά του θεϊκού Αχιλλέα.

Ονειρεύομαι μιαν Ελλάδα δίκαιη, ασφαλή, ισορροπημένη.

Ονειρεύομαι μιαν Ευρώπη αδελφών Εθνών, κόντρα σε μιαν Ευρώπη τοκογλύφων.

Και το υλικό των ονείρων μου, είναι φτιαγμένο από την θυσία των δύο νέων συναγωνιστών μου. Από τα κάγκελα της φυλακής του Αρχηγού και όλων των άλλων άδικα φυλακισμένων. Από την παραπονεμένη ματιά των ηλικιωμένων που δούλευαν μια ζωή, για να τους εξαθλιώσει τώρα το σύστημά σας. Τα όνειρά μου είναι φτιαγμένα από ανίκητο υλικό.

Εμείς θα φέρουμε την αλλαγή. Οι άνδρες και οι γυναίκες της Χρυσής Αυγής. Οι Έλληνες θα δείξουμε για άλλη μια φορά τον δρόμο στον άνθρωπο. Γιατί όπως έλεγε ένας μεγάλος «ονειροπόλος», ο Βικτώρ Ουγκώ:

«Ο κόσμος είναι η Ελλάδα που διαστέλλεται».

ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ ΚΑΛΟΓΕΡΑΤΟΣ

(Φ. 148) 

Σκώτοι Εθνικιστές: «Τα Μάρμαρα του Παρθενώνα πρέπει να επιστραφούν στην Ελλάδα»

Χωρίς τίτλο.jpg

Δεκτή με πολλές επιδοκιμασίες έγινε η δήλωση του βουλευτή του Εθνικιστικού Κόμματος της Σκοτίας, Στ. Γκέθινς, ότι «τα Μάρμαρα του Παρθενώνα πρέπει να επιστραφούν στην Ελλάδα». Το σημαντικό είναι ότι η θέση αυτή εκφράζει το κόμμα των Σκοτσέζων Εθνικιστών, το οποίο εκπροσωπείται στην σημερινή Βρετανική Βουλή με 54 βουλευτές.

Η τοποθέτηση του Γκέθινς έγινε με αφορμή την συμπλήρωση 200 ετών από τότε που ο Σκοτσέζος λόρδος Έλγιν αφαίρεσε από τον Παρθενώνα τα γνωστά ως «Ελγίνεια Μάρμαρα» και τα πούλησε στο Βρετανικό Μουσείο.

Ο Σκοτσέζος Εθνικιστής βουλευτής, που είναι υπεύθυνος για τις σχέσεις του κόμματός του με την Ευρώπη, πρόσθεσε μια άγνωστη λεπτομέρεια που υποστηρίζει το Ελληνικό αίτημα για την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα.

Τόνισε ότι «ο προηγούμενος υπουργός Πολιτισμού στην τοπική κυβέρνηση της Σκοτίας, Μάικλ Ράσελ, που ανήκει στο κόμμα μας είχε εκφραστεί με πάθος για τον επαναπατρισμό των Μαρμάρων του Παρθενώνα».

Όσο για τον Γκέθινς, θεωρεί ότι «οι Έλληνες είναι αναμφισβήτητα ικανοί και άξιοι να εκθέτουν και να συντηρούν σωστά τα Γλυπτά του Παρθενώνα».

Τόνισε ακόμη πως «υποστηρίζουμε την άποψη ότι ο Ελληνικός λαός έχει δίκιο να ζητάει την επιστροφή τους, γιατί αποτελούν τον πλέον σημαντικό πολιτιστικό θησαυρό».

Αξίζει να σημειωθεί ότι η βρετανική επιτροπή για την επιστροφή στην Ελλάδα των Γλυπτών του Παρθενώνα προγραμματίζει για τους επόμενους μήνες, με αφορμή την θλιβερή επέτειο της λεηλασίας της Ακρόπολης από τον Έλγιν, σειρά εκδηλώσεων για να προβληθεί το Ελληνικό αίτημα στην κοινή γνώμη και στον πολιτικό κόσμο της Βρετανίας.

Ήδη, η αντίστοιχη προσπάθεια που είχε κάνει στο παρελθόν, έχει αποδώσει τους πρώτους καρπούς της.

Οι δημοσκοπήσεις που έχουν γίνει τελευταία, σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της επιτροπής, δείχνουν ότι οι Βρετανοί, αλλά κυρίως οι επαγγελματίες ιστορικοί, αρχαιολόγοι, ακαδημαϊκοί και διευθυντές μουσείων, στην μεγάλη πλειοψηφία τους υποστηρίζουν το Ελληνικό αίτημα.

(Φ. 145) 

Η Δωδώνη στην Αθήνα

Χωρίς τίτλο.jpg

Η ιστορία του αρχαιότερου μαντείου της Ελλάδας, αυτού της Δωδώνης, θα ζωντανέψει το διάστημα από τις 20 Ιουνίου του 2016 ως τον Ιανουάριο του 2017, στην αίθουσα περιοδικών εκθέσεων του Μουσείου της Ακρόπολης.

Πάνω από 250 σπάνια έργα που προέρχονται από τον συγκεκριμένο ιερό χώρο, θα παρουσιασθούν, με έμφαση στην ανάγκη του αρχαίου ανθρώπου να μπορεί να προβλέψει το μέλλον. Η αίθουσα θα διαμορφωθεί κατά τέτοιο τρόπο που να θυμίζει την Ιερά Οικία, με την μορφή που είχε στο τέλος του 3ου αιώνα π.Χ.

Η διάταξη του χώρου θα περιλαμβάνει το πρόπυλο, τον πρόστυλο ναό του Διός, την περίστυλη αυλή, ακόμη και την μαντική βελανιδιά. Από τις αρχαιότητες που θα εκτεθούν, οι 194 προέρχονται από το Μουσείο Ιωαννίνων, οι άλλες 56 θα παραχωρηθούν από το Εθνικό Αρχαιολογικό και οι υπόλοιπες θα προέλθουν από την Συλλογή Καπράνου.

Παράλληλα, έχουν ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με μουσεία του Βερολίνου, ώστε να έρθουν άλλα 9 έργα. Η έκθεση θα διαρθρώνεται σε 8 ενότητες, με αφηγήσεις ειδικών προς τους επισκέπτες που θα ξεκινούν με την Δωδώνη της ύστερης εποχής του χαλκού και θα φτάνουν μέχρι την σύνδεση του μαντείου με την Αθήνα.

Στην πρώτη που θα έχει ως θέμα «Οι απαρχές της λατρείας», θα υπάρχουν χάλκινα και πήλινα αντικείμενα, τα οποία αναδεικνύουν την ταυτότητα των πρώτων κατοίκων, την αρχέγονη λατρεία της Μητέρας Γης και την καθιέρωση της λατρείας του Διός. Ακολουθεί η ενότητα «Ο Δίας και οι άλλοι θεοί της Δωδώνης», όπου κυριαρχούν ο Δίας και τα σύμβολά του μέσα από χάλκινα αγάλματα, ενώ γίνεται αναφορά στις Διώνη, Αφροδίτη και Θέμιδα.

Η τρίτη που φέρει τον τίτλο «Φηγός, η μαντική βελανιδιά», είναι αφιερωμένη στους τρόπους μαντείας: το θρόισμα των φύλλων της βελανιδιάς, τους ήχους των αντικειμένων που κρεμούσαν στα κλαδιά της, τα κροξίματα των περιστεριών, τον ήχο της Κερκυραίων μάστιγος κ.λπ.

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες ενότητες είναι η «Ιστορίες χαραγμένες στο μολύβι», στην οποία παρουσιάζονται τα μολύβδινα ελάσματα με τις χαραγμένες ερωτήσεις των επισκεπτών του μαντείου προς την θεότητα που εκφράζουν τις αγωνίες τους για γάμους, προίκα ή χηρεία, το εμπόριο, τα χρέη, τα περιουσιακά, την απόκτηση παιδιών και την υγεία. Η συγκεκριμένη ενότητα κλείνει με απελευθερωτικές επιγραφές δούλων. «Νάια, η μεγάλη γιορτή της Δωδώνης», έχει ως θέμα η πέμπτη ενότητα που είναι αφιερωμένη στην γιορτή των Ναΐων (ιππικών, δραματικών και μουσικών αγώνων).

Στην επόμενη ενότητα «Αναθέτες και αναθήματα» παρουσιάζονται τμήματα από χάλκινους ανδριάντες, επωμίδες, τελαμώνες, ξίφη, σαυρωτήρας, αφιερώματα αυτών που ωφελήθηκαν ή ζητούσαν την βοήθεια των θεών. «Η πολιτική Δωδώνη» ανιχνεύει μέσα από νομίσματα τον ρόλο του μαντείου στην διαμόρφωση της Δωδώνης σε πολιτικό κέντρο των Ηπειρωτών και τον ρόλο του βασιλιά Πύρρου στην μνημειακή άνθηση του ιερού.

Στην τελευταία ενότητα «Δωδώνη και Αθήνα», προβάλλονται τα δύο αντικείμενα που βρέθηκαν στην Ακρόπολη, ένα τμήμα ψηφισματικού αναγλύφου κι ένα τμήμα θρόνου σε φυσικό μέγεθος, με επιγραφές που αναφέρονται στον Δία Νάιο και στην Διώνη. Στο πλαίσιο της έκθεσης θα υπάρχουν ψηφιακές αναπαραστάσεις του μαντείου, προβολές ταινιών, εκπαιδευτικά προγράμματα, αλλά και παράθεση γιαννιώτικων εδεσμάτων στο εστιατόριο του μουσείου.

Πρόκειται για την δεύτερη περιοδική έκθεση που διοργανώνει το Μουσείο της Ακροπόλεως και αφορά τις μεγάλες πόλεις και τα κέντρα λατρείας της αρχαιότητας. Το καλοκαίρι του 2015 παρουσιάστηκε η έκθεση «Σαμοθράκη. Τα μυστήρια των Μεγάλων Θεών», την οποία είδαν πάνω από 44.000 Έλληνες και ξένοι επισκέπτες.

(φ. 141) 

 

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑